Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, TP Cần Thơ cơ bản ổn định tổ chức bộ máy, duy trì hoạt động thông suốt, không gián đoạn phục vụ người dân và doanh nghiệp. Thực tiễn tại phường Cái Khế và những vấn đề phường Ninh Kiều chỉ ra cho thấy chính quyền cơ sở cần tiếp tục nâng cao năng lực tiếp nhận, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, quản lý địa bàn và phục vụ nhân dân.
Cấp xã, phường trở thành trung tâm thực thi
Ngày 30/5/2026, Thành ủy Cần Thơ tổ chức Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị thành phố và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sau một năm triển khai, bộ máy cơ bản vận hành ổn định, duy trì hoạt động lãnh đạo, quản lý, điều hành thông suốt, không để gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp, dù khối lượng công việc ở cấp xã, phường tăng đáng kể do tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ được phân cấp.
Các trung tâm phục vụ hành chính công tiếp tục hoạt động nền nếp; công tác cải cách hành chính, chuyển đổi số, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo đảm quốc phòng – an ninh được duy trì ổn định. Trong mô hình mới, cấp xã, phường không còn là cấp trung chuyển đơn thuần mà trở thành đầu mối trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước trên địa bàn. Vì vậy, hiệu quả hoạt động của bộ máy được đo bằng chất lượng giải quyết hồ sơ, phản ánh, kiến nghị và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
Tại hội nghị, lãnh đạo Thành ủy Cần Thơ yêu cầu đánh giá thực chất hiệu quả vận hành của mô hình mới; đồng thời nhận diện những điểm nghẽn liên quan đến thể chế, tổ chức bộ máy, cán bộ, phân cấp, phân quyền, nguồn lực, tài sản công, chuyển đổi số và dữ liệu. Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở trong giai đoạn tiếp theo.
Những khó khăn, thách thức trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng được Trung ương nhìn nhận. Tại Hội nghị Hội đồng nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết mô hình này vẫn đối mặt nhiều thách thức, trong đó có địa bàn rộng và khối lượng công việc lớn. Nhận định này phù hợp với thực tế ở nhiều địa phương, trong đó có Cần Thơ, khi chính quyền cơ sở vừa phải thực hiện yêu cầu tinh gọn bộ máy, vừa nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Từ thực tiễn một năm vận hành có thể thấy mô hình mới đã vượt qua giai đoạn ổn định tổ chức ban đầu và bước sang giai đoạn đòi hỏi chất lượng vận hành cao hơn. Nếu trước đây trọng tâm là bộ máy có hoạt động thông suốt hay không, thì nay yêu cầu đặt ra là khả năng đáp ứng hiệu quả công tác quản lý địa bàn, phục vụ nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp, giữ gìn trật tự, kỷ cương và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Trong mô hình 2 cấp, mỗi hồ sơ hành chính, mỗi phản ánh của người dân hay vụ việc phát sinh tại khu dân cư đều là thước đo năng lực vận hành của bộ máy. Khi cấp xã, phường được giao thêm nhiệm vụ, yêu cầu không chỉ là bảo đảm đủ nhân sự theo vị trí việc làm mà còn phải có quy trình rõ ràng, dữ liệu liên thông, hạ tầng công nghệ phù hợp và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bộ phận chuyên môn.
Thực tế cho thấy khối lượng công việc ở cơ sở không giảm sau khi tinh gọn đầu mối. Nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện thực hiện đã được chuyển giao hoặc tổ chức lại theo hướng giảm tầng nấc trung gian. Điều này giúp rút ngắn quy trình xử lý nếu bộ máy vận hành hiệu quả, nhưng cũng làm gia tăng áp lực đối với đội ngũ cán bộ cơ sở, nhất là tại các phường đô thị có dân số đông, tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính lớn.
Trong bối cảnh đó, thực tiễn tại phường Cái Khế và phường Ninh Kiều góp phần phản ánh rõ hơn quá trình vận hành mô hình mới ở cơ sở. Một địa phương cho thấy những kết quả cụ thể trong cải cách hành chính, chuyển đổi số và xử lý hồ sơ điện tử; địa phương còn lại chỉ ra những áp lực trong quản lý địa bàn dân cư và yêu cầu đổi mới phương thức chỉ đạo, điều hành. Từ hai trường hợp này có thể thấy, cùng với việc bảo đảm bộ máy hoạt động ổn định, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là tiếp tục nâng cao chất lượng quản trị, cải cách hành chính, chuyển đổi số và năng lực phục vụ nhân dân của chính quyền cơ sở.
Hiệu quả đo từ hồ sơ, dữ liệu và tiếng nói cơ sở
Trong cải cách hành chính, phường Cái Khế là một trong những địa bàn cho thấy kết quả rõ nét về chuyển đổi số. Việc tiếp nhận, xử lý và lưu trữ hồ sơ điện tử từng bước đi vào nền nếp; 100% văn bản phát hành trên hệ điều hành tác nghiệp được ký số. Công tác số hóa tài liệu, tạo lập dữ liệu được thực hiện thường xuyên, góp phần đưa việc sử dụng văn bản điện tử, chữ ký số và hồ sơ điện tử trở thành quy trình làm việc hằng ngày của cán bộ, công chức.
Theo bà Trần Thị Thanh Thúy, Bí thư Đảng ủy phường Cái Khế, kết quả đạt được có sự đóng góp của cả hệ thống chính trị địa phương. Thời gian tới, phường tiếp tục tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo trong thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; rà soát, kiến nghị hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền; làm rõ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giữa các cấp, các cơ quan chuyên môn.
