Mỗi lần chuẩn bị vượt hơn 10.000 km từ Đức trở về Việt Nam, tôi lại trải qua những đêm thao thức. Đó là niềm háo hức được đoàn tụ với người thân, bạn bè, gặp lại những đồng đội từng cùng mình vào sinh ra tử trên chiến trường miền Nam trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ. Nhưng lần trở về này còn mang theo một niềm xúc động và hồi hộp đặc biệt: được mời tham dự lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Trường Trung học Phổ thông Mường Nhé (2006–2026), ngôi trường THPT đầu tiên nơi biên giới cực Tây của Tổ quốc.
Từ chiến trường Quảng Trị đến nước Đức
Theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, ngày 10/4/1972, tôi lên đường nhập ngũ, trở thành chiến sĩ Trung đội Thông tin, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325, chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị.
Sau ngày đất nước thống nhất, tôi dự thi đại học khối C và nhờ kết quả xuất sắc, được cử sang Cộng hòa Dân chủ Đức học luật tại Đại học Tổng hợp Jena. Tốt nghiệp năm 1981, tôi trở về nước công tác. Năm 1983, tôi trở lại Đức định cư theo diện đoàn tụ gia đình và được trường cũ tiếp nhận làm cán bộ khoa học tại Khoa Luật cho đến khi Bức tường Berlin sụp đổ.
Từ năm 1991, tôi đảm nhiệm vị trí chuyên viên cao cấp tại Cục Di trú Liên bang, cơ quan trực thuộc Bộ Nội vụ Liên bang Đức, cho đến khi nghỉ hưu năm 2018.
Những chuyến trở về quê hương đong đầy ký ức
Dù sinh sống và làm việc nhiều năm tại Đức nhưng trái tim tôi vẫn luôn hướng về quê hương. Mỗi chuyến trở về Việt Nam đều để lại trong tôi những kỷ niệm sâu sắc, nhất là khi được tận mắt chứng kiến sự đổi thay của đất nước.
Năm 2015, nhân kỷ niệm 40 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tôi vinh dự được lãnh đạo Đảng và Nhà nước mời tham dự lễ diễu binh ngày 30/4 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trước sự kiện trọng đại ấy, tôi còn có cơ hội thăm quần đảo Trường Sa trong hành trình bảy ngày trên tàu HQ 561 của Hải quân nhân dân Việt Nam. Đó là những trải nghiệm đặc biệt, để lại trong tôi niềm xúc động và tự hào khó quên.
Năm 2022, nhận lời mời của lãnh đạo tỉnh Nghệ An, tôi trở về thăm quê Bác và có hai ngày tìm hiểu miền Tây xứ Nghệ. Chuyến đi giúp tôi hiểu sâu sắc hơn về quê hương, đất nước, nhất là những chuyển biến trong đời sống kinh tế – xã hội ở vùng sâu, vùng xa sau nhiều thập niên thực hiện công cuộc Đổi mới, khởi xướng từ năm 1986.
Đặc biệt, năm 2025, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tôi được đơn vị cũ là Trung đoàn 101, Sư đoàn 325 mời tham dự lễ kỷ niệm 50 năm giải phóng Long Thành. Trở lại vùng đất nơi những đồng đội năm xưa từng góp phần đập tan “cánh cửa thép” cuối cùng trên đường tiến về Sài Gòn, tôi không khỏi bồi hồi nhớ về một thời trận mạc.
Chuyến trở về ấy cũng cho tôi cơ hội tận mắt chứng kiến diện mạo đô thị đổi thay mạnh mẽ, không chỉ tại Thành phố Hồ Chí Minh mà còn ở nhiều địa phương lân cận. Những đổi thay ấy càng khiến tôi thêm trân trọng những hy sinh của thế hệ đi trước và những thành tựu mà đất nước đã đạt được trong hòa bình.
Trái tim vạn dặm và duyên nợ với ngành giáo dục
Không chỉ qua những chuyến trở về, tôi vẫn thường xuyên dõi theo sự phát triển của đất nước từ nơi xa. Mỗi sáng, tôi dành thời gian cập nhật thông tin về Việt Nam qua các phương tiện truyền thông trong nước và quốc tế, đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực giáo dục.
