Thời gian qua, Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam (SEARAV) liên tiếp nhận được phản ánh từ các cơ quan chức năng liên quan đến việc một số đơn vị trực thuộc có dấu hiệu hoạt động không đúng tôn chỉ, mục đích đã được cấp phép. Đáng chú ý, nhiều viện nghiên cứu bị cho là “biến tướng” hoạt động khoa học thành các chương trình tôn vinh, vinh danh, phong tặng danh hiệu và cấp giấy chứng nhận khi chưa được cơ quan quản lý nhà nước cho phép. Trước thực trạng này, ngày 10/7/2025, Hội đã ban hành Công văn số 23-2025/CV-HĐNA yêu cầu các đơn vị trực thuộc rà soát, chấn chỉnh và dừng ngay các hoạt động sai quy định.
“Kính gửi: Lãnh đạo đơn vị trực thuộc Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam
Trong thời gian vừa qua, Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam (SEARAV) nhận được phản ánh về việc một số tổ chức, đơn vị trực thuộc Hội đã tổ chức các chương trình, sự kiện, hoạt động tôn vinh, vinh danh, công nhận, phong tặng hoặc liên kết để tôn vinh, vinh danh, cấp giấy chứng nhận khi chưa được các cơ quan quản lý nhà nước cũng như cơ quan chủ quản cho phép.
Nhằm triển khai thực hiện nghiêm túc Nghị định số: 126/20044/NĐ-CP ban hành ngày 08/10/2024; Điều lệ Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam; Quy chế của Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam về việc Tổ chức và Quản lý hoạt động đối với các tổ chức, đơn vị thành viên trực thuộc Hội.
Ban lãnh đạo Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam đề nghị lãnh đạo các đơn vị :
– Dừng tất cả các hoạt động tôn vinh, vinh danh, công nhận, phong tặng các danh hiệu trái qui định của pháp luật.
Tuân thủ các quy định của pháp luật và của Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam; thực hiện các hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ được quy địnhtrong Điều lệ của tổ chức đã được Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam phê duyệt và Giấy đăng ký hoạt động KH&CN do Bộ Khoa học và Công nghệ cấp.
Các đơn vị, tổ chức nào cố tình triển khai thực hiện các hoạt động tôn vinh, vinhdanh, phong tặng, cấp giấy chứng nhận,… thì Lãnh đạo đơn vị, tổ chức đó chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật Nhà nước.
Hà Nội, ngày 10 tháng 07 năm 2025″.
Theo tìm hiểu, không ít viện trực thuộc Hội hiện không triển khai các đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học đúng chức năng được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp phép, mà chủ yếu tổ chức hội thảo, tọa đàm mang tính hình thức. Thực chất, các hoạt động này được “khoác áo khoa học” để tổ chức các sự kiện tôn vinh, vinh danh, công nhận danh hiệu, phong tặng hoặc liên kết cấp giấy chứng nhận tràn lan. Bên cạnh đó, điều kiện về nhân sự và cơ sở vật chất tại một số đơn vị cũng không đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định.
Một trường hợp điển hình là vụ việc liên quan đến pháp luật xảy ra tại Viện Nghiên cứu Văn hóa Phương Đông. Ngày 17/8/2024, bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó Viện trưởng đã ký cấp giấy chứng nhận cho “Tổ đình chùa Thiền tông Tân Diệu” với nội dung ghi nhận có nhiều đóng góp trong bảo tồn và quảng bá văn hóa tín ngưỡng Việt Nam. Tuy nhiên, việc cấp chứng nhận này đặt ra nhiều dấu hỏi về căn cứ pháp lý, tiêu chí đánh giá cũng như thẩm quyền phê duyệt.
Đáng nói, “Thiền tông Tân Diệu” là một tổ chức núp bóng tôn giáo, tổ chức truyền bá đạo giáo, in ấn phát tán tài liệu trái phép, hiện đang được các cơ quan chức năng xử lý. Theo thông tin được xác minh, chùa Tân Diệu (Đức Hòa, Long An) được bà Trần Thị Liệu thành lập từ năm 1956 và từng thuộc sự quản lý của Giáo hội Phật giáo tỉnh Long An. Sau năm 1975, ông Nguyễn Công Nhân tự ý đổi tên thành “Thiền tông Tân Diệu” và hoạt động độc lập, không thuộc sự quản lý của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại địa phương. Nhóm này còn tự truyền bá một hệ phái gọi là “Thiền tông do Vua Trần Nhân Tông sáng lập”, chưa được cơ quan chức năng công nhận.
