Trong nhiều thập niên, bán tải gần như gắn liền với hệ dẫn động cầu sau hoặc 4×4. Vì vậy, việc VinFast lựa chọn cấu hình dẫn động cầu trước cho mẫu bán tải của mình là một hướng đi khác với công thức quen thuộc của phân khúc. Lựa chọn này đặt ra vấn đề đáng phân tích: đâu là lý do đằng sau cấu hình trên, và liệu nó có phù hợp với sự thay đổi trong nhu cầu sử dụng xe bán tải hiện nay?
Bán tải và bài toán độ bám khi tải trọng thay đổi
Một trong những điểm khác biệt của bán tải so với sedan hay SUV nằm ở cách tải trọng thay đổi trong quá trình sử dụng. Hàng hóa tập trung trong thùng phía sau cabin khiến phân bố trọng lượng giữa hai cầu có thể thay đổi đáng kể giữa trạng thái không tải và đầy tải. Đây cũng là yếu tố liên quan trực tiếp đến khả năng truyền lực xuống mặt đường của bánh chủ động.
Khi hàng hóa được đưa lên thùng, tải trọng tác dụng lên cầu sau tăng lên. Nếu xe tăng tốc hoặc leo dốc, hiện tượng chuyển tải trọng động tiếp tục làm tải trọng có xu hướng dịch chuyển về phía sau. Xét về nguyên lý lực học, đặc điểm này có lợi cho cấu hình dẫn động cầu sau: cầu chịu thêm tải cũng chính là cầu truyền lực xuống mặt đường.
Khả năng tạo lực kéo tại bánh xe có thể mô tả đơn giản qua quan hệ F ≈ μN, trong đó μ là hệ số ma sát giữa lốp và mặt đường, còn N là tải trọng thẳng đứng tác dụng lên bánh chủ động. Đây không phải công thức mô tả toàn bộ động lực học của chiếc xe, nhưng cho thấy một nguyên tắc quan trọng: công suất hay mô-men xoắn lớn chỉ có ý nghĩa khi bánh xe có đủ độ bám để truyền lực xuống mặt đường.
Với dẫn động cầu trước, tình huống diễn ra theo chiều ngược lại. Bánh trước vừa dẫn hướng vừa đảm nhiệm truyền lực kéo, trong khi hàng hóa của bán tải chủ yếu nằm phía sau. Khi xe đầy tải, tăng tốc hoặc leo dốc, tải trọng trên cầu trước có thể giảm tương đối. Trên đường khô và bằng phẳng, điều này chưa chắc tạo ra khác biệt đáng kể; nhưng khi xe leo dốc trên đất ướt, bùn, cát hoặc bề mặt có hệ số ma sát thấp, giới hạn độ bám của cầu chủ động trở nên đáng lưu ý hơn.
Đó cũng là một trong những lý do dẫn động cầu sau và 4×4 phổ biến trên các dòng bán tải truyền thống hướng tới chở tải, kéo moóc và off-road. Tuy nhiên, nguyên lý này không đủ để kết luận rằng một mẫu bán tải FWD đương nhiên có năng lực vận hành thấp hơn. Kết quả thực tế còn phụ thuộc vào phân bố khối lượng, vị trí trọng tâm, chiều dài cơ sở, hệ thống treo, lốp, công suất, mô-men xoắn, tỷ số truyền và hệ thống kiểm soát lực kéo.
Với VF Wild, thông tin đáng chú ý trong bài toán này là tải trọng 750 kg và thùng hàng kích thước dài 1.574 mm, rộng 1.512 mm, cao 509 mm. Nếu cấu hình thương mại thực tế sử dụng dẫn động cầu trước, tải trọng hàng hóa và cách nó phân bố lên hai cầu sẽ là những dữ liệu quan trọng để đánh giá khả năng khai thác lực kéo của xe.
Vì sao nhà sản xuất có thể chọn dẫn động cầu trước
Nếu chỉ xét khả năng tạo lực kéo khi chở nặng, cầu sau có những lợi thế tự nhiên. Nhưng thiết kế một mẫu bán tải thương mại không chỉ xoay quanh một tình huống vận hành. Nhà sản xuất còn phải cân bằng kiến trúc xe, không gian, khối lượng, chi phí và nhóm khách hàng mục tiêu.
Trên xe điện, cụm mô-tơ, bộ giảm tốc và vi sai có thể tích hợp tương đối gọn tại một cầu. Với cấu hình một mô-tơ dẫn động cầu trước, hệ thống không cần đường truyền cơ khí nối tới cầu sau. Quan trọng hơn, kiến trúc điện còn tạo điều kiện phát triển các cấu hình khác trên cùng một nền tảng: nhà sản xuất có thể bố trí thêm mô-tơ ở cầu sau để hình thành hệ dẫn động hai mô-tơ mà không nhất thiết phải có liên kết cơ khí trực tiếp giữa hai cầu.