Mối quan tâm ấy còn gắn với hoạt động báo chí của tôi. Nhiều năm qua, tôi viết các bài chính luận, bình luận đăng trên Báo Nhân Dân, Báo Quân đội nhân dân và một số tạp chí; gần đây thường xuyên trên Tạp chí Đông Nam Á. Bên cạnh các vấn đề quốc tế, tôi chú trọng phân tích những thành tựu phát triển của đất nước, trong đó có những bước tiến của nền giáo dục Việt Nam.
Sâu xa hơn, tình cảm dành cho giáo dục bắt nguồn từ truyền thống gia đình và những trải nghiệm của bản thân. Sinh ra trong một gia đình nhiều thế hệ làm nghề dạy học, tôi cũng từng có những năm tháng được gọi bằng hai tiếng thân thương: “thầy giáo”.
Sau những trận chiến ác liệt tại Thành cổ Quảng Trị và trận đánh bảo vệ cảng Cửa Việt kết thúc vào tháng 1/1973, tôi được giao nhiệm vụ dạy chữ cho lực lượng du kích địa phương tại huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Giữa chiến tranh, bên cạnh nhiệm vụ của người lính, tôi có cơ hội mang con chữ đến với đồng đội.
Trong những năm 1980, tôi tiếp tục gắn bó với công tác giảng dạy, nghiên cứu tại Khoa Luật, Đại học Tổng hợp Jena (Cộng hòa Dân chủ Đức) với vai trò trợ giáo. Đây cũng là ngôi trường tôi từng theo học, tốt nghiệp và làm nghiên cứu sinh.
Từ chiến trường Quảng Trị đến giảng đường đại học ở Đức, những trải nghiệm ấy đã tạo nên mối duyên bền chặt giữa tôi với nghề giáo. Cũng bởi vậy, tôi luôn dành sự trân trọng đặc biệt cho những người thầy và sự nghiệp gieo chữ, nhất là ở những vùng đất còn nhiều gian khó của quê hương.
Góc nhìn từ thực tế giáo dục nơi vùng cao biên giới
Thật hạnh phúc khi tháng 1/2026, lần đầu tiên trong đời, tôi được đặt chân lên mảnh đất biên cương Mường Nhé và đến thăm Trường THPT Mường Nhé. Qua những cuộc gặp gỡ, trò chuyện với các thầy cô giáo, tôi được biết phần lớn học sinh của trường là con em đồng bào các dân tộc thiểu số, gồm Hà Nhì, Dao, Thái, Xạ Phang, Cống, Si La… trong đó đông nhất là học sinh dân tộc Mông. Mong muốn được tận mắt chứng kiến điều kiện học tập, ăn ở và sinh hoạt của các em đã trở thành hiện thực khi tôi có dịp lưu lại Mường Nhé trong nhiều ngày. Tôi cũng dành thời gian tìm hiểu các chính sách hỗ trợ của Nhà nước và thật vui mừng khi biết rằng, trong thời gian học tập tại trường, các em thuộc diện được hưởng chính sách hỗ trợ về tiền ăn, tiền ở, gạo và chi phí học tập theo quy định.
Đây là một minh chứng sinh động cho những thành tựu của Việt Nam sau gần 40 năm thực hiện công cuộc Đổi mới, từ một đất nước nghèo, thiếu ăn vươn lên trở thành quốc gia đang phát triển, đạt nhiều thành tựu nổi bật về tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội. Nhờ các chính sách của Đảng và Nhà nước, học sinh ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nơi nhiều gia đình còn gặp khó khăn về kinh tế, vẫn có cơ hội được học tập, tiếp thu kiến thức một cách hệ thống, từng bước trưởng thành, trở thành những công dân có ích cho xã hội và góp sức xây dựng quê hương. Chuyến đi này thêm một lần nữa giúp tôi nhận thức sâu sắc rằng, các chính sách của Đảng và Nhà nước ta luôn thể hiện tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa trên mảnh đất hình chữ S. Hơn bao giờ hết, lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người” đang được hiện thực hóa bằng những việc làm thiết thực, bền bỉ và rộng khắp.
