Ngày 8/5/2026, tại Trung tâm Hội nghị Mactan Expo ở Cebu (Philippines), Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự lễ khai mạc và phiên họp toàn thể Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, khẳng định vai trò chủ động, tích cực của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác và đoàn kết khu vực.
Phát biểu khai mạc Hội nghị, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. nhấn mạnh Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 diễn ra trong thời điểm đặc biệt, khi ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới dựa trên nền tảng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, với mục tiêu xây dựng một cộng đồng đoàn kết, tự cường và thích ứng hiệu quả trước những biến động toàn cầu.
Theo Tổng thống Philippines, trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp và khó lường, Hội nghị lần này là dịp quan trọng để các nhà lãnh đạo ASEAN trao đổi đánh giá về các thách thức đa chiều mà khu vực đang đối mặt, đồng thời thảo luận những biện pháp hợp tác thiết thực nhằm nâng cao năng lực ứng phó của ASEAN cũng như từng quốc gia thành viên.
Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. khẳng định, trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026, Philippines cam kết phối hợp chặt chẽ với các nước thành viên nhằm củng cố đoàn kết nội khối, tăng cường khả năng tự cường, phát huy vai trò trung tâm của ASEAN và thúc đẩy tinh thần tương trợ trong khu vực. Philippines cũng sẽ đẩy mạnh phối hợp giữa ASEAN với các đối tác để ứng phó hiệu quả trước các thách thức chung, duy trì đà hợp tác và hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược đã đề ra trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Tại phiên họp toàn thể diễn ra ngay sau lễ khai mạc, các nhà lãnh đạo ASEAN đã tập trung trao đổi về những tác động ngày càng sâu rộng của các biến động địa chính trị trên thế giới đối với hòa bình, ổn định và triển vọng phát triển của khu vực. Nhiều ý kiến bày tỏ quan ngại trước tình hình xung đột kéo dài tại Trung Đông, làm gia tăng rủi ro đối với an ninh quốc tế, gây gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu và đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng, đời sống của người dân thường.
Trước bối cảnh đó, các nhà lãnh đạo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định và củng cố lòng tin chiến lược; đồng thời khẳng định cần đề cao các nguyên tắc thúc đẩy đối thoại, kiềm chế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc.
Các nhà lãnh đạo ASEAN cũng bày tỏ ủng hộ đối với các định hướng ưu tiên của Philippines trong Năm Chủ tịch ASEAN 2026 với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung”. Theo đó, ASEAN sẽ tập trung vào ba trọng tâm lớn gồm: tăng cường hợp tác ứng phó các thách thức phi truyền thống nhằm củng cố hòa bình và ổn định khu vực; thúc đẩy kết nối kinh tế, chuyển đổi số, phát triển bao trùm và bền vững để tạo động lực tăng trưởng mới; đồng thời đặt người dân ở vị trí trung tâm trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.
Trong thảo luận, các nhà lãnh đạo cho rằng trước những biến động phức tạp hiện nay, ASEAN cần tiếp tục củng cố đoàn kết nội khối, phát huy vai trò trung tâm của Hiệp hội trong cấu trúc khu vực, đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác nhằm nâng cao năng lực ứng phó trước các thách thức chung. Các nước cũng nhất trí đẩy mạnh triển khai hiệu quả các chương trình hợp tác, nhất là trong các lĩnh vực bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm chuỗi cung ứng và hỗ trợ đời sống người dân ASEAN.
Phát biểu tại phiên họp toàn thể, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định Việt Nam ủng hộ mạnh mẽ và sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026 cùng các nước thành viên nhằm hiện thực hóa các ưu tiên và sáng kiến hợp tác của ASEAN trong giai đoạn mới.
Đề cập tới những biến động phức tạp của tình hình khu vực và thế giới hiện nay, Thủ tướng nhấn mạnh các thách thức đang ngày càng mang tính liên thông và đa chiều, tác động trực tiếp tới mọi quốc gia thành viên. Theo Thủ tướng, vấn đề đặt ra đối với ASEAN không còn là “có bị ảnh hưởng hay không”, mà là “ứng phó như thế nào và cùng nhau ứng phó ra sao” để bảo đảm ổn định, phát triển và giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN.
