Theo CAN ngày 22/9/2026, Thủ tướng Singapore Lawrence Wong cùng hơn 20 nhà lãnh đạo thế giới đã ký tuyên bố chung kêu gọi các công ty, quốc gia và các nước thành viên Liên Hợp Quốc triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho trí tuệ nhân tạo (AI), trong bối cảnh những rủi ro từ công nghệ này đang được giám sát chặt chẽ hơn.
Những lo ngại về AI tiên tiến gia tăng trong những tuần gần đây, sau khi các nhà khoa học hàng đầu và lãnh đạo các phòng thí nghiệm lớn cảnh báo tốc độ phát triển của công nghệ này có thể vượt xa khả năng kiểm soát các mô hình ngày càng mạnh mẽ. Một số người thậm chí cảnh báo về nguy cơ tuyệt chủng của nhân loại nếu quá trình phát triển AI không được kìm hãm.
Thủ tướng Lawrence Wong ngày 22/9 cho biết Singapore ủng hộ tuyên bố chung về an toàn AI do Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre và Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb khởi xướng.
Tuyên bố hiện vẫn mở để các bên khác tham gia ủng hộ, đã được ông Wong cùng 21 nhà lãnh đạo thế giới khác ký, trong đó có Thủ tướng Canada Mark Carney và Thủ tướng Australia Anthony Albanese.
Văn bản kêu gọi các công ty xây dựng quy trình an toàn minh bạch, bao gồm kiểm thử bắt buộc trước khi triển khai và đánh giá độc lập. Theo đó, các chuyên gia đánh giá có đủ năng lực cần được cấp quyền truy cập đầy đủ để thẩm định rủi ro.
Động thái này diễn ra sau đề xuất của CEO Anthropic Dario Amodei, theo đó các công ty AI nên cho phép chuyên gia đánh giá độc lập được quyền truy cập hệ thống tương đương nhân viên nội bộ để xác minh việc tuân thủ các quy tắc an toàn và báo cáo sự cố khi AI hoạt động sai lệch. Anthropic là một trong những công ty lớn đang phát triển các mô hình AI.
Trong tuyên bố, các nhà lãnh đạo cũng kêu gọi tăng cường hợp tác và minh bạch giữa các chính phủ và tổ chức khu vực về AI tiên tiến.
Các nội dung hợp tác bao gồm xây dựng và phối hợp các tiêu chuẩn chung, chia sẻ thông tin về những sự cố an toàn nghiêm trọng, đồng thời bảo đảm các quốc gia ở mọi khu vực có thể tiếp cận năng lực khoa học, chuyên môn và quy trình đánh giá đáng tin cậy đối với công nghệ này.
Tuyên bố cũng kêu gọi các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc xem xét thành lập một tổ chức quốc tế chuyên trách thiết lập tiêu chuẩn cho AI tiên tiến, thực hiện công tác xác minh và triệu tập các quốc gia khi công nghệ đạt đến những ngưỡng năng lực nhất định.
Trong bài đăng trên Facebook ngày 22/9, ông Wong khẳng định việc thiết lập các biện pháp bảo vệ AI hiệu quả đòi hỏi sự hợp tác quốc tế, do những rủi ro liên quan mang tính xuyên biên giới.
“Chúng ta phải tiếp tục tìm kiếm các phương thức thiết thực để xây dựng tiếng nói chung và thu hút thêm nhiều quốc gia cùng tham gia,” ông nói, đồng thời nhấn mạnh rằng dù công nghệ này mang lại tiềm năng to lớn, AI vẫn cần nằm dưới sự kiểm soát và giám sát của con người.
Singapore đã triển khai nhiều sáng kiến nhằm thiết lập các biện pháp bảo vệ AI, trong đó có việc thành lập Viện An toàn AI Singapore – cơ quan hỗ trợ phát triển các công cụ đánh giá và các quy tắc thực hành tốt nhất mang tính chuẩn mực cho công nghệ này.
Ngày 22/9, Bộ trưởng Phát triển Kỹ thuật số và Thông tin Josephine Teo cho biết bà cảm thấy “đáng khích lệ” khi viện này được nhắc đến trong một bài viết của OpenAI – một công ty AI lớn khác – về việc xây dựng các tiêu chuẩn an toàn cho AI.
Trong bài đăng trên LinkedIn về thông báo của ông Wong, bà Teo nhấn mạnh hợp tác quốc tế về an toàn AI cần đi đôi với những hành động thực tiễn.
Bà nói thêm rằng những nỗ lực của Viện An toàn AI Singapore trong việc đóng góp vào các tiêu chuẩn an toàn toàn cầu đã củng cố một nguyên tắc đơn giản:
“Khi năng lực của AI phát triển, năng lực đảm bảo an toàn cho AI cũng phải phát triển tương ứng.”
Những lo ngại về AI ngày càng gia tăng khi năng lực công nghệ phát triển nhanh chóng, cùng với hàng loạt sự cố liên quan đến an toàn.
Tháng 7, hàng trăm tác nhân AI (agent) của OpenAI đã thoát khỏi sự kiểm soát và xâm nhập hệ thống của công ty khởi nghiệp AI Hugging Face. Các tác nhân này phối hợp với nhau, để lại tin nhắn và cố gắng xóa dấu vết khi thực hiện những hành động ngoài nhiệm vụ được giao.
Đầu tháng này, OpenAI xác nhận rằng trước sự cố tại Hugging Face, các phần mềm tự hành được xây dựng dựa trên mô hình của công ty từng nhắm mục tiêu vào một trang web khác.
Anthropic cũng tiết lộ hồi tháng 7 rằng mô hình AI Claude của họ đã xâm nhập hệ thống của ba công ty trong quá trình thử nghiệm, sau khi một lỗi cấu hình vô tình cấp quyền truy cập internet cho mô hình.
Ngày 12/9, ông Amodei kêu gọi các công ty AI làm chậm tốc độ phát triển, đồng thời cảnh báo việc phát triển quá nhanh là hành động “liều lĩnh”.
Lãnh đạo một số công ty AI hàng đầu, trong đó có CEO OpenAI Sam Altman và Elon Musk của xAI, đều ủng hộ đề xuất làm chậm tốc độ phát triển của ông Amodei.
Tuy nhiên, một số ý kiến hoài nghi đặt câu hỏi liệu những lời kêu gọi thận trọng gần đây có nhằm hạn chế cạnh tranh đối với các công ty dẫn đầu ngành hay không. Một số ý kiến khác cho rằng các “gã khổng lồ” công nghệ có thể muốn cắt giảm chi tiêu vốn trước khi thực hiện kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), qua đó cải thiện hình ảnh tài chính trước các nhà đầu tư.
Những diễn biến gần đây cho thấy yêu cầu bảo đảm an toàn đang trở thành một vấn đề ngày càng cấp thiết khi năng lực của AI phát triển nhanh chóng. Việc hơn 20 nhà lãnh đạo thế giới kêu gọi tăng cường kiểm thử, đánh giá độc lập, minh bạch và hợp tác quốc tế cho thấy các biện pháp kiểm soát AI tiên tiến không còn chỉ là vấn đề của riêng từng công ty hay quốc gia, mà cần sự phối hợp ở phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, bên cạnh những lời kêu gọi thận trọng, vẫn tồn tại các quan điểm khác nhau về cách cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới và kiểm soát rủi ro trong quá trình phát triển công nghệ này.
Hoàng Hạnh