Sau những chuyến đi đến nhiều quốc gia trên thế giới, cũng như hành trình trở về Tổ quốc, thăm nhiều vùng miền từ Bắc vào Nam, từ đồng bằng đến miền núi, vùng sâu, vùng xa, tôi có thêm cơ sở để nhìn nhận những bước phát triển mạnh mẽ của đất nước, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục. Tôi thực sự ngỡ ngàng khi bước vào Trường THPT Mường Nhé. Ngôi trường khang trang nơi cực Tây Tổ quốc là một minh chứng tiêu biểu cho thành công của sự nghiệp đưa “con chữ” đến với đồng bào vùng biên cương xa xôi. Thành quả ấy ghi dấu sự tận tâm, bền bỉ và những đóng góp đáng trân trọng của các thế hệ thầy cô giáo trong suốt 20 năm qua. Qua lời kể của nhiều nhân chứng, tôi được biết, những ngày đầu thành lập, nhà trường phải đối mặt với muôn vàn khó khăn: cơ sở vật chất thiếu thốn, giao thông cách trở, chưa có đủ nhà ở cho giáo viên và học sinh, thậm chí chưa có điện. Thế nhưng, vượt lên mọi gian khổ, sự nghiệp “trồng người” nơi đây vẫn không ngừng phát triển. Nhiều thế hệ học sinh Trường THPT Mường Nhé đã trưởng thành, đang góp sức xây dựng quê hương, đất nước ngày càng “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”, như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ấn tượng sắc màu văn hóa vùng cao
Thật ấn tượng khi tôi được trực tiếp thưởng thức những chương trình biểu diễn văn nghệ đặc sắc của các em học sinh trong khuôn khổ Lễ hội “Không gian văn hóa vùng cao” đầu năm 2026 và Lễ khai giảng năm học 2026–2027. Không gì vui hơn khi được tận mắt chứng kiến các em say sưa múa hát, thể hiện những tiết mục mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Sự nhiệt tình, hồn nhiên và niềm say mê nghệ thuật của các em đã thể hiện sinh động tình yêu quê hương, đất nước, yêu cuộc sống và niềm tin vào một tương lai tươi sáng.
Những ngày tháng ở Mường Nhé giúp tôi hiểu rõ hơn tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy của đội ngũ giáo viên nhà trường. Không chỉ giảng dạy trên lớp, các thầy cô còn thường xuyên quan tâm, chăm lo đời sống và sinh hoạt hằng ngày của học sinh. Dẫu còn nhiều vất vả, các thầy cô vẫn tìm thấy niềm vui, niềm hạnh phúc trong sự nghiệp “trồng người” cao quý. Chính niềm hạnh phúc ấy đã trở thành động lực để mỗi thầy cô vượt qua khó khăn, hoàn thành tốt trọng trách mà nhân dân tin tưởng, gửi gắm.
Tôi càng vui mừng khi trong lần trở lại Mường Nhé vào đầu tháng 9 năm 2026, được nhà trường mời tham dự Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Trường THPT Mường Nhé, tổ chức vào ngày 24 và 25/10/2026. Niềm vui xen lẫn sự hồi hộp, bởi đây là lần đầu tiên trong đời tôi có dịp tham dự một lễ kỷ niệm thành lập trường, lại ngay nơi biên giới cực Tây của Tổ quốc. Năm 18 tuổi, tôi rời ghế nhà trường, khoác ba lô vượt Trường Sơn dưới mưa bom bão đạn vào chiến trường Quảng Trị. Sau ngày đất nước thống nhất, tôi thi đỗ đại học với kết quả xuất sắc và được chọn sang Cộng hòa Dân chủ Đức du học, rồi có gần 30 năm làm việc với tư cách chuyên viên cao cấp tại Cục Di trú Liên bang, trực thuộc Bộ Nội vụ Liên bang Đức. Suốt chặng đường dài ấy, tôi chưa từng có cơ hội tham dự một lễ kỷ niệm thành lập trường trên quê hương mình. Ở Đức, những sự kiện tương tự cũng được tổ chức, nhưng thường đơn giản, không mang không khí trang trọng và giàu ý nghĩa như những gì tôi được chứng kiến tại Mường Nhé. Vì thế, sự kiện lần này đã trở thành một dấu ấn đặc biệt, một kỷ niệm đẹp và đáng nhớ trong cuộc đời tôi.
