Mỗi lần chuẩn bị vượt hơn 10.000 km từ Đức trở về Việt Nam, tôi lại trải qua những đêm thao thức. Đó là niềm háo hức được đoàn tụ với người thân, bạn bè, gặp lại những đồng đội từng cùng mình vào sinh ra tử trên chiến trường miền Nam trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ. Nhưng lần trở về này còn mang theo một niềm xúc động và hồi hộp đặc biệt: được mời tham dự lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Trường Trung học Phổ thông Mường Nhé (2006–2026), ngôi trường THPT đầu tiên nơi biên giới cực Tây của Tổ quốc.
Từ chiến trường Quảng Trị đến nước Đức
Theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, ngày 10/4/1972, tôi lên đường nhập ngũ, trở thành chiến sĩ Trung đội Thông tin, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325, chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị.
Sau ngày đất nước thống nhất, tôi dự thi đại học khối C và nhờ kết quả xuất sắc, được cử sang Cộng hòa Dân chủ Đức học luật tại Đại học Tổng hợp Jena. Tốt nghiệp năm 1981, tôi trở về nước công tác. Năm 1983, tôi trở lại Đức định cư theo diện đoàn tụ gia đình và được trường cũ tiếp nhận làm cán bộ khoa học tại Khoa Luật cho đến khi Bức tường Berlin sụp đổ.
Từ năm 1991, tôi đảm nhiệm vị trí chuyên viên cao cấp tại Cục Di trú Liên bang, cơ quan trực thuộc Bộ Nội vụ Liên bang Đức, cho đến khi nghỉ hưu năm 2018.
Những chuyến trở về quê hương đong đầy ký ức
Dù sinh sống và làm việc nhiều năm tại Đức nhưng trái tim tôi vẫn luôn hướng về quê hương. Mỗi chuyến trở về Việt Nam đều để lại trong tôi những kỷ niệm sâu sắc, nhất là khi được tận mắt chứng kiến sự đổi thay của đất nước.
Năm 2015, nhân kỷ niệm 40 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tôi vinh dự được lãnh đạo Đảng và Nhà nước mời tham dự lễ diễu binh ngày 30/4 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trước sự kiện trọng đại ấy, tôi còn có cơ hội thăm quần đảo Trường Sa trong hành trình bảy ngày trên tàu HQ 561 của Hải quân nhân dân Việt Nam. Đó là những trải nghiệm đặc biệt, để lại trong tôi niềm xúc động và tự hào khó quên.
Năm 2022, nhận lời mời của lãnh đạo tỉnh Nghệ An, tôi trở về thăm quê Bác và có hai ngày tìm hiểu miền Tây xứ Nghệ. Chuyến đi giúp tôi hiểu sâu sắc hơn về quê hương, đất nước, nhất là những chuyển biến trong đời sống kinh tế – xã hội ở vùng sâu, vùng xa sau nhiều thập niên thực hiện công cuộc Đổi mới, khởi xướng từ năm 1986.
Đặc biệt, năm 2025, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tôi được đơn vị cũ là Trung đoàn 101, Sư đoàn 325 mời tham dự lễ kỷ niệm 50 năm giải phóng Long Thành. Trở lại vùng đất nơi những đồng đội năm xưa từng góp phần đập tan “cánh cửa thép” cuối cùng trên đường tiến về Sài Gòn, tôi không khỏi bồi hồi nhớ về một thời trận mạc.
Chuyến trở về ấy cũng cho tôi cơ hội tận mắt chứng kiến diện mạo đô thị đổi thay mạnh mẽ, không chỉ tại Thành phố Hồ Chí Minh mà còn ở nhiều địa phương lân cận. Những đổi thay ấy càng khiến tôi thêm trân trọng những hy sinh của thế hệ đi trước và những thành tựu mà đất nước đã đạt được trong hòa bình.
Trái tim vạn dặm và duyên nợ với ngành giáo dục
Không chỉ qua những chuyến trở về, tôi vẫn thường xuyên dõi theo sự phát triển của đất nước từ nơi xa. Mỗi sáng, tôi dành thời gian cập nhật thông tin về Việt Nam qua các phương tiện truyền thông trong nước và quốc tế, đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực giáo dục.