Trên tinh thần đó, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đưa ra ba đề xuất lớn nhằm tăng cường năng lực thích ứng và sức chống chịu của ASEAN.
Thứ nhất, ASEAN cần tập trung nguồn lực bảo đảm các nhu cầu an ninh thiết yếu, bao gồm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh con người. Thủ tướng đề nghị các nước thúc đẩy phê chuẩn và triển khai hiệu quả Hiệp định An ninh Dầu khí ASEAN; thực hiện thực chất Kế hoạch Hành động Hợp tác Năng lượng ASEAN giai đoạn 2026–2030; tăng cường kết nối thông qua Lưới điện ASEAN và Hệ thống đường ống dẫn khí ASEAN. Bên cạnh đó, ASEAN cần đa dạng hóa nguồn năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, mở rộng tiếp cận tài chính xanh và công nghệ tiên tiến.
Về an ninh lương thực, Thủ tướng nhấn mạnh cần nâng cao hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có, tăng cường dự trữ chiến lược và xây dựng cơ chế dự trữ khẩn cấp đối với gạo cùng các mặt hàng thiết yếu khác. Thủ tướng khẳng định Việt Nam sẵn sàng hỗ trợ lương thực trong các tình huống khẩn cấp, chia sẻ kinh nghiệm với các nước ASEAN và tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong công tác bảo hộ, hỗ trợ công dân.
Thứ hai, Thủ tướng đề nghị ASEAN thúc đẩy hợp tác thực chất nhằm củng cố năng lực nội tại và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế khu vực. Theo đó, cần triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA), đồng thời sớm hoàn tất đàm phán Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) nhằm tạo động lực mới cho tăng trưởng và liên kết kinh tế khu vực.
Thứ ba, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng kêu gọi tăng cường hơn nữa đoàn kết và phối hợp trong ASEAN, đặc biệt là nâng cao hiệu quả cơ chế tham vấn, điều phối liên ngành trong các tình huống khẩn cấp. Thủ tướng cũng nhấn mạnh vai trò điều phối trung tâm của Ban Thư ký ASEAN trong việc bảo đảm các cam kết và chương trình hợp tác khu vực được triển khai đồng bộ, liên tục và hiệu quả.
Các đề xuất của Việt Nam nhận được sự hoan nghênh và đánh giá cao từ các nhà lãnh đạo ASEAN về cả nội dung, tính thực tiễn cũng như sự kịp thời trong bối cảnh khu vực và thế giới đang đối mặt nhiều biến động phức tạp. Trên cơ sở các sáng kiến do Việt Nam đề xuất, Hội nghị đã thảo luận và nhất trí thông qua Tuyên bố của Lãnh đạo ASEAN về các hành động ưu tiên nhằm củng cố năng lực tự cường của khu vực trước những hệ lụy từ tình hình Trung Đông.
Tuyên bố thể hiện rõ quan điểm chính trị chung của ASEAN đối với các diễn biến tại Trung Đông, đồng thời khẳng định quyết tâm của các nước thành viên trong việc duy trì hòa bình, ổn định, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và ổn định chuỗi cung ứng khu vực. Văn kiện cũng phản ánh tầm nhìn của các nhà lãnh đạo ASEAN trong việc tiếp tục củng cố vai trò trung tâm của Hiệp hội trong cấu trúc khu vực đang định hình, đồng thời đề ra các định hướng hợp tác và biện pháp ứng phó mang tính hành động, thực chất và có khả năng triển khai cao trong thời gian tới.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi diễn ra trong bối cảnh ASEAN bước vào giai đoạn triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, đồng thời phải đối mặt với nhiều thách thức an ninh, kinh tế và địa chính trị chưa từng có tiền lệ. Những kết quả đạt được tại Hội nghị không chỉ khẳng định quyết tâm duy trì đoàn kết, tự cường và vai trò trung tâm của ASEAN, mà còn cho thấy nỗ lực của các nước thành viên trong việc tăng cường phối hợp hành động, chủ động thích ứng trước các biến động toàn cầu. Qua đó, ASEAN tiếp tục khẳng định vị thế là một cơ chế hợp tác khu vực quan trọng, có tiếng nói và trách nhiệm đối với hòa bình, ổn định và phát triển bền vững ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương và trên thế giới.
Daisy Ng.