Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Phong trào “Bình dân học vụ số” trong Quân đội nhằm phổ cập tri thức, kỹ năng công nghệ cho cán bộ, chiến sĩ, góp phần xóa “mù công nghệ”. Tại Học viện Chính trị, đội ngũ sĩ quan trẻ giữ vai trò nòng cốt trong xây dựng “Học viện thông minh”. Bài viết phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện phong trào, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
“Học viện thông minh”, gắn với nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Hiện nay, chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, tác động sâu rộng đến phương thức quản trị xã hội và hoạt động quân sự trên toàn cầu. Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, làm chủ khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ số, là yêu cầu quan trọng để xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Quán triệt yêu cầu đó, Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 của Quân ủy Trung ương xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là khâu đột phá chiến lược.
Cụ thể hóa chủ trương trên, phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai trong toàn quân, kế thừa tinh thần xóa “giặc dốt” năm 1945. Nếu trước đây biết chữ là điều kiện để tiếp cận tri thức, thì hiện nay, làm chủ công nghệ số là yêu cầu thiết yếu để nâng cao sức mạnh chiến đấu và bảo vệ Tổ quốc. Đối với Học viện Chính trị, triển khai phong trào là một nội dung quan trọng trong xây dựng “Học viện thông minh”, gắn với nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Trong quá trình đó, đội ngũ sĩ quan trẻ giữ vai trò nòng cốt nhờ sức trẻ, khả năng tiếp cận nhanh và nền tảng công nghệ. Không chỉ là đối tượng được trang bị kỹ năng số, sĩ quan trẻ còn có khả năng dẫn dắt, lan tỏa văn hóa số trong đơn vị. Vì vậy, nghiên cứu và đề xuất giải pháp phát huy vai trò của đội ngũ này có ý nghĩa thiết thực đối với việc thực hiện hiệu quả phong trào “Bình dân học vụ số” và xây dựng “Học viện thông minh”.
Cơ sở lý luận và yêu cầu thực tiễn
Phong trào “Bình dân học vụ số” hướng tới trang bị, cập nhật và phổ cập kiến thức, kỹ năng nền tảng về chuyển đổi số cho cán bộ, chiến sĩ. Nội dung phong trào bao gồm sử dụng thiết bị thông minh, khai thác dữ liệu số, sử dụng các nền tảng dịch vụ dùng chung của Bộ Quốc phòng, xử lý văn bản điện tử và ứng dụng chữ ký số. Kế hoạch số 569-KH/BCĐ của Quân ủy Trung ương xác định yêu cầu đưa kỹ năng số trở thành năng lực thường xuyên của mỗi quân nhân.
Tại Học viện Chính trị, sĩ quan trẻ dưới 40 tuổi là lực lượng đông đảo, đảm nhiệm nhiều vị trí như giảng viên, nghiên cứu viên, cán bộ quản lý, trợ lý cơ quan. Vai trò của lực lượng này trong thực hiện phong trào tập trung ở bốn nội dung: (1) tiên phong nâng cao nhận thức, rèn luyện bản lĩnh chính trị trên không gian mạng; (2) thực hiện chuẩn mực đạo đức, kỷ luật trong sử dụng công nghệ; (3) ứng dụng công nghệ nâng cao chất lượng công tác chuyên môn; (4) lan tỏa kiến thức, kỹ năng số trong đơn vị.
Trong bối cảnh không gian mạng trở thành một môi trường tác chiến quan trọng, các thế lực thù địch tiếp tục lợi dụng nền tảng số để chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng. Vì vậy, “Bình dân học vụ số” không chỉ nhằm trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn góp phần hình thành năng lực nhận diện, xử lý thông tin và nâng cao khả năng tự bảo vệ trên không gian mạng. Đối với sĩ quan trẻ làm công tác nghiên cứu, yêu cầu này càng rõ nét khi việc khai thác dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ số ngày càng trở thành một phần của hoạt động nghiên cứu. Sĩ quan trẻ cần trở thành lực lượng nòng cốt trong làm chủ công nghệ, nâng cao chất lượng chuyên môn và tham gia đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện, việc phát huy vai trò sĩ quan trẻ trong chuyển đổi số đạt nhiều kết quả tích cực. Nhận thức và năng lực ứng dụng công nghệ của đội ngũ này từng bước được nâng lên.
Trong giáo dục, đào tạo, giảng viên trẻ đã đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua các mô hình như “lớp học đảo ngược”, bài giảng điện tử có tính tương tác; tỷ lệ bài giảng đạt khá, tốt luôn trên 90%. Giai đoạn 2020–2025, có 290 giảng viên được công nhận dạy giỏi cấp Học viện và nhiều cá nhân đạt giải cấp Bộ Quốc phòng.
Trong nghiên cứu khoa học, sĩ quan trẻ đẩy mạnh khai thác tài liệu qua hệ thống thư viện điện tử, góp phần nâng cao chất lượng các đề tài. Trong đấu tranh tư tưởng, lực lượng sĩ quan trẻ, nhất là Lực lượng 47 và Ban Chỉ đạo 35, đã ứng dụng công nghệ trong phân tích dư luận, phát hiện và xử lý thông tin xấu, độc; đạt 41 giải cấp toàn quân và 6 giải cấp toàn quốc tại Cuộc thi chính luận “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng”.
