Việc sắp xếp đơn vị hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế pháp lý đối với công tác nội chính ở cấp xã. Bài viết phân tích những tác động đến tổ chức, phối hợp và thực hiện công tác nội chính; đồng thời chỉ ra các bất cập của pháp luật hiện hành về xác định nội hàm công tác nội chính, liên thông dữ liệu, kế thừa hồ sơ sau sắp xếp đơn vị hành chính, an toàn dữ liệu và trách nhiệm giải trình. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm nâng cao hiệu quả công tác nội chính ở cấp xã, góp phần xây dựng chính quyền số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Công tác nội chính là lĩnh vực có ý nghĩa chính trị và pháp lý đặc biệt quan trọng, giữ vai trò bảo đảm kỷ cương pháp luật, an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân [1]. Nếu ở trung ương và cấp tỉnh, công tác nội chính được thực hiện thông qua hệ thống cơ quan chuyên trách với cơ chế phối hợp tương đối hoàn thiện, thì ở cấp xã các nhiệm vụ này lại phân tán giữa nhiều chủ thể, chưa có cơ chế pháp lý thống nhất.
Trên thực tế, cấp xã là nơi trực tiếp tiếp nhận và giải quyết phần lớn các vụ việc phát sinh từ cơ sở như tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo, vi phạm trật tự xây dựng, môi trường, an ninh, cũng như phản ánh về hành vi nhũng nhiễu trong giải quyết thủ tục hành chính. Hiệu quả xử lý các vụ việc này không chỉ quyết định chất lượng quản trị ở cơ sở mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dân, hiệu lực quản lý nhà nước và khả năng phòng ngừa các điểm nóng, vụ việc phức tạp.
Việc ban hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 [3] và thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15 đã tạo ra những thay đổi căn bản đối với mô hình chính quyền cấp xã. Quy mô quản lý, dân số, khối lượng công việc và phạm vi thẩm quyền đều gia tăng, trong khi yêu cầu phân quyền, phân cấp mạnh hơn đòi hỏi cấp xã phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp trung gian. Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế pháp lý, tổ chức bộ máy và năng lực thực thi công tác nội chính ở cấp xã.
Song song với đó, chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức thực hiện công tác nội chính. Theo Quyết định số 749/QĐ-TTg và Quyết định số 411/QĐ-TTg [5], quản trị nhà nước phải được vận hành trên nền tảng dữ liệu số, liên thông thông tin và tăng cường trách nhiệm giải trình. Đối với công tác nội chính, điều này đòi hỏi xây dựng cơ chế quản lý, chia sẻ và khai thác dữ liệu hiệu quả, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước và kiểm soát việc sử dụng dữ liệu đúng mục đích.
Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện cơ chế pháp lý về công tác nội chính ở cấp xã cần được tiếp cận trên cơ sở kết hợp ba yêu cầu: tổ chức lại chính quyền địa phương theo mô hình mới, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản trị công và bảo đảm hiệu quả thực thi pháp luật. Đây cũng là tiền đề quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị địa phương, xây dựng chính quyền số và tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Tác động của việc sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi số đến công tác nội chính ở cấp xã
Công tác nội chính ở cấp xã và những nhiệm vụ chủ yếu
Công tác nội chính ở cấp xã được hiểu theo nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo quan điểm của Đảng, đây là công tác bảo vệ chính trị nội bộ, gắn với hoạt động tham chính, cầm quyền, hoạt động của chính quyền và bộ máy hành chính nhà nước trong quá trình tổ chức thực thi pháp luật [1]. Theo Từ điển tiếng Việt, nội chính là công việc chính trị trong một quốc gia hoặc lĩnh vực hoạt động của Nhà nước, bao gồm quản lý trật tự, an ninh, quốc phòng, kinh tế và văn hóa. Theo cách hiểu này, nội chính là hoạt động do Đảng lãnh đạo, Nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội và Nhân dân thực hiện; trên thực tế, nhiều địa phương xác định khối nội chính bao gồm các cơ quan như Công an, Quân sự, Tòa án, Viện kiểm sát, Thanh tra, Tư pháp, Hải quan, Hội Luật gia và Đoàn Luật sư [7].
