Trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Quad dự kiến diễn ra tại Manila (Philippines) vào tháng 12/2026, lần đầu tiên sau hơn hai năm, Nhóm Bộ tứ gồm Mỹ, Ấn Độ, Australia và Nhật Bản công bố kế hoạch hỗ trợ hơn 85 triệu USD dưới hình thức viện trợ kỹ thuật và tài chính, nhằm thúc đẩy khả năng tiếp cận và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đáng tin cậy trên toàn khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Quyết định trên được công bố trong cuộc gặp giữa ngoại trưởng bốn nước tại Atlanta (Mỹ) hôm thứ Bảy, đánh dấu cuộc họp cấp ngoại trưởng thứ ba của Nhóm Bộ tứ trong vòng sáu tháng. Bên cạnh đó, các bộ trưởng nhất trí tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng chất bán dẫn, thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu và phối hợp ứng phó với mối đe dọa ngày càng gia tăng từ các hoạt động lừa đảo trực tuyến.
Cuộc gặp do Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chủ trì, với sự tham dự của Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ S. Jaishankar, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi và Ngoại trưởng Australia Penny Wong, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20).
Thông cáo báo chí chung về thịnh vượng kinh tế và an ninh được công bố sau cuộc gặp nhấn mạnh hợp tác công nghệ, đồng thời đề cao mục tiêu đa dạng hóa nguồn cung, giảm sự phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp nguyên liệu thiết yếu.
Các bộ trưởng cũng bày tỏ quan ngại trước việc sử dụng sức ép kinh tế, áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu tùy tiện và những hoạt động thương mại gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Dù không trực tiếp đề cập đến Trung Quốc, những quan ngại này được đưa ra trong bối cảnh ngày càng gia tăng lo ngại về vị thế chi phối của Bắc Kinh trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu cũng như các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của nước này.
85 triệu USD thúc đẩy phát triển AI đáng tin cậy
Các bộ trưởng Nhóm Bộ tứ (Quad) nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của trí tuệ nhân tạo (AI) và các sáng kiến như Pax Silica đối với triển vọng tăng trưởng kinh tế trong tương lai.
Theo đó, bốn nước công bố kế hoạch cung cấp hơn 85 triệu USD hỗ trợ kỹ thuật và tài chính nhằm mở rộng khả năng tiếp cận AI đáng tin cậy trên toàn khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, trong đó có thông qua Chương trình tăng tốc AI của Quad (Quad AI Accelerator).
Sáng kiến được đưa ra trong bối cảnh nhiều quốc gia trong khu vực đang nỗ lực phát triển năng lực AI nhưng vẫn đối mặt với những khoảng cách đáng kể về khả năng tiếp cận hạ tầng tính toán, nguồn vốn đầu tư và chuyên môn kỹ thuật.
Đối với Ấn Độ, kế hoạch này mở ra thêm cơ hội hợp tác với các đối tác Quad trong lĩnh vực công nghệ mới nổi. New Delhi hiện đẩy mạnh đầu tư phát triển năng lực AI trong nước và ngành sản xuất chất bán dẫn, đồng thời tìm cách thắt chặt quan hệ đối tác công nghệ với Mỹ và Nhật Bản.
Tuy nhiên, tuyên bố chung chưa làm rõ cơ chế phân bổ nguồn hỗ trợ, các quốc gia thụ hưởng cũng như thời điểm triển khai khoản tài trợ.
Tăng cường an ninh chuỗi cung ứng chất bán dẫn
Bên cạnh hợp tác về AI, bốn nước nhất trí khởi động sáng kiến nhằm nhận diện những điểm nghẽn tiềm ẩn trong chuỗi cung ứng chất bán dẫn và phần cứng AI, qua đó chủ động ngăn ngừa nguy cơ gián đoạn.
Chất bán dẫn là linh kiện thiết yếu trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, từ ô tô, viễn thông đến điện toán tiên tiến và thiết bị quốc phòng. Tuy nhiên, quá trình sản xuất mặt hàng này phụ thuộc vào mạng lưới cung ứng phức tạp, trải rộng trên nhiều quốc gia.
Thông qua sáng kiến mới, các thành viên Quad sẽ có điều kiện xác định những điểm dễ bị tổn thương trong chuỗi cung ứng, đồng thời tìm kiếm các nguồn cung và phương án thay thế trước khi tình trạng thiếu hụt có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất.