Đây là điểm khiến việc lựa chọn cầu trước cần được nhìn dưới góc độ kiến trúc tổng thể thay vì chỉ so sánh trực tiếp với công thức bán tải truyền thống.
Một cấu hình FWD có thể phù hợp nếu chiếc xe được định hướng nhiều hơn tới vận chuyển hàng hóa trên đường nhựa, đi lại đô thị và đường trường, nơi yêu cầu về khả năng vượt địa hình không phải ưu tiên hàng đầu. Ngược lại, nếu mục tiêu là thường xuyên chở nặng trên đường đất, leo dốc trơn hoặc off-road, vị trí cầu chủ động trở thành vấn đề đáng quan tâm hơn.
Hệ thống điện tử có thể thu hẹp một phần khoảng cách này nhưng không thay đổi được giới hạn vật lý. Kiểm soát lực kéo có thể phát hiện bánh xe bắt đầu trượt và điều chỉnh mô-men xoắn để bánh lấy lại độ bám; trên xe điện, mô-men xoắn của mô-tơ cũng có thể được điều chỉnh nhanh và chính xác. Tuy nhiên, hệ thống điều khiển chỉ có thể quản lý độ bám đang có, chứ không tạo thêm tải trọng thẳng đứng lên bánh trước khi tải trọng của xe đang dịch chuyển về phía sau.
Vì vậy, thay vì đặt câu hỏi một cách tuyệt đối rằng “FWD có phù hợp với bán tải hay không”, vấn đề sát hơn là VinFast đang thiết kế chiếc bán tải này cho kiểu sử dụng nào và cấu hình dẫn động đáp ứng mục tiêu đó đến đâu.
Câu trả lời phải đến từ điều kiện vận hành thực tế
Nếu một mẫu bán tải chủ yếu được sử dụng trong đô thị, trên đường nhựa và đường trường, đồng thời chở hàng trong giới hạn tải trọng thiết kế, lợi thế về cách bố trí hệ truyền động, không gian và hiệu quả vận hành có thể được đặt cao hơn năng lực off-road.
Nhưng tiêu chí sẽ thay đổi nếu chiếc xe hướng tới công trường, đường đất, địa hình dốc hoặc thường xuyên chở tải lớn. Khi đó, người dùng không chỉ cần biết xe có bao nhiêu mã lực hay mô-men xoắn, mà còn cần các thông tin sát với điều kiện sử dụng hơn: tải trọng tối đa, tải trọng cho phép trên từng cầu, khả năng khởi hành và leo dốc khi đầy tải, khả năng kéo moóc, khoảng sáng gầm, loại lốp, hệ thống kiểm soát lực kéo và tùy chọn dẫn động bốn bánh.
Đây cũng là lý do chưa nên xem công suất lớn như bằng chứng trực tiếp về khả năng tải hoặc vượt địa hình. Mô-tơ có thể tạo ra mô-men xoắn lớn, nhưng lực kéo thực sự tại mặt đường vẫn bị giới hạn bởi độ bám của lốp và tải trọng trên bánh chủ động.
Với một mẫu bán tải điện FWD, điểm cần kiểm chứng vì thế không phải là liệu bánh trước có thể quay với mô-men xoắn đủ lớn, mà là cầu trước còn duy trì được bao nhiêu khả năng truyền lực khi thùng xe mang tải và điều kiện mặt đường trở nên bất lợi. Đó là câu hỏi chỉ thông số công suất và mô-men xoắn chưa thể trả lời.
Nếu VF Wild hướng tới nhu cầu sử dụng hàng ngày, vận chuyển trên đường nhựa và chỉ thỉnh thoảng đi vào điều kiện khó, dẫn động cầu trước có thể là một lựa chọn có cơ sở về mặt kiến trúc. Nhưng nếu xe được định vị để cạnh tranh ở những thuộc tính truyền thống của bán tải như tải nặng, kéo moóc và off-road, khả năng duy trì lực kéo khi đầy tải sẽ trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để kiểm chứng lựa chọn này.
Do đó, FWD tự thân không phải là cơ sở để kết luận VF Wild phù hợp hay không phù hợp với vai trò một chiếc bán tải. Điều đáng quan tâm hơn là sự tương quan giữa cấu hình dẫn động, tải trọng thiết kế và mục đích sử dụng.
Phép thử có giá trị nhất sẽ không nằm ở con số công suất đơn thuần, mà ở những tình huống sát với công việc của một chiếc bán tải: xe mang tải thực tế, khởi hành và leo dốc, vận hành trên bề mặt độ bám thấp, cũng như khả năng kiểm soát lực kéo khi tải trọng và điều kiện mặt đường thay đổi.
Chính những dữ liệu thử nghiệm đó mới cho thấy dẫn động cầu trước trên VF Wild là một lựa chọn phù hợp với định hướng sản phẩm, hay là yếu tố tạo ra giới hạn trong những điều kiện sử dụng khắt khe hơn.
Bình Nguyễn