Từ góc độ quản trị địa phương, có thể hiểu công tác nội chính ở cấp xã là tổng thể các hoạt động lãnh đạo, quản lý và tổ chức thi hành pháp luật nhằm bảo đảm an ninh, trật tự, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân trong phạm vi đơn vị hành chính cấp xã.
Trên cơ sở đó, công tác nội chính ở cấp xã có thể được khái quát thành sáu nhóm nhiệm vụ chủ yếu: (i) bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng ngừa, phát hiện và phối hợp xử lý vi phạm pháp luật; (ii) tổ chức thi hành pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở và theo dõi tình hình thi hành pháp luật; (iii) tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn thư và giải quyết hoặc chuyển khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo thẩm quyền; (iv) thực hiện các biện pháp phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, kiểm soát xung đột lợi ích và hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong hoạt động công vụ; (v) phối hợp giải quyết các vụ việc phức tạp, đông người, kéo dài hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự; và (vi) tổng hợp, quản lý, phân tích, báo cáo dữ liệu nội chính phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra và dự báo tình hình.
Trong các nhóm nhiệm vụ trên, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo là nội dung giữ vị trí trung tâm, phản ánh trực tiếp chất lượng quản trị và hiệu quả bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân ở cơ sở. Hệ thống pháp luật hiện hành, gồm Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, Nghị định số 64/2014/NĐ-CP và Nghị định số 124/2020/NĐ-CP, đã quy định tương đối đầy đủ về thẩm quyền, trình tự và trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong lĩnh vực này. Đặc biệt, Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đặt ra yêu cầu rà soát, hoàn thiện quy trình, thẩm quyền và cơ chế phối hợp trong thực hiện công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương mới.
Tác động của việc sắp xếp đơn vị hành chính đến công tác nội chính ở cấp xã
Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã đã “tạo không gian, nguồn lực, dư địa phát triển, đồng thời tinh gọn bộ máy” [6]. Tuy nhiên, quá trình này cũng tạo ra những thay đổi đáng kể đối với công tác nội chính ở cấp xã, không chỉ về quy mô quản lý mà còn về phương thức tổ chức thực hiện và yêu cầu hoàn thiện cơ chế pháp lý.
Trước hết, việc mở rộng địa bàn quản lý làm gia tăng cả số lượng và tính chất phức tạp của các vụ việc thuộc lĩnh vực nội chính. Sau sắp xếp, một đơn vị hành chính mới thường được hình thành từ nhiều xã, phường trước đây với sự khác biệt về lịch sử quản lý đất đai, quy hoạch, dân cư, tín ngưỡng và tập quán cộng đồng. Bên cạnh đó, hồ sơ được thiết lập theo nhiều giai đoạn, tiêu chuẩn và phương thức lưu trữ khác nhau, dẫn đến nguy cơ thiếu thống nhất về dữ liệu, khó xác định nguồn gốc hồ sơ và phát sinh tranh chấp trong quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc các vụ việc hành chính.
Thứ hai, việc mở rộng không gian hành chính có thể làm giảm khả năng tiếp cận của người dân đối với chính quyền cơ sở. Khoảng cách địa lý lớn hơn, cùng với sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận công nghệ số, có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị và phản ánh, đặc biệt đối với người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào ở vùng khó khăn hoặc người chưa có kỹ năng số. Điều này đặt ra yêu cầu phải thiết lập cơ chế tiếp nhận thông tin đa kênh, kết hợp giữa hình thức trực tiếp và trực tuyến nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý và dịch vụ công của người dân.
Thứ ba, việc điều chỉnh địa giới và phân định lại thẩm quyền giữa các cấp chính quyền làm phát sinh nhiều vấn đề trong giai đoạn chuyển tiếp. Đối với các vụ việc đang được giải quyết trước thời điểm sắp xếp, cần xác định rõ cơ quan kế thừa thẩm quyền, trách nhiệm tiếp tục giải quyết, giá trị pháp lý của hồ sơ đã thu thập cũng như nghĩa vụ thông báo cho người dân. Nếu thiếu quy định thống nhất, quá trình chuyển giao hồ sơ có thể dẫn đến chậm trễ, bỏ sót hoặc phát sinh khiếu kiện liên quan đến thẩm quyền giải quyết.