Đối với Ấn Độ, quốc gia đang nỗ lực trở thành điểm đến trong lĩnh vực sản xuất chất bán dẫn, sáng kiến này được kỳ vọng góp phần tăng cường phối hợp với các đối tác có nền tảng và kinh nghiệm công nghệ phát triển.
10 triệu USD hỗ trợ thu hồi khoáng sản thiết yếu tại Ấn Độ và ASEAN
Một nội dung đáng chú ý khác là cam kết tài trợ 10 triệu USD của Mỹ nhằm hỗ trợ xây dựng các cơ sở thu hồi khoáng sản thiết yếu từ rác thải điện tử và vật liệu phế liệu tại Ấn Độ và các quốc gia ASEAN. Sáng kiến này được triển khai trên cơ sở Khuôn khổ Sáng kiến Khoáng sản Thiết yếu của Quad, công bố vào tháng 5/2026.
Khoáng sản thiết yếu là nguyên liệu đầu vào quan trọng trong sản xuất pin, thiết bị điện tử, công nghệ năng lượng sạch và các ngành công nghiệp công nghệ cao. Việc bảo đảm nguồn cung những loại khoáng sản này ngày càng trở thành ưu tiên của nhiều quốc gia trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng tập trung và một số ít nhà cung cấp.
Các nước Quad đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư vào hệ thống thu gom chất thải, nhà máy xử lý và cơ sở tinh luyện khoáng sản. Bên cạnh đó, bốn nước sẽ nghiên cứu đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến vận chuyển vật liệu tái chế qua biên giới, nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động thu hồi và tái sử dụng nguồn tài nguyên.
Đối với Ấn Độ, sáng kiến này mở ra cơ hội khai thác nguồn khoáng sản từ thiết bị điện tử đã qua sử dụng, qua đó phát triển năng lực xử lý trong nước và thúc đẩy ngành công nghiệp tái chế. Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn là thu hút đủ vốn đầu tư để bảo đảm các cơ sở thu hồi và xử lý khoáng sản hoạt động hiệu quả, đồng thời duy trì khả năng sinh lời về mặt thương mại.
Tăng cường hợp tác chống lừa đảo trực tuyến và phát triển mạng lưới tin cậy
Các bộ trưởng Quad bày tỏ quan ngại trước tình trạng lừa đảo trực tuyến do các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia điều hành, trong đó có những đường dây buôn bán người và cưỡng ép nạn nhân tham gia các hoạt động lừa đảo. Theo tuyên bố chung, những hoạt động phi pháp này gây thiệt hại hàng chục tỷ USD mỗi năm cho người dân các nước thành viên.
Chính phủ bốn nước cam kết đẩy mạnh phối hợp nhằm triệt phá các mạng lưới tội phạm, đồng thời đưa những đối tượng cầm đầu ra trước pháp luật. Trong lĩnh vực viễn thông, các nước nhất trí xác định những quốc gia ưu tiên để thúc đẩy hợp tác về công nghệ 5G, 6G đáng tin cậy, mạng truy cập vô tuyến mở (Open RAN) và các mạng lưới ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Bên cạnh đó, Quad sẽ tiếp tục phối hợp xây dựng các tiêu chuẩn về định danh số, tạo thuận lợi cho hoạt động hợp tác giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.
Thúc đẩy hợp tác kinh doanh và an ninh hàng hải
Trong lĩnh vực kinh tế, các bộ trưởng thông báo kế hoạch tổ chức Diễn đàn Lãnh đạo Doanh nghiệp Quad lần đầu tiên, quy tụ đại diện doanh nghiệp, quan chức chính phủ và các chuyên gia chính sách nhằm thúc đẩy các quan hệ đối tác thương mại. Các cơ quan tín dụng xuất khẩu của bốn nước cũng dự kiến gặp nhau tại Tokyo vào ngày 18/11 để thảo luận về cơ hội tài trợ vốn và hợp tác.
Về an ninh hàng hải, Quad dự kiến tổ chức cuộc diễn tập đầu tiên trong khuôn khổ Sáng kiến Hợp tác Giám sát Hàng hải Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (Indo-Pacific Maritime Surveillance Collaboration), lồng ghép vào cuộc diễn tập Sea Dragon 2027.