Trước đó, ngày 14/12/2019, Hội Di sản văn hóa Việt Nam ký quyết định số: 63/QĐ-HDSVHVN và Quyết định số: 62/ QĐ-HDSVHVN do ông Trần Lưu Tiêu ký tặng bằng khen cho ông Nguyễn Công Nhân, người đang chiếm giữ chùa Tân Diệu là “Thiền Gia”, “Viện chủ chùa Thiền tông Tân Diệu”.
Ngày 12/12/2019, Liên Hiệp các Hội UNESCO Việt Nam cấp giấy chứng nhận “Không gian văn hóa tâm linh” cho Thiền tông Tân Diệu là không đúng quy định của Giáo hội Phật giáo Việt Nam (Văn bản số: 018/CV-BTS, ngày 24/4/2020 kiến nghị UBND tỉnh Long An của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Long An).
Dựa trên các danh hiệu và giấy chứng nhận được cấp, ông Nguyễn Công Nhân đã tổ chức ghi hình, truyền thông trên một số kênh truyền hình, đồng thời mở rộng hoạt động truyền bá, tổ chức sinh hoạt, vận động đóng góp tài chính từ các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước. Dù chính quyền địa phương đã nhiều lần nhắc nhở, yêu cầu giải tán tụ tập, nhưng hoạt động của nhóm này vẫn tiếp diễn tại nhiều địa phương khác, bao gồm cả việc in ấn, phát hành sách chưa được cấp phép.
Trong lúc chính quyền đang tập trung xử lý thì ngày 17/8/2024, bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Phương Đông ký giấy chứng nhận “Tổ đình chùa Thiền tông Tân Diệu đã có nhiều cống hiến văn hóa tín ngưỡng Việt Nam”. Không biết dựa trên tiêu chí nào, ai chỉ đạo và nhằm mục đích gì mà bà Hằng đã ký giấy chứng nhận trên.
Việc cấp các giấy chứng nhận, công nhận của các tổ chức trên cho chùa Tân Diệu và ông Nguyễn Công Nhân là trái pháp luật, trái tôn chỉ mục đích do Bộ Khoa học và Công nghệ cấp. Theo đề nghị của Bộ Công an, Bộ Nội vụ đã mời đại diện các tổ chức trên lên làm việc. Ngày 21/10/2025, Liên Hiệp các tổ chức UNESCO Việt Nam đã ra công văn số: 83/CV-LH để thu hồi giấy chứng nhận “Không gian văn hóa tâm linh” cho Thiền tông Tân Diệu và ngày 01/3/2025, Viện Nghiên cứu Văn hóa Phương Đông đã ban hành Quyết định số 06/QĐ-BTC thu hồi giấy chứng nhận đã cấp cho “Thiền tông Tân Diệu” và cá nhân ông Nguyễn Công Nhân. Sau đó, ngày 1/3/2025, Viện Nghiên cứu Văn hóa Phương Đông đã ra quyết định số: 06/QĐ-BTC thu hồi giấy chứng nhận đã cấp ngày 17/8/2024.
Tra cứu thông tin về mã số thuế được biết, Viện Nghiên cứu văn hóa Phương Đông, mã số thuế: 0103730777 cấp ngày: 22/04/2009 địa chỉ là nhà riêng của ông Phạm Đức Dương số: 2C4 TT khoa học XH NV quốc gia, Thành phố Hà Nội, Việt Nam, do ông Phạm Đức Dương làm Viện Trưởng.
Từ vụ việc trên và thực tế nhiều đơn vị trực thuộc có dấu hiệu tổ chức các hoạt động tôn vinh, vinh danh, phong tặng danh hiệu trái quy định, Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam đã yêu cầu toàn bộ các đơn vị trực thuộc nghiêm túc rà soát, dừng ngay các hoạt động chưa được cấp phép. Hội nhấn mạnh, mọi vi phạm nếu tiếp diễn, các đơn vị phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Có thể thấy, việc một số đơn vị nêu trên tổ chức các hoạt động tôn vinh, vinh danh, cấp giấy chứng nhận sai quy định không chỉ làm sai lệch mục tiêu hoạt động khoa học mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy về quản lý, trật tự xã hội. Những sai phạm trong cấp phát danh hiệu, chứng nhận thiếu căn cứ pháp lý đã và đang gây dư luận bức xúc, làm ảnh hưởng đến uy tín của các tổ chức liên quan.
Hiện nay, các cơ quan chức năng và cơ quan bảo vệ pháp luật đang tiến hành củng cố hồ sơ, tài liệu, chứng cứ để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật. Việc xử lý nghiêm minh các sai phạm, nếu có, được kỳ vọng sẽ góp phần chấn chỉnh hoạt động của các tổ chức hội, đảm bảo tuân thủ đúng tôn chỉ, mục đích và quy định hiện hành.
Nhóm PV Chuyên đề