Thứ tư, khối lượng công việc tăng lên trong khi nguồn nhân lực chuyên môn chưa được bổ sung tương xứng tạo áp lực đáng kể đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Việc một công chức đồng thời đảm nhiệm nhiều lĩnh vực, nhất là các lĩnh vực có tính chất nội chính, có thể ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu, tiến độ giải quyết vụ việc và hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan, đặc biệt đối với các vụ việc phức tạp, kéo dài hoặc có yếu tố lịch sử.
Nhìn chung, việc sắp xếp đơn vị hành chính không chỉ làm thay đổi phạm vi quản lý của chính quyền cấp xã mà còn đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế pháp lý về tổ chức, phân định thẩm quyền, quản lý hồ sơ và phối hợp giữa các cơ quan trong thực hiện công tác nội chính. Đây là tiền đề quan trọng để bảo đảm tính liên tục, thống nhất và hiệu quả của hoạt động nội chính trong mô hình chính quyền địa phương mới.
Tác động của chuyển đổi số đến công tác nội chính ở cấp xã
Chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức thực hiện công tác nội chính ở cấp xã theo hướng hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu. Việc ứng dụng các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu điện tử và nền tảng số không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý hồ sơ, xử lý thông tin mà còn tăng cường khả năng phối hợp giữa các cơ quan trong thực hiện các nhiệm vụ như tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và bảo đảm an ninh, trật tự.
Thông qua số hóa hồ sơ và liên thông dữ liệu, quá trình tiếp nhận, giải quyết và theo dõi vụ việc được thực hiện nhanh chóng, chính xác và minh bạch hơn. Dữ liệu điện tử giúp tăng cường khả năng kiểm tra, giám sát tiến độ xử lý, xác định trách nhiệm của cán bộ, công chức và hỗ trợ phân tích, dự báo những lĩnh vực, địa bàn có nguy cơ phát sinh khiếu kiện, tranh chấp hoặc mất ổn định về an ninh, trật tự để chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa.
Cơ sở pháp lý cho quá trình chuyển đổi số trong công tác nội chính từng bước được hoàn thiện. Nghị định số 55/2022/NĐ-CP về Cơ sở dữ liệu quốc gia về công tác tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh đã tạo nền tảng quan trọng cho việc quản lý, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ hoạt động nội chính. Tuy nhiên, hiệu quả triển khai vẫn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, mức độ liên thông giữa các hệ thống thông tin, hạ tầng kỹ thuật và năng lực ứng dụng công nghệ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.
Bên cạnh những lợi ích nêu trên, chuyển đổi số cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với cơ chế pháp lý về công tác nội chính. Việc thu thập, chia sẻ và khai thác dữ liệu điện tử phải gắn với các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an toàn thông tin, bí mật nhà nước và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước trong quản lý hồ sơ nội chính. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ không làm thay đổi các nguyên tắc pháp lý cơ bản trong thực thi công vụ; các quyết định hành chính, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các vụ việc nội chính vẫn phải được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và trên cơ sở đánh giá khách quan của người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Như vậy, chuyển đổi số không chỉ là sự thay đổi về công nghệ mà còn là sự chuyển đổi phương thức quản trị công tác nội chính từ quản lý hồ sơ truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý về quản lý, liên thông và khai thác dữ liệu, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong môi trường số nhằm bảo đảm tính minh bạch, an toàn và hiệu quả của công tác nội chính ở cấp xã.
Những hạn chế của cơ chế pháp lý hiện hành đối với công tác nội chính ở cấp xã
Thứ nhất, pháp luật chưa xác định thống nhất nội hàm và phạm vi công tác nội chính ở cấp xã. Hiện nay, các quy định pháp luật chủ yếu điều chỉnh từng lĩnh vực riêng lẻ như bảo đảm an ninh, trật tự, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tư pháp, hòa giải ở cơ sở và phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên, chưa có văn bản quy phạm pháp luật xác định đầy đủ khái niệm, phạm vi và nội dung của công tác nội chính ở cấp xã cũng như mối quan hệ giữa các lĩnh vực này. Khoảng trống này dẫn đến sự khác biệt trong tổ chức thực hiện giữa các địa phương, gây khó khăn trong việc phân định chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của các chủ thể khi xảy ra chậm trễ, sai sót hoặc giải quyết không đúng thẩm quyền.
