Ngày 8/10/2026, tại Metro Manila, Philippines, Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng Cấp cao Đông Á lần thứ 20 (EAS EMM 20) đã diễn ra dưới sự chủ trì của Bộ trưởng Năng lượng Philippines Sharon S. Garin. Hội nghị là diễn đàn quan trọng để các quốc gia trao đổi định hướng hợp tác năng lượng khu vực, tập trung vào những thách thức trong bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững và tăng cường hợp tác nhằm xây dựng hệ thống năng lượng an toàn, ổn định và thích ứng với những biến động toàn cầu.
Thành phần tham dự của các Bộ trưởng Năng lượng cùng đại diện từ các quốc gia thành viên ASEAN, cũng như Úc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand, Hàn Quốc, Liên bang Nga và Hoa Kỳ. Tham dự Hội nghị còn có đại diện của Ban Thư ký ASEAN, Trung tâm Năng lượng ASEAN (ACE), các cơ quan năng lượng liên quan của ASEAN và Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA).
Tăng cường hợp tác năng lượng Đông Á, hướng tới an ninh năng lượng và phát triển bền vững
Hội nghị ghi nhận và đánh giá cao vai trò dẫn dắt của Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2026 trong việc thúc đẩy các ưu tiên hợp tác năng lượng khu vực, góp phần củng cố đối thoại, tăng cường phối hợp chính sách và duy trì động lực hợp tác giữa ASEAN với các đối tác. Những nỗ lực này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tình hình năng lượng thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, các quốc gia phải đồng thời giải quyết nhiều thách thức đan xen, từ bảo đảm an ninh nguồn cung, kiểm soát chi phí năng lượng, mở rộng khả năng tiếp cận năng lượng đến thực hiện các cam kết giảm phát thải và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng bền vững.
Các Bộ trưởng tái khẳng định vai trò của Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng Cấp cao Đông Á (EAS EMM) là một cơ chế hợp tác quan trọng do ASEAN dẫn dắt, góp phần phát huy vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc hợp tác năng lượng khu vực. Thông qua cơ chế này, các quốc gia tham gia EAS có điều kiện tăng cường đối thoại chính sách, chia sẻ kinh nghiệm quản lý, trao đổi các giải pháp công nghệ và thúc đẩy những sáng kiến hợp tác thiết thực, cùng có lợi, phù hợp với nhu cầu và điều kiện phát triển của từng nền kinh tế.
Trong đó, bảo đảm an ninh năng lượng tiếp tục được xác định là một trong những nền tảng quan trọng đối với ổn định kinh tế và phát triển dài hạn. Trọng tâm hợp tác không chỉ dừng lại ở việc duy trì nguồn cung năng lượng đầy đủ, ổn định, đáng tin cậy và có chi phí hợp lý, mà còn hướng tới nâng cao khả năng thích ứng và sức chống chịu của hệ thống năng lượng trước những biến động của thị trường quốc tế, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, rủi ro địa chính trị và tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Đồng thời, việc mở rộng khả năng tiếp cận năng lượng hiện đại, an toàn và bền vững được coi là yếu tố quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển, cải thiện chất lượng cuộc sống và tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong khu vực.
Trên tinh thần đó, Hội nghị đề cao cách tiếp cận cân bằng, hài hòa giữa bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao khả năng chi trả và tiếp cận năng lượng, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, công bằng và bao trùm. Các định hướng hợp tác cần tính đến sự khác biệt về cơ cấu năng lượng, trình độ phát triển, khả năng huy động nguồn lực và điều kiện kinh tế – xã hội của từng quốc gia, qua đó bảo đảm quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra phù hợp, khả thi, không làm ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế và an sinh xã hội.
Đáng chú ý, Hội nghị diễn ra trong năm đầu tiên ASEAN triển khai Kế hoạch Hành động hợp tác năng lượng giai đoạn 2026–2030 (APAEC 2026–2030), đánh dấu bước chuyển sang giai đoạn hợp tác mới với yêu cầu ngày càng cao về an ninh năng lượng, giảm phát thải carbon và phát triển hệ thống năng lượng bền vững. Trong khuôn khổ định hướng này, việc thúc đẩy Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid), mở rộng kết nối và thương mại điện xuyên biên giới, phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng cường ứng dụng công nghệ tiên tiến là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình hội nhập năng lượng khu vực.
Việc tăng cường liên kết hạ tầng và kết nối thị trường năng lượng không chỉ tạo điều kiện tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn lực, đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống, mà còn góp phần mở rộng không gian hợp tác đầu tư, phát triển công nghệ và thúc đẩy hình thành các chuỗi giá trị năng lượng mới. Trong tiến trình này, hợp tác giữa ASEAN và các đối tác Đông Á có thể đóng vai trò bổ trợ quan trọng thông qua chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật, huy động nguồn lực tài chính và thúc đẩy các giải pháp phù hợp với nhu cầu chuyển dịch năng lượng của khu vực.
Củng cố nền tảng hợp tác, nâng cao khả năng chống chịu năng lượng khu vực
Nhìn tổng thể, những định hướng được nhấn mạnh tại Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng Cấp cao Đông Á lần thứ 20 cho thấy yêu cầu ngày càng cấp thiết phải chuyển từ đối thoại chính sách sang tăng cường hợp tác thực chất, gắn các mục tiêu dài hạn với những giải pháp có tính khả thi và hiệu quả. Trong bối cảnh an ninh năng lượng ngày càng gắn chặt với an ninh kinh tế, khả năng cạnh tranh và năng lực thích ứng của mỗi quốc gia, việc củng cố các cơ chế hợp tác đa phương, tăng cường kết nối và phối hợp chính sách có ý nghĩa quan trọng đối với sự ổn định và phát triển của toàn khu vực.
Hội nghị đồng thời tiếp tục khẳng định ý nghĩa của vai trò trung tâm ASEAN trong thúc đẩy hợp tác năng lượng Đông Á, tạo diễn đàn để các quốc gia tìm kiếm tiếng nói chung, hài hòa lợi ích và phát huy thế mạnh bổ trợ lẫn nhau. Đây là cơ sở quan trọng để mở rộng hợp tác trong những lĩnh vực ưu tiên, từ bảo đảm nguồn cung, phát triển hạ tầng và kết nối năng lượng đến đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững.
Về dài hạn, hiệu quả hợp tác năng lượng khu vực sẽ phụ thuộc không chỉ vào mức độ đồng thuận về chính sách, mà còn ở khả năng cụ thể hóa các ưu tiên thành chương trình, dự án và cơ chế phối hợp phù hợp với điều kiện thực tiễn. Việc kết hợp hài hòa giữa an ninh năng lượng, khả năng chi trả, tính bền vững và sức chống chịu của hệ thống sẽ là yếu tố then chốt giúp các quốc gia Đông Á ứng phó hiệu quả hơn với những biến động bên ngoài, đồng thời khai thác các cơ hội phát triển từ quá trình chuyển dịch năng lượng.
Có thể khẳng định, Hội nghị EAS EMM lần thứ 20 tiếp tục góp phần củng cố nền tảng đối thoại và hợp tác năng lượng giữa ASEAN với các đối tác Đông Á, hướng tới mục tiêu xây dựng một khu vực có hệ thống năng lượng an toàn, tin cậy, có khả năng tiếp cận rộng rãi, chi phí hợp lý và phát triển bền vững. Trong tiến trình đó, việc duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, tăng cường hợp tác thực chất và phát huy trách nhiệm chung của các quốc gia sẽ có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực chống chịu và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế ổn định, bao trùm và bền vững trong những thập niên tới.
Thế Nguyễn