Mối quan tâm ấy còn gắn với hoạt động báo chí của tôi. Nhiều năm qua, tôi viết các bài chính luận, bình luận đăng trên Báo Nhân Dân, Báo Quân đội nhân dân và một số tạp chí; gần đây thường xuyên trên Tạp chí Đông Nam Á. Bên cạnh các vấn đề quốc tế, tôi chú trọng phân tích những thành tựu phát triển của đất nước, trong đó có những bước tiến của nền giáo dục Việt Nam.
Sâu xa hơn, tình cảm dành cho giáo dục bắt nguồn từ truyền thống gia đình và những trải nghiệm của bản thân. Sinh ra trong một gia đình nhiều thế hệ làm nghề dạy học, tôi cũng từng có những năm tháng được gọi bằng hai tiếng thân thương: “thầy giáo”.
Sau những trận chiến ác liệt tại Thành cổ Quảng Trị và trận đánh bảo vệ cảng Cửa Việt kết thúc vào tháng 1/1973, tôi được giao nhiệm vụ dạy chữ cho lực lượng du kích địa phương tại huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Giữa chiến tranh, bên cạnh nhiệm vụ của người lính, tôi có cơ hội mang con chữ đến với đồng đội.
Trong những năm 1980, tôi tiếp tục gắn bó với công tác giảng dạy, nghiên cứu tại Khoa Luật, Đại học Tổng hợp Jena (Cộng hòa Dân chủ Đức) với vai trò trợ giáo. Đây cũng là ngôi trường tôi từng theo học, tốt nghiệp và làm nghiên cứu sinh.
Từ chiến trường Quảng Trị đến giảng đường đại học ở Đức, những trải nghiệm ấy đã tạo nên mối duyên bền chặt giữa tôi với nghề giáo. Cũng bởi vậy, tôi luôn dành sự trân trọng đặc biệt cho những người thầy và sự nghiệp gieo chữ, nhất là ở những vùng đất còn nhiều gian khó của quê hương.
Góc nhìn từ thực tế giáo dục nơi vùng cao biên giới
Tháng 1/2026, lần đầu tiên đặt chân đến Mường Nhé, vùng biên cương cực Tây Tổ quốc, tôi có dịp thăm Trường THPT Mường Nhé và tận mắt chứng kiến những đổi thay trong sự nghiệp giáo dục nơi đây.
Qua trò chuyện với các thầy cô, tôi được biết phần lớn học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số như Hà Nhì, Dao, Thái, Xạ Phang, Cống, Si La…, đông nhất là dân tộc Mông. Tham quan lớp học, khu ăn ở và tìm hiểu đời sống học sinh, tôi vui mừng khi biết nhiều em được hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước về tiền ăn, chỗ ở, gạo và chi phí học tập, góp phần giảm bớt khó khăn cho gia đình, tạo điều kiện để các em tiếp tục đến trường.
Những điều chứng kiến tại Mường Nhé giúp tôi cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của chính sách phát triển giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Sau gần 40 năm Đổi mới, cùng với những chuyển biến kinh tế – xã hội, cơ hội học tập của học sinh vùng sâu, vùng xa ngày càng được mở rộng, góp phần nuôi dưỡng ước mơ và khát vọng vươn lên của thế hệ trẻ.
Từng đến nhiều quốc gia và nhiều vùng miền trên đất nước, tôi vẫn không khỏi ngỡ ngàng trước diện mạo khang trang của Trường THPT Mường Nhé hôm nay. Qua lời kể của các thầy cô, những ngày đầu thành lập, nhà trường phải đối mặt với không ít khó khăn: cơ sở vật chất thiếu thốn, giao thông cách trở, thiếu nơi ăn ở cho giáo viên, học sinh, thậm chí chưa có điện.
Vượt lên những thử thách ấy, các thế hệ thầy cô vẫn bền bỉ bám trường, bám lớp. Sau 20 năm xây dựng và phát triển (2006–2026), Trường THPT Mường Nhé đã từng bước trưởng thành, trở thành nơi nuôi dưỡng ước mơ, chắp cánh tương lai cho nhiều thế hệ học sinh, góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho địa phương.
Chứng kiến những thành quả ấy, tôi càng thấm thía lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Giữa miền biên cương, sự tận tụy của các thế hệ nhà giáo đã và đang viết tiếp hành trình gieo chữ, mở ra những cơ hội mới cho học sinh nơi cực Tây Tổ quốc.
