Ngày 13/3/2026, các Bộ trưởng Ngoại giao và Kinh tế của ASEAN đồng loạt kêu gọi chấm dứt ngay lập tức cuộc xung đột tại Trung Đông, đồng thời cảnh báo những hệ lụy nghiêm trọng đối với kinh tế khu vực. Giá dầu tăng mạnh và các gián đoạn thương mại toàn cầu đang gây sức ép lớn lên các nền kinh tế Đông Nam Á. Trước tình hình này, một số quốc gia thành viên đã nhanh chóng triển khai các biện pháp ứng phó như tiết kiệm năng lượng, ổn định thị trường trong nước và hỗ trợ các lĩnh vực dễ tổn thương, đặc biệt là ngành du lịch.
Philippines, quốc gia giữ vai trò Chủ tịch ASEAN năm nay đã triệu tập một cuộc họp đặc biệt nhằm thảo luận các biện pháp phối hợp ứng phó với những rủi ro địa chính trị và cú sốc năng lượng. Các Bộ trưởng Ngoại giao và Kinh tế ASEAN đã kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch tại Trung Đông, trong bối cảnh lo ngại về nguy cơ xung đột liên quan đến Iran ngày càng gia tăng và có thể gây tác động lan rộng tới kinh tế khu vực.
Phát biểu sau cuộc họp, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Ma. Theresa Lazaro cho biết ASEAN bày tỏ quan ngại sâu sắc về diễn biến căng thẳng tại Trung Đông và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiềm chế tối đa nhằm tránh leo thang xung đột. Các bộ trưởng cũng kêu gọi bảo đảm các chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu được duy trì thông suốt, đồng thời thúc đẩy kích hoạt các cơ chế hợp tác khu vực để giảm thiểu tác động kinh tế đối với Đông Nam Á.
Những cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh giá dầu thô thế giới đang giao dịch gần ngưỡng 100 USD/thùng do lo ngại gián đoạn nguồn cung. Áp lực gia tăng sau khi lãnh đạo tối cao mới của Iran tuyên bố có thể đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu toàn cầu. Nguy cơ này làm dấy lên lo ngại về sự biến động mạnh trên thị trường năng lượng, chi phí vận tải biển tăng cao và sự đứt gãy các chuỗi cung ứng thương mại then chốt.
Trong tuyên bố riêng, các Bộ trưởng Kinh tế của khối ASEAN gồm 11 thành viên nhận định việc xung đột leo thang có thể tạo ra những hệ lụy kinh tế vượt ra ngoài phạm vi khu vực Trung Đông. Các tác động được dự báo bao gồm lạm phát gia tăng do giá năng lượng cao, suy giảm nhu cầu thương mại toàn cầu và áp lực đối với các ngành phụ thuộc lớn vào vận tải và du lịch.
Trước những rủi ro đó, một số quốc gia thành viên ASEAN đã bắt đầu triển khai các biện pháp ứng phó như tăng cường tiết kiệm năng lượng, ổn định thị trường trong nước và hỗ trợ các lĩnh vực dễ bị tổn thương. Philippines, nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu nhập khẩu từ Trung Đông cũng đang xem xét khả năng đa dạng hóa nguồn cung, trong đó có việc mua thêm dầu từ Nga, dù các chi tiết cụ thể chưa được công bố.
Các nhà quan sát cho rằng phản ứng nhanh của ASEAN cho thấy nỗ lực tăng cường phối hợp chính sách trong bối cảnh khu vực ngày càng chịu tác động trực tiếp từ các biến động địa chính trị toàn cầu. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp ứng phó sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến thực tế của xung đột cũng như khả năng duy trì ổn định của thị trường năng lượng trong thời gian tới.
Các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN cảnh báo mức độ phụ thuộc lớn của khu vực vào các tuyến cung ứng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đang khiến Đông Nam Á trở nên đặc biệt dễ bị tổn thương trước những cú sốc địa chính trị và biến động thị trường năng lượng trong tương lai. Trong bối cảnh rủi ro gián đoạn nguồn cung vẫn hiện hữu, các nước thành viên được cho là cần ưu tiên xây dựng năng lực chống chịu dài hạn thông qua đa dạng hóa nguồn năng lượng, củng cố hệ thống dự trữ chiến lược và nâng cao tính linh hoạt của chuỗi cung ứng.
Các bộ trưởng đồng thời nhấn mạnh việc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là chiến lược kinh tế nhằm giảm thiểu phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. Bên cạnh đó, tăng cường phối hợp chính sách và hợp tác khu vực – từ chia sẻ thông tin thị trường, phát triển hạ tầng năng lượng liên kết đến thúc đẩy thương mại nội khối – được xem là yếu tố then chốt để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và bảo vệ đà phục hồi tăng trưởng của ASEAN trong bối cảnh bất định toàn cầu gia tăng.
Lê Huy