Trong công tác hành chính, đội ngũ trợ lý, cán bộ quản lý trẻ tích cực thực hiện xử lý văn bản điện tử và ký số toàn trình, góp phần giảm khâu trung gian, hạn chế tồn đọng giấy tờ và thúc đẩy cải cách hành chính.
Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn một số hạn chế. Ở một số cấp ủy cơ sở, lãnh đạo, chỉ đạo chưa thật sự quyết liệt, còn biểu hiện giao khoán cho bộ phận chuyên trách công nghệ thông tin. Nội dung bồi dưỡng kỹ năng số ở một số đơn vị chưa theo kịp sự phát triển của AI, dữ liệu lớn và các công nghệ mới.
Kết quả ứng dụng công nghệ cũng chưa đồng đều do hạn chế về cơ sở hạ tầng. Trang thiết bị kỹ thuật, đường truyền mạng truyền số liệu quân sự và nền tảng dữ liệu dùng chung chưa được đồng bộ hoàn toàn. Bên cạnh đó, cơ chế, chính sách khuyến khích cán bộ trẻ thử nghiệm, ứng dụng các giải pháp công nghệ mới còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng phát huy sáng kiến và năng lực đổi mới của đội ngũ này.
Một số giải pháp phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện phong trào “Bình dân học vụ số” ở Học viện Chính trị.
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng. Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, định hướng nhận thức và hành động trong thực hiện phong trào. Cần tiếp tục tổ chức học tập, quán triệt Nghị quyết số 412-NQ/ĐU của Đảng ủy Học viện và Kế hoạch số 569-KH/BCĐ của Quân ủy Trung ương đến các chi bộ, cán bộ, đảng viên; đồng thời cụ thể hóa nội dung phù hợp với chức trách, nhiệm vụ của từng đối tượng.
Đối với giảng viên, nhận thức về chuyển đổi số phải được thể hiện bằng việc số hóa bài giảng, đổi mới phương pháp giảng dạy và khai thác hiệu quả các nền tảng số. Đối với lực lượng nghiên cứu, cần chú trọng năng lực khai thác dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ hỗ trợ nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng, hàm lượng khoa học của các công trình. Đối với cán bộ quản lý, trợ lý cơ quan, trọng tâm là làm chủ quy trình xử lý văn bản điện tử, chữ ký số và điều hành trên môi trường mạng.
Qua đó, tạo chuyển biến từ nhận thức sang hành động, từng bước hình thành thói quen làm việc số và xác định sĩ quan trẻ là lực lượng nòng cốt trong thực hiện chuyển đổi số tại Học viện.
Hai là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, cán bộ chủ trì. Sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy và cán bộ chủ trì có vai trò quyết định đối với chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của phong trào. Cấp ủy các cấp cần đưa nội dung ứng dụng công nghệ số và phát huy vai trò sĩ quan trẻ vào nghị quyết lãnh đạo thường kỳ hoặc chuyên đề, gắn với các chỉ tiêu cụ thể như tỷ lệ văn bản xử lý trên môi trường mạng, số lượng bài giảng điện tử, công trình nghiên cứu có ứng dụng công nghệ.
Cán bộ chủ trì, nhất là người đứng đầu, cần nêu gương trong sử dụng hệ thống điều hành điện tử, chữ ký số và các nền tảng số. Đồng thời, mạnh dạn giao nhiệm vụ mới, nhiệm vụ khó phù hợp với năng lực của sĩ quan trẻ, tạo điều kiện để họ phát huy sáng kiến; thường xuyên kiểm tra, đánh giá, kịp thời tháo gỡ khó khăn về cơ sở vật chất, kỹ thuật và phối hợp thực hiện.
Đoàn Thanh niên và Hội đồng quân nhân cần bám sát sự lãnh đạo của cấp ủy, chủ động tham mưu và tổ chức các hoạt động phù hợp, tạo môi trường để sĩ quan trẻ trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ sáng kiến và hỗ trợ nhau trong học tập, ứng dụng công nghệ.
Ba là, đổi mới hình thức bồi dưỡng kỹ năng số gắn với thi đua. Trước sự phát triển nhanh của công nghệ, nội dung và phương thức bồi dưỡng kỹ năng số cần thường xuyên được cập nhật, tránh rập khuôn, hình thức. Học viện cần kết hợp các lớp tập huấn chuyên sâu với tọa đàm, trao đổi trực tuyến, hướng dẫn thực hành và tự học trên các nền tảng số. Nội dung bồi dưỡng cần chú trọng AI, điện toán đám mây, khai thác dữ liệu, đồng thời tăng cường kỹ năng bảo vệ bí mật quân sự, bí mật nhà nước và an toàn thông tin trên không gian mạng.