Ngoài ra, hội nghị chuyên đề về nhận thức tình hình trên biển thuộc Sáng kiến Đào tạo Hàng hải Quad (Quad Maritime Training Initiative), mang tên MAITRI, dự kiến được tổ chức vào đầu năm 2027. Cả hai sáng kiến đều hướng tới cải thiện khả năng chia sẻ thông tin và tăng cường năng lực giám sát hàng hải giữa các quốc gia tham gia.
Thách thức đặt ra là hiện thực hóa các cam kết
Cuộc họp tại Atlanta diễn ra trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Quad dự kiến tổ chức tại Manila vào tháng 11, đánh dấu cuộc gặp cấp cao đầu tiên của nhóm sau hơn hai năm. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio xác nhận Tổng thống Donald Trump, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cùng các nhà lãnh đạo Nhật Bản và Australia sẽ tham dự. Hội nghị lần này được tổ chức sau khi kế hoạch đăng cai hội nghị thượng đỉnh tại Ấn Độ trong năm trước không thể triển khai.
Dù Quad đã công bố hàng loạt sáng kiến trong các lĩnh vực AI, chất bán dẫn, khoáng sản thiết yếu và an ninh hàng hải, nhiều kế hoạch vẫn chưa được bảo đảm nguồn tài chính cũng như xác định lộ trình triển khai cụ thể.
Trong bối cảnh đó, Hội nghị Thượng đỉnh tại Manila được kỳ vọng sẽ tạo động lực để bốn nước chuyển từ những tuyên bố và cam kết chính trị sang hành động thực chất. Đây cũng là cơ hội để các nhà lãnh đạo xác lập định hướng hợp tác rõ ràng hơn, đồng thời xây dựng chương trình nghị sự cụ thể cho năm 2027 và những năm tiếp theo.
Triển vọng hợp tác Quad: Từ cam kết đến hành động thực chất
Nhìn tổng thể, những thỏa thuận và sáng kiến được công bố tại cuộc họp ngoại trưởng ở Atlanta cho thấy Quad đang từng bước mở rộng chương trình hợp tác, vượt ra ngoài khuôn khổ an ninh truyền thống để tập trung nhiều hơn vào các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với tăng trưởng kinh tế và an ninh khu vực, như trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn, khoáng sản thiết yếu, viễn thông và an ninh hàng hải. Trong đó, các cam kết hỗ trợ tài chính, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và tăng cường phối hợp công nghệ phản ánh nỗ lực của bốn nước nhằm củng cố khả năng chống chịu trước những rủi ro kinh tế và an ninh ngày càng phức tạp tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Đối với Ấn Độ, các sáng kiến này mở ra thêm cơ hội thu hút đầu tư, phát triển năng lực công nghệ trong nước và nâng cao vai trò trong các chuỗi cung ứng chiến lược. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của hợp tác Quad sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng huy động nguồn lực, xác định lộ trình triển khai và bảo đảm sự phối hợp giữa các thành viên. Vì vậy, Hội nghị Thượng đỉnh tại Manila không chỉ là dịp tái khẳng định cam kết chính trị mà còn là phép thử đối với quyết tâm chuyển hóa các sáng kiến thành kết quả cụ thể. Khả năng duy trì đồng thuận và triển khai những chương trình hợp tác có tính thực chất sẽ là yếu tố quyết định vai trò và sức ảnh hưởng của Quad trong việc định hình trật tự kinh tế, công nghệ và an ninh tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương trong những năm tới.
Thế Nguyễn
Bài viết cùng chuyên mục
Hàng nghìn người biểu tình tại Ấn Độ, yêu cầu lãnh đạo cơ quan bầu cử từ chức
Nga – châu Phi tăng cường hợp tác, thúc đẩy trật tự thế giới đa cực
Cấm vận Cuba: Mỹ bị phản đối tại Liên Hợp Quốc, căng thẳng tiếp tục leo thang
Việt Nam tiếp tục ủng hộ chấm dứt vô điều kiện lệnh cấm vận đối với Cuba
Nga – châu Phi: Nỗ lực mở rộng ảnh hưởng và những thách thức
Lãnh đạo Phần Lan, Na Uy hiếm hoi điện đàm, thúc giục ông Putin chấm dứt chiến tranh Ukraine