Ấn tượng sắc màu văn hóa vùng cao
Trong những lần đến Trường THPT Mường Nhé, tôi đặc biệt ấn tượng với các chương trình văn nghệ do học sinh biểu diễn tại lễ hội “Không gian văn hóa vùng cao” đầu năm 2026 và lễ khai giảng năm học 2026–2027. Những điệu múa, lời ca mang đậm bản sắc dân tộc cùng sự hồn nhiên, nhiệt huyết của các em đã tạo nên không gian văn hóa rực rỡ sắc màu, thể hiện tình yêu quê hương và niềm tin vào tương lai.
Điểm nhấn đáng nhớ là hội trại “Không gian văn hóa vùng cao” với 10 gian trại do thầy và trò chung tay thực hiện, tái hiện nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc Hà Nhì, Thái, Xạ Phang, Kháng, Cống, Dao, Sán Chỉ, Mông, Kinh và Si La. Từ trang phục truyền thống, nhạc cụ, công cụ lao động, vật dụng sinh hoạt đến những làn điệu dân ca, mỗi gian trại như một lát cắt sinh động về đời sống văn hóa của đồng bào nơi đây.
Không chỉ là sân chơi bổ ích, hoạt động này còn tạo cơ hội để học sinh trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm và góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống của cộng đồng mình. Chứng kiến những sắc màu văn hóa ấy, tôi càng thấm thía lời căn dặn của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn”.
Đằng sau những hoạt động giàu ý nghĩa ấy là tâm huyết của đội ngũ giáo viên. Không chỉ giảng dạy, các thầy cô còn chăm lo đời sống, đồng hành cùng học sinh và bền bỉ vun đắp tình yêu văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ nơi biên giới.
Đầu tháng 9/2026, trong lần trở lại Mường Nhé, tôi xúc động khi nhận được lời mời tham dự lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Trường THPT Mường Nhé, tổ chức vào ngày 24 và 25/10/2026. Đây là lần đầu tiên tôi có dịp tham dự lễ kỷ niệm thành lập một ngôi trường tại quê hương, lại ở nơi biên cương cực Tây Tổ quốc. Niềm vui ấy càng trở nên đặc biệt khi tôi được chứng kiến những thành quả của hành trình hai thập kỷ xây dựng, trưởng thành của nhà trường.
Từ những trải nghiệm thực tế, tôi càng trân trọng nỗ lực của tập thể sư phạm Trường THPT Mường Nhé trong việc kết hợp truyền thụ tri thức với giáo dục truyền thống, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Đó cũng là nền tảng để nhà trường tiếp tục thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, nuôi dưỡng khát vọng vươn lên cho các thế hệ học sinh vùng cao.
Chứng kiến những sắc màu văn hóa đầy sức sống tại hội trại kỷ niệm 20 năm thành lập Trường THPT Mường Nhé, trong tôi trào dâng niềm xúc động và tự hào. Với một người nhiều năm sống xa Tổ quốc, những trải nghiệm ấy càng khiến tôi thấm thía giá trị của sự nghiệp gieo chữ, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và thêm trân trọng những cống hiến thầm lặng của các thế hệ thầy cô nơi biên cương cực Tây đất nước.
Không chỉ là một hoạt động văn hóa giàu ý nghĩa, hội trại “Không gian văn hóa vùng cao” còn cho thấy nỗ lực của nhà trường trong việc gắn giáo dục tri thức với bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc cho học sinh. Đó cũng là cách thiết thực để đưa những định hướng về phát triển giáo dục và văn hóa vào đời sống học đường. Dẫu phía trước còn nhiều khó khăn, hành trình 20 năm bền bỉ gieo chữ đã tạo nền tảng để thầy và trò Trường THPT Mường Nhé tiếp tục nuôi dưỡng khát vọng, viết tiếp những trang đẹp trong sự nghiệp “trồng người” nơi biên giới Tổ quốc.
Hồ Ngọc Thắng
Bài viết cùng chuyên mục
Nhân ngày 21/6, nghĩ về bản lĩnh người cầm bút
Văn hóa Huế – Biểu hiện tiêu biểu của tư tưởng Việt Nam
Vũ Bằng – từ thần đồng văn chương đến cây đại thụ của văn học Việt Nam
Trận đánh cuối cùng trước cửa ngõ Sài Gòn và ký ức về một người đồng đội
A Lưới: Từ miền đất lịch sử đến không gian du lịch đầy tiềm năng
Từ vó ngựa xưa đến nhịp sống mới ở vùng đất phương Nam