Sáng 5/8/2026, tại phiên toàn thể ở Hội trường, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Dự thảo luật hướng đến hoàn thiện khung pháp lý, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập.
Theo Tờ trình của Chính phủ do Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng mới của Đảng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tạo cơ sở pháp lý thúc đẩy ngành xuất bản phát triển trong giai đoạn mới.
Bộ trưởng cho biết, thời gian qua, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận, chỉ thị quan trọng, yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật về xuất bản theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, gắn với chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Đồng thời, Quốc hội cũng đã ban hành nhiều luật, nghị quyết có liên quan, đặt ra yêu cầu bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Sau hơn 13 năm thi hành, Luật Xuất bản đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập, chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thực tiễn và chưa đáp ứng đầy đủ các chủ trương mới của Đảng. Trên cơ sở tổng kết quá trình thi hành luật, Chính phủ đã xây dựng dự án Luật theo đúng trình tự, thủ tục, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cùng các cơ quan liên quan để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét.
Dự thảo Luật tập trung vào một số nhóm chính sách lớn.
Thứ nhất, khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản. Dự thảo sửa đổi Điều 3 theo hướng xác định xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là ngành kinh tế – công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia và công cụ chủ đạo phục vụ giáo dục, đào tạo, góp phần phát huy sức mạnh mềm quốc gia. Đây được xem là cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển ngành xuất bản trong kỷ nguyên số.
Thứ hai, đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển. Dự thảo chuyển mạnh từ tư duy tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm; tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và mở rộng các phương thức quản lý điện tử. Nhà nước cũng được xác định giữ vai trò kiến tạo, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy văn hóa đọc, ngoại giao văn hóa và huy động nguồn lực xã hội cho ngành xuất bản.
Thứ ba, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số toàn diện. Dự thảo bổ sung các quy định về dữ liệu ngành xuất bản, nền tảng số, dịch vụ trung gian phát hành, xuất bản điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo; đồng thời tăng cường cơ chế bảo vệ quyền tác giả, quản lý, giám sát và xử lý vi phạm trên môi trường mạng, hướng tới xây dựng hệ sinh thái xuất bản số an toàn, hiện đại và bền vững.
Thứ tư, hoàn thiện mô hình tổ chức và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Dự thảo bổ sung cơ chế pháp lý đối với mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; quy định chính sách phát triển các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm. Bên cạnh đó, các quy định về tiêu chuẩn, điều kiện đối với người đứng đầu và biên tập viên nhà xuất bản cũng được sửa đổi theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.
Thứ năm, phát triển hệ sinh thái xuất bản và công nghiệp nội dung. Dự thảo mở rộng đối tượng tham gia hoạt động liên kết xuất bản, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện và các tổ chức sáng tạo nội dung tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xuất bản. Đồng thời, bổ sung cơ chế khai thác, chuyển thể, thương mại hóa nội dung và phát triển các sản phẩm phái sinh, góp phần thúc đẩy công nghiệp nội dung và công nghiệp văn hóa.
Thứ sáu, tăng cường bảo vệ quyền tác giả và người làm xuất bản. Dự thảo bổ sung các quy định chặt chẽ hơn về phòng, chống in lậu, in nối bản trái phép, làm giả xuất bản phẩm và xâm phạm bản quyền trên môi trường số; làm rõ trách nhiệm của các nền tảng số và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian trong phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm. Đồng thời, bổ sung cơ chế bảo vệ biên tập viên và những người làm công tác xuất bản trước các hành vi đe dọa, cản trở hoặc xâm phạm hoạt động nghề nghiệp, góp phần xây dựng môi trường xuất bản an toàn, lành mạnh và chuyên nghiệp.
Với những sửa đổi, bổ sung theo hướng đồng bộ, toàn diện, dự thảo Luật Xuất bản kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đồng thời, dự thảo góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển công nghiệp xuất bản, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản, qua đó xây dựng một ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Lê Nguyễn