Thứ hai, cơ chế tham mưu và phối hợp trong công tác nội chính chưa được quy định thống nhất. Cấp xã hiện chưa có đầu mối chuyên trách về công tác nội chính, trong khi nhiều vụ việc liên quan đồng thời đến các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tư pháp, công an, tài chính và dân vận. Pháp luật hiện hành cũng chưa quy định thống nhất về cơ chế phối hợp liên ngành, quy trình tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, thời hạn phản hồi, trách nhiệm của cơ quan chủ trì và cơ chế chia sẻ thông tin. Điều này làm giảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện, kéo dài thời gian giải quyết và khó xác định trách nhiệm của từng chủ thể.
Thứ ba, pháp luật chưa quy định đầy đủ về việc kế thừa hồ sơ và trách nhiệm giải quyết sau sắp xếp đơn vị hành chính. Mặc dù việc sắp xếp đơn vị hành chính đã được triển khai trên phạm vi cả nước, nhưng các quy định hiện hành chưa làm rõ cơ chế chuyển giao hồ sơ, xác định cơ quan kế thừa thẩm quyền, bảo đảm tính liên tục của thời hạn giải quyết vụ việc cũng như xử lý sự không thống nhất giữa hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử. Khoảng trống pháp lý này có thể làm gián đoạn quá trình giải quyết công việc, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và làm phát sinh khiếu nại, tố cáo mới.
Thứ tư, cơ chế pháp lý về quản lý và liên thông dữ liệu phục vụ công tác nội chính còn thiếu đồng bộ. Dữ liệu nội chính hiện được quản lý phân tán trong nhiều hệ thống như quản lý văn bản, tiếp công dân, cơ sở dữ liệu đất đai, cơ sở dữ liệu dân cư và xử lý vi phạm hành chính, nhưng chưa có quy định thống nhất về chuẩn dữ liệu, mã định danh vụ việc và cơ chế chia sẻ thông tin giữa các hệ thống. Việc thiếu liên thông làm giảm hiệu quả theo dõi toàn bộ quá trình xử lý vụ việc, ảnh hưởng đến chất lượng thống kê, dự báo và công tác chỉ đạo, điều hành.
Thứ năm, quy định về bảo vệ dữ liệu và bảo mật hồ sơ nội chính chưa đáp ứng yêu cầu quản trị số. Pháp luật hiện hành chưa quy định đầy đủ về phân quyền truy cập theo từng loại dữ liệu và từng vụ việc, cơ chế ghi nhận nhật ký truy cập, mã hóa, sao lưu, lưu trữ và xử lý sự cố an toàn thông tin đối với hồ sơ nội chính. Trong điều kiện chuyển đổi số, những khoảng trống này làm gia tăng nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân, thông tin tố cáo, bí mật nhà nước và các thông tin nhạy cảm khác, ảnh hưởng đến tính an toàn và độ tin cậy của hệ thống quản lý.
Thứ sáu, cơ chế trách nhiệm giải trình chưa gắn với quản trị dữ liệu trong môi trường số. Các quy định hiện hành chủ yếu đánh giá kết quả thực hiện thông qua số lượng hồ sơ đã giải quyết, chưa thiết lập hệ thống chỉ số phản ánh đầy đủ chất lượng xử lý, tiến độ giải quyết, số lần chuyển hồ sơ, tỷ lệ quá hạn, kết quả giải quyết sau khi bị khiếu nại hoặc mức độ hài lòng của người dân. Đồng thời, việc chưa bảo đảm lưu vết đầy đủ quá trình xử lý trên môi trường số cũng gây khó khăn trong việc truy xuất thông tin, xác định trách nhiệm cá nhân và tăng cường kiểm soát hoạt động công vụ.