Trung tâm Phục vụ hành chính công của phường từng bước phát huy hiệu quả với tỷ lệ tiếp nhận, giải quyết hồ sơ trực tuyến và giải quyết trước hạn đạt trên 96%; mức độ hài lòng của người dân đạt tối đa 18/18 điểm. Những kết quả này được thể hiện qua các thay đổi cụ thể như giảm thời gian đi lại, được hướng dẫn rõ ràng hơn, hồ sơ được giải quyết đúng hạn và thuận tiện trong theo dõi tiến độ, nhận kết quả.
Đáng chú ý, phường triển khai mô hình ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo hỗ trợ tra cứu, tham mưu và hoàn thiện văn bản chuyên môn. Trong bối cảnh khối lượng văn bản, báo cáo ngày càng tăng, việc ứng dụng công nghệ góp phần giảm thao tác thủ công, hỗ trợ tra cứu thông tin và chuẩn hóa quy trình xử lý công việc.
Cùng với đó, phường xác định tiếp tục đầu tư cho nguồn nhân lực và hạ tầng số thông qua công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu quản lý đa ngành, đa lĩnh vực; đẩy mạnh số hóa dữ liệu, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, tăng cường kết nối liên thông nhằm tạo thuận lợi cho người dân khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến.
Nếu Cái Khế cho thấy những kết quả cụ thể trong cải cách hành chính và chuyển đổi số, thì phường Ninh Kiều phản ánh một khía cạnh khác của quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: áp lực công việc ngày càng lớn ở cơ sở và yêu cầu đổi mới phương thức chỉ đạo, điều hành để sát thực tiễn hơn.
Tại Hội nghị sơ kết 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều ý kiến cho rằng khu vực dân cư đang trở thành lực lượng trực tiếp tham gia thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý xã hội. Bên cạnh các nhiệm vụ thường xuyên, lực lượng cơ sở còn đảm nhận các phần việc mới như hỗ trợ chuyển đổi số cộng đồng, cập nhật dữ liệu dân cư, rà soát chính sách an sinh xã hội và quản lý cư trú trong điều kiện đô thị hóa nhanh. Đây đều là những công việc gắn trực tiếp với người dân, đòi hỏi tính chính xác, kịp thời và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận.
Từ thực tế đó, một số đại biểu cho rằng vẫn còn tình trạng chỉ đạo mang tính hành chính, chưa thật sự sát yêu cầu thực tiễn. Các ý kiến đề xuất tiếp tục rà soát cơ chế phân công nhiệm vụ, giảm hội họp, thống nhất đầu mối chỉ đạo; đồng thời quan tâm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, bổ sung trang thiết bị cho lực lượng cơ sở và phát huy vai trò tự quản của nhân dân.
Ông Phạm Văn Đồng, Chủ tịch UBND phường Ninh Kiều, khẳng định mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương đúng đắn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Thời gian tới, phường sẽ tăng cường phối hợp giữa các bộ phận chuyên môn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong điều hành để giảm áp lực cho cơ sở; đồng thời đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng gần dân, sát dân, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh.
Từ bức tranh chung của Cần Thơ và thực tế tại các phường, hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cần được đo bằng những kết quả cụ thể: hồ sơ được xử lý đúng hạn, dữ liệu được cập nhật chính xác, người dân được hướng dẫn đầy đủ, phản ánh từ cơ sở được tiếp nhận kịp thời, quốc phòng – an ninh được giữ vững và trật tự quản lý địa bàn được bảo đảm.
Thực tế một năm qua cho thấy cải cách hành chính, chuyển đổi số và việc tinh gọn đầu mối đã góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao tính tập trung trong điều hành. Nhiều thủ tục được giải quyết nhanh hơn, minh bạch hơn và thuận tiện hơn cho người dân, doanh nghiệp.
Tuy nhiên, cùng với những lợi ích đó cũng đặt ra yêu cầu không để khoảng cách giữa chính quyền và người dân trở nên xa hơn. Khi phần lớn giao dịch hành chính được thực hiện thông qua bộ phận chuyên môn, hệ thống điện tử hoặc cơ chế một cửa, lãnh đạo chính quyền có thể ít cơ hội tiếp xúc trực tiếp với người dân hơn trước. Trong khi đó, không phải mọi bức xúc, kiến nghị hay hoàn cảnh cụ thể đều được phản ánh đầy đủ qua hồ sơ, biểu mẫu hay dữ liệu số. Những tâm tư, vướng mắc hoặc các trường hợp còn khuất lấp phía sau quy trình hành chính rất cần được lắng nghe thông qua đối thoại trực tiếp và các kênh tiếp xúc gần dân.
Nếu thiếu cơ chế giám sát, kiểm tra và phản hồi hiệu quả, nguy cơ phát sinh những quyết định mang tính chủ quan trong quá trình xử lý công việc là điều cần được nhận diện. Khi cán bộ trực tiếp thụ lý hồ sơ trở thành mắt xích quyết định trong quy trình, yêu cầu về trách nhiệm công vụ, đạo đức nghề nghiệp, tính minh bạch và sự giám sát của người dân càng trở nên quan trọng hơn.
Vì vậy, cùng với việc tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, chính quyền địa phương cần duy trì các kênh đối thoại trực tiếp, tăng cường tiếp xúc với nhân dân, kịp thời phát hiện những vấn đề mà quy trình hành chính hoặc dữ liệu chưa phản ánh đầy đủ. Chỉ khi vừa bảo đảm bộ máy vận hành hiệu quả, vừa giữ được sự gần dân, lắng nghe dân và chịu sự giám sát của dân, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mới phát huy trọn vẹn mục tiêu nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ nhân dân.
Trọng Nguyễn