Những trải nghiệm thực tế tại Trường THPT Mường Nhé giúp tôi cảm nhận sâu sắc những nỗ lực đáng trân trọng của nhà trường trong việc khơi dậy lòng tự hào và tình yêu văn hóa dân tộc cho học sinh. Minh chứng sinh động là các hoạt động văn nghệ và hội trại “Không gian văn hóa vùng cao”, một sân chơi bổ ích, nơi các em vừa trực tiếp tham gia sáng tạo, vừa được thưởng thức và trải nghiệm những giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, nhà trường không chỉ tạo dựng môi trường giáo dục gần gũi, giàu bản sắc mà còn giúp thế hệ trẻ Mường Nhé nâng cao ý thức, trách nhiệm gìn giữ và phát huy những nét đẹp văn hóa quê hương.
Tôi đặc biệt ấn tượng với 10 gian trại độc đáo do thầy và trò cùng chung tay xây dựng, tái hiện những nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc Hà Nhì, Thái, Xạ Phang, Kháng, Cống, Dao, Sán Chỉ, Mông, Kinh và Si La. Từ dụng cụ lao động, đồ dùng sinh hoạt mộc mạc, nhạc cụ, trang phục truyền thống đến những làn điệu dân ca… tất cả đã tạo nên một không gian văn hóa phong phú, sống động. Qua đó có thể thấy, những giá trị văn hóa quý báu của đồng bào các dân tộc nơi đây đang được trân trọng, gìn giữ và tiếp nối một cách tự nhiên trong đời sống học đường, giữa dòng chảy hội nhập hôm nay.
Sức sống văn hóa bền bỉ nơi biên cương cực Tây càng làm tôi thấm thía lời căn dặn của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn”.
Những kết quả tuy còn bước đầu nhưng đầy ý nghĩa mà Trường THPT Mường Nhé đạt được đã góp phần củng cố niềm tin vào sự nghiệp đổi mới giáo dục nước nhà. Đặc biệt, việc gắn hoạt động giáo dục với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cùng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Ngắm nhìn những thành quả mộc mạc mà đầy sức sống tại hội trại kỷ niệm 20 năm thành lập trường, trong lòng một người lính từng đi qua chiến tranh và có nhiều năm sinh sống, làm việc ở nước ngoài như tôi trào dâng niềm xúc động đặc biệt. Những trải nghiệm ấy càng khiến tôi thêm thấu hiểu, trân trọng sự tận tụy của các thầy cô giáo Trường THPT Mường Nhé – những người đang thầm lặng gieo chữ, “giữ lửa văn hóa” nơi vùng cao biên giới.
Những gì tận mắt chứng kiến đã củng cố trong tôi niềm tin vững chắc vào tâm huyết và trách nhiệm của tập thể sư phạm nhà trường. Lễ hội “Không gian văn hóa vùng cao” nhân dịp kỷ niệm 20 năm thành lập trường không đơn thuần là một hoạt động phong trào, mà còn là minh chứng sinh động cho việc gắn giáo dục tri thức với bồi đắp nhân cách, nuôi dưỡng tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc. Đó cũng là cách thiết thực để từng bước đưa tinh thần các nghị quyết của Đảng về giáo dục và văn hóa vào đời sống học đường, góp phần vun đắp những giá trị bền vững cho thế hệ trẻ nơi biên cương Tổ quốc.
Không chỉ là một hoạt động văn hóa giàu ý nghĩa, hội trại “Không gian văn hóa vùng cao” còn cho thấy nỗ lực của nhà trường trong việc gắn giáo dục tri thức với bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc cho học sinh. Đó cũng là cách thiết thực để đưa những định hướng về phát triển giáo dục và văn hóa vào đời sống học đường. Dẫu phía trước còn nhiều khó khăn, hành trình 20 năm bền bỉ gieo chữ đã tạo nền tảng để thầy và trò Trường THPT Mường Nhé tiếp tục nuôi dưỡng khát vọng, viết tiếp những trang đẹp trong sự nghiệp “trồng người” nơi biên giới Tổ quốc.
Hồ Ngọc Thắng
Bài viết cùng chuyên mục
Nhân ngày 21/6, nghĩ về bản lĩnh người cầm bút
Văn hóa Huế – Biểu hiện tiêu biểu của tư tưởng Việt Nam
Vũ Bằng – từ thần đồng văn chương đến cây đại thụ của văn học Việt Nam
Trận đánh cuối cùng trước cửa ngõ Sài Gòn và ký ức về một người đồng đội
A Lưới: Từ miền đất lịch sử đến không gian du lịch đầy tiềm năng
Từ vó ngựa xưa đến nhịp sống mới ở vùng đất phương Nam