Từ những hạn chế nêu trên có thể thấy, cơ chế pháp lý hiện hành chưa theo kịp yêu cầu đổi mới tổ chức chính quyền địa phương và chuyển đổi số trong quản trị công. Việc hoàn thiện pháp luật cần hướng tới xác định thống nhất nội hàm công tác nội chính ở cấp xã, hoàn thiện cơ chế phối hợp và kế thừa hồ sơ sau sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng nền tảng quản trị dữ liệu liên thông, đồng thời tăng cường bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm giải trình trong môi trường số.
Một số kiến nghị hoàn thiện cơ chế pháp lý về công tác nội chính ở cấp xã
Thứ nhất, hoàn thiện cơ sở pháp lý về công tác nội chính ở cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cần nghiên cứu ban hành hoặc bổ sung các quy định xác định thống nhất nội hàm công tác nội chính ở cấp xã, làm rõ phạm vi nhiệm vụ, chủ thể thực hiện, đầu mối tham mưu, cơ chế phối hợp và chế độ kiểm tra, giám sát. Đây là cơ sở để thống nhất tổ chức thực hiện, khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán hoặc bỏ sót trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị trong quá trình thực hiện công tác nội chính.
Thứ hai, hoàn thiện cơ chế phối hợp và quy trình liên thông trong giải quyết các vụ việc nội chính. Cần xây dựng quy trình thống nhất trên môi trường số, bảo đảm liên thông từ khâu tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, theo dõi tiến độ đến lưu trữ hồ sơ và giám sát kết quả giải quyết. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế cảnh báo sớm đối với các vụ việc phức tạp, kéo dài hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, qua đó nâng cao hiệu quả phối hợp và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.
Thứ ba, bổ sung quy định về kế thừa hồ sơ và trách nhiệm giải quyết sau sắp xếp đơn vị hành chính. Pháp luật cần quy định cụ thể về trình tự bàn giao, kiểm kê, chuyển giao hồ sơ và dữ liệu; xác định cơ quan kế thừa thẩm quyền, trách nhiệm tiếp tục giải quyết vụ việc, bảo đảm tính liên tục của thời hạn giải quyết và giá trị pháp lý của tài liệu đã được thu thập. Đồng thời, cần quy định trách nhiệm thông báo cho người dân và cơ chế kiểm tra tính đầy đủ, toàn vẹn của hồ sơ sau khi chuyển giao.
Thứ tư, xây dựng nền tảng quản trị số thống nhất phục vụ công tác nội chính ở cấp xã. Cần phát triển hệ thống quản lý theo nguyên tắc “một vụ việc – một hồ sơ – một đầu mối chịu trách nhiệm”, bảo đảm kết nối và chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Đồng thời, cần ban hành các tiêu chuẩn thống nhất về cấu trúc dữ liệu, mã định danh vụ việc và cơ chế liên thông nhằm khắc phục tình trạng phân tán dữ liệu và phát triển các phần mềm cục bộ, thiếu khả năng kết nối.
Thứ năm, hoàn thiện các quy định về bảo vệ dữ liệu, an toàn thông tin và trách nhiệm giải trình trong môi trường số. Cần bổ sung các quy định về phân quyền truy cập theo chức năng, nhiệm vụ và từng vụ việc; ghi nhận nhật ký truy cập, mã hóa, sao lưu và lưu trữ dữ liệu; đồng thời quy định rõ trách nhiệm xử lý, thông báo khi xảy ra sự cố an toàn thông tin. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế công khai, minh bạch phù hợp với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân và quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Thứ sáu, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác nội chính ở cấp xã. Thực tiễn cho thấy, đội ngũ tham mưu giúp việc cho đảng ủy xã, phường, đặc khu về công tác nội chính và cải cách tư pháp chủ yếu là cán bộ mới [4], trong khi yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao trong bối cảnh phân quyền và chuyển đổi số. Vì vậy, cần xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ và năng lực số, tập trung vào xác định thẩm quyền, phân loại và xử lý đơn thư, thu thập, đánh giá chứng cứ, đối thoại, bảo vệ người tố cáo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng chữ ký số và xử lý sự cố an toàn thông tin. Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác nội chính thực sự “Trung thành – Liêm chính – Bản lĩnh – Sáng tạo” [2], đổi mới cơ chế đánh giá theo hướng lấy chất lượng giải quyết vụ việc, mức độ hài lòng của người dân và hiệu quả quản trị làm tiêu chí chủ yếu, gắn với phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và cộng đồng.
