Trước những thách thức ngày càng phức tạp từ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán có khả năng thao túng thông tin, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi phải đổi mới tư duy, chủ động thích ứng và vượt ra khỏi những phương thức truyền thống. Trong đó, minh bạch thông tin và bản lĩnh chính trị là nền tảng, làm chủ công nghệ là mũi nhọn, còn niềm tin và sự đồng thuận của Nhân dân là thước đo hiệu quả, tạo sức mạnh bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.
Xác lập “cột mốc chủ quyền” tư tưởng trên không gian số
Trước hết, cần đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng toàn diện; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Đây là tiền đề quan trọng để củng cố sức đề kháng tư tưởng của hệ thống chính trị trước nguy cơ thao túng thông tin, nhận thức từ các công nghệ AI.
Song song với đó, cần đổi mới phương thức công tác tư tưởng theo hướng thiết thực, gần gũi với đời sống, chuyển từ truyền đạt một chiều sang tăng cường đối thoại, tương tác và nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân. Đặc biệt, phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên trên không gian mạng; xây dựng mỗi tài khoản mạng xã hội của đảng viên thành một “cột mốc chủ quyền” tư tưởng, góp phần lan tỏa thông tin chính thống, những giá trị tích cực và củng cố niềm tin xã hội.
Chuyển đổi số công tác tư tưởng: Ứng dụng Big Data và AI để “bắt mạch” dư luận từ sớm, từ xa
Chuyển đổi số công tác tư tưởng cần gắn phương pháp nghiên cứu xã hội học với ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI). Trọng tâm là nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, cộng tác viên chuyên trách thông qua đào tạo chuyên sâu về thu thập, phân tích dữ liệu và nhận diện xu hướng dư luận, từ đó xác định đúng vấn đề, kịp thời tháo gỡ những mâu thuẫn, bức xúc nảy sinh trong xã hội.
Về công nghệ, cần xây dựng hệ thống theo dõi, phân tích dư luận xã hội theo thời gian thực, ứng dụng các thuật toán học máy để nhận diện xu hướng cảm xúc, mô hình hành vi và phương thức lan truyền thông tin sai lệch; đồng thời phát hiện sớm những bất cập trong thực tiễn triển khai chính sách. Trên cơ sở đó, chuyển từ phản ứng thụ động sang chủ động dự báo, cảnh báo sớm, cung cấp luận cứ khoa học phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý, hoạch định và điều chỉnh chính sách, góp phần giải quyết những vấn đề xã hội ngay từ khi mới phát sinh.
Chiếm lĩnh mặt trận truyền thông, siết chặt kỷ cương trên không gian số
Báo chí cách mạng cần phát huy vai trò tiên phong, nâng cao tính chủ động, kịp thời và sức chiến đấu trong định hướng dư luận; cung cấp thông tin chính thống, công khai, minh bạch, nhất là trước những vấn đề phức tạp, nhạy cảm. Đồng thời, đổi mới nội dung, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền theo phương châm “lấy thông tin tích cực đẩy lùi thông tin tiêu cực”, “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trên không gian mạng.
Cùng với đó, tăng cường phối hợp liên ngành trong thực thi pháp luật về an ninh mạng; kịp thời phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng AI để tạo dựng, phát tán thông tin giả mạo, sai sự thật theo đúng quy định pháp luật. Việc xử lý phải dựa trên chứng cứ xác thực, bảo đảm tính khách quan, minh bạch và sức răn đe.
Đổi mới giáo dục lý luận chính trị, củng cố “sức đề kháng” tư tưởng trong kỷ nguyên số
Đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị theo hướng khoa học, hiện đại, tăng cường tương tác và phát huy vai trò chủ động của người học. Chú trọng thảo luận, phản biện khoa học, vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, khắc phục lối truyền thụ một chiều, nặng về ghi nhớ lý thuyết.
Gắn lý luận nền tảng với những vấn đề của thời đại, tích hợp kiến thức về an ninh phi truyền thống, an toàn thông tin và kỹ năng nhận diện nội dung giả mạo bằng AI vào chương trình giảng dạy. Thường xuyên cập nhật tri thức, luận cứ khoa học mới, kết hợp học tập với rèn luyện thực tiễn nhằm khắc phục tình trạng ngại học, lười học lý luận chính trị. Qua đó, nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy và khả năng nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái; phát huy giá trị của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên trước những thách thức của kỷ nguyên số.
Củng cố mối quan hệ “máu thịt” giữa Đảng với Nhân dân
Nghiên cứu, nắm bắt và chủ động định hướng dư luận xã hội trong kỷ nguyên AI không chỉ là yêu cầu về công nghệ hay nghiệp vụ truyền thông, mà còn là nhiệm vụ chiến lược trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, cần kết hợp chặt chẽ giữa làm chủ công nghệ, bảo đảm an ninh mạng, nâng cao bản lĩnh chính trị và củng cố niềm tin của Nhân dân. Trong đó, lấy dân làm gốc, minh bạch thông tin làm nền tảng, chủ động nhận diện và đấu tranh với các hành vi thao túng nhận thức, lan truyền thông tin sai lệch; đồng thời lấy sự đồng thuận xã hội làm thước đo hiệu quả công tác tư tưởng.
Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải không ngừng vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh gắn với những thành tựu và đòi hỏi của công cuộc đổi mới đất nước. Dù công nghệ tiếp tục biến đổi, bản lĩnh chính trị, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Đảng với Nhân dân vẫn là những nhân tố cốt lõi tạo nên sức mạnh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Nguyễn Thị Thùy Nhung/Khoa Kinh tế – xã hội và Môi trường, Học viện chính trị khu vực II.
Tài liệu tham khảo
1. Đảng cộng sản Việt Nam, 2026, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự Thật, Hà Nội, t.1 + t.2.
2. Vũ Văn Hiền (2020), Một số luận cứ phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, chống phá Đại hội XIII của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, t.1.
Bài viết cùng chuyên mục
Thẩm định sách giáo khoa – độc lập, khoa học và trách nhiệm
Kỳ 15: Thái Lan, Indonesia, Ấn Độ – Ba con đường huy động xã hội và những biến động chính trị
Kỳ II: Kiến tạo “sức đề kháng” số và những trụ cột định hướng
Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2: Chuyển đổi số từ tư duy đến hành động
Kỳ II: Người viết sách giáo khoa – đủ tầm, đủ tâm và đúng chuyên môn
Kỳ I: Giải mã “ảo mộng” thao túng tâm lý từ thuật toán AI