Cùng với đó, cần xây dựng và nhân rộng các mô hình phù hợp như “Tổ hỗ trợ số”, “Câu lạc bộ sĩ quan trẻ nghiên cứu AI”, “Thanh niên xung kích làm chủ không gian mạng”. Việc bồi dưỡng cần gắn với Phong trào Thi đua Quyết thắng và các đợt thi đua cao điểm; đưa kết quả học tập, ứng dụng công nghệ và sáng kiến số vào tiêu chí thi đua để tạo động lực tự học, tự rèn và chia sẻ kinh nghiệm trong đơn vị.
Bốn là, đầu tư đồng bộ hạ tầng, trang thiết bị và bảo đảm an toàn thông tin. Hạ tầng công nghệ và trang thiết bị là điều kiện quan trọng để sĩ quan trẻ ứng dụng kiến thức, kỹ năng số vào thực tiễn. Học viện cần tiếp tục nâng cấp mạng truyền số liệu quân sự, mạng nội bộ và các thiết bị phục vụ giảng dạy, nghiên cứu, bảo đảm hoạt động ổn định, đáp ứng yêu cầu khai thác các nền tảng số.
Đồng thời, cần từng bước hoàn thiện hệ thống dữ liệu dùng chung, tăng khả năng liên thông giữa các cơ quan, khoa, hệ; đẩy mạnh số hóa thư viện và tài liệu chuyên ngành. Trong quá trình này, phải gắn số hóa với bảo đảm an toàn thông tin, quản lý chặt chẽ quyền truy cập, sử dụng phần mềm có bản quyền và triển khai các giải pháp bảo mật phù hợp với môi trường quân sự.
Việc đồng bộ hạ tầng và bảo đảm an toàn thông tin sẽ tạo điều kiện để sĩ quan trẻ chủ động khai thác hệ thống, ứng dụng công nghệ và triển khai các sáng kiến số trong phạm vi cho phép.
Năm là, hoàn thiện chế độ, chính sách, tạo môi trường thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Cần rà soát, bổ sung các tiêu chí về năng lực số và kết quả ứng dụng công nghệ vào đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, bình xét thi đua, khen thưởng cán bộ, đảng viên, bảo đảm khách quan, công bằng. Trong công tác cán bộ, cần chú trọng năng lực thích ứng, làm chủ công nghệ và khả năng đổi mới của sĩ quan trẻ khi xem xét quy hoạch, sử dụng, bố trí cán bộ.
Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để sĩ quan trẻ thử nghiệm các sáng kiến số trong phạm vi được kiểm soát, có cơ chế hỗ trợ về nguồn lực và hướng dẫn chuyên môn. Quá trình thử nghiệm phải đi đôi với kiểm tra, giám sát, tuân thủ quy định về bảo mật và an toàn thông tin.
Cấp ủy, cán bộ chủ trì cần thực hiện nghiêm chủ trương bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời phân biệt rõ sai sót khách quan trong quá trình thử nghiệm với hành vi cố ý vi phạm. Qua đó, tạo môi trường khuyến khích sĩ quan trẻ mạnh dạn đề xuất sáng kiến, chủ động ứng dụng công nghệ và đóng góp vào xây dựng Học viện Chính trị theo hướng thông minh, hiện đại.
Phong trào “Bình dân học vụ số” ở Học viện Chính trị chỉ đạt hiệu quả khi chuyển từ nhận thức về chuyển đổi số sang năng lực và thói quen làm việc trên môi trường số. Trong quá trình đó, sĩ quan trẻ là lực lượng có lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, đồng thời trực tiếp tham gia giảng dạy, nghiên cứu, quản lý và đấu tranh trên không gian mạng. Vì vậy, phát huy vai trò của đội ngũ này cần được thực hiện đồng bộ từ nâng cao nhận thức, bồi dưỡng kỹ năng, hoàn thiện hạ tầng đến bảo đảm an toàn thông tin và tạo cơ chế khuyến khích sáng tạo.Phương châm thực hiện cần được xác định rõ: lấy nhu cầu công việc làm điểm xuất phát, lấy hiệu quả ứng dụng làm thước đo, lấy an toàn thông tin làm yêu cầu bắt buộc và lấy sĩ quan trẻ làm lực lượng nòng cốt. Khi mỗi cán bộ, sĩ quan chủ động học, biết ứng dụng và có trách nhiệm trong sử dụng công nghệ, “Bình dân học vụ số” sẽ không dừng ở các hoạt động phổ cập kỹ năng mà trở thành một phương thức làm việc thường xuyên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng Học viện Chính trị theo hướng thông minh, hiện đại.
Thiếu tá, Ths Bùi Tuấn Linh/Học viện Chính trị
Tài liệu tham khảo
1.Ban Chấp hành Trung ương (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.
2.Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội.
3.Ban Chỉ đạo Trung ương (2025), Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW về triển khai thực hiện phong trào “Bình dân học vụ số”, Hà Nội.
4.Đảng ủy Học viện Chính trị (2026), Nghị quyết số 412 – NQ/ĐU về đột phá phát triển khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Học viện Chính trị, Hà Nội.
5.Nguyễn Huyền Anh (2023), Phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay, Đề tài khoa học cấp Học viện, Hà Nội.