Nhìn chung, việc hoàn thiện cơ chế pháp lý về công tác nội chính ở cấp xã cần được triển khai đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, kiện toàn cơ chế phối hợp, phát triển hạ tầng và nền tảng số đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là những điều kiện quan trọng để bảo đảm công tác nội chính được thực hiện thống nhất, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
Việc sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cùng với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, đang tạo ra những thay đổi căn bản đối với tổ chức và phương thức thực hiện công tác nội chính ở cấp xã. Trong bối cảnh đó, cấp xã không chỉ mở rộng về phạm vi quản lý và thẩm quyền mà còn phải đáp ứng yêu cầu quản trị dựa trên dữ liệu, bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành vẫn còn những khoảng trống nhất định, như chưa xác định thống nhất nội hàm công tác nội chính ở cấp xã; cơ chế phối hợp, kế thừa hồ sơ và liên thông dữ liệu chưa đồng bộ; quy định về bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm giải trình trong môi trường số chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thực tiễn.
Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất hoàn thiện cơ chế pháp lý theo hướng xác định rõ phạm vi công tác nội chính, kiện toàn cơ chế phối hợp, bổ sung quy định về kế thừa hồ sơ sau sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng nền tảng quản trị số thống nhất, tăng cường liên thông dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Những giải pháp này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác nội chính mà còn tạo cơ sở pháp lý cho việc vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trên nền tảng pháp luật đồng bộ, dữ liệu được quản trị an toàn và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân được bảo đảm. Vì vậy, hoàn thiện cơ chế pháp lý về công tác nội chính ở cấp xã cần được xem là một yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng nền hành chính hiện đại, tăng cường kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu phát triển của chính quyền số trong giai đoạn mới.
Đào Thị Kim Ngọc, Nguyễn Trần Thanh Hưng/HVCH Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh
Tài liệu tham khảo
[1] Hoàng Chí Bảo (2016). Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác nội chính và phòng, chống tham nhũng. Truy cập ngày 10/7/2026 https://hochiminh.vn/tu-tuong-dao-duc-ho-chi-minh/nghien-cuu-tu-tuong-dao-duc-ho-chi-minh/tu-tuong-ho-chi-minh-ve-cong-tac-noi-chinh-va-phong-chong-tham-nhung-84
[2] Trần Quốc Cường (2022). Phát huy vai trò của công tác nội chính trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Truy cập ngày 11/7/2026. https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/chinh-tri-xay-dung-dang/-/2018/825727/phat-huy-vai-tro-cua-cong-tac-noi-chinh-trong-xay-dung-dang-va-he-thong-chinh-tri-tren-dia-ban-cac-tinh-tay-nguyen.aspx
[3] Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15.
[4] Mạnh Trường (2025). Đổi mới công tác nội chính trong giai đoạn hiện nay. Truy cập ngày 12/7/2026. https://dangcongsan.org.vn/quangninh/tin-tuc-hoat-dong/doi-moi-cong-tac-noi-chinh-trong-giai-doan-hien-nay.html
[5] Chính Phủ (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.
[6] Quang Phúc (2026). Sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, tạo dư địa phát triển, tránh phân tán nguồn lực. Truy cập ngày 12/7/2026. https://tapchitoaan.vn/sap-xep-don-vi-hanh-chinh-cap-xa-tao-du-dia-phat-trien-tranh-phan-tan-nguon-luc15934.html
[7] Thái Anh Hùng (2014). Tìm hiểu thuật ngữ cơ quan tư pháp và cơ quan nội chính. Trang thông tin điện tử Ban Nọi chính trung ương. Truy cập ngày 11/7/2026. https://noichinh.vn/nghien-cuu-trao-doi/201401/tim-hieu-thuat-ngu-co-quan-tu-phap-va-co-quan-noi-chinh-293747/