Nghị quyết số 72-NQ/TW xác định củng cố y tế cơ sở, đẩy mạnh chăm sóc sức khỏe từ sớm, từ xa, ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, từ thực tiễn triển khai mạng lưới y tế, chính sách bảo hiểm y tế và các nguồn lực hỗ trợ, Trung tâm Nghiên cứu Quyền con người, Dân tộc và Miền núi (HRC) phối hợp với Văn phòng đại diện phía Nam khảo sát tại một số địa bàn có đông đồng bào Chăm, Hoa, Khmer, tập trung làm rõ khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, những vướng mắc trong chuyển tuyến và nhu cầu hỗ trợ người bệnh có hoàn cảnh khó khăn.

Để chính sách đi hết chặng đường đến người bệnh
Ở vùng nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long, trạm y tế xã là điểm tiếp cận đầu tiên của người dân với hệ thống chăm sóc sức khỏe, từ khám bệnh thông thường, tiêm chủng, chăm sóc thai sản đến quản lý bệnh mạn tính. Theo kết quả Điều tra thu thập thông tin về thực trạng kinh tế – xã hội của 53 dân tộc thiểu số năm 2024, có 88,2% trạm y tế tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong khu vực có bác sĩ. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu, song chưa phản ánh đầy đủ khả năng tiếp cận dịch vụ y tế trong suốt quá trình điều trị.
Khi bệnh vượt khả năng chuyên môn của tuyến cơ sở, người dân phải chuyển đến các cơ sở điều trị chuyên sâu. Với hộ nghèo, người cao tuổi và gia đình ở xa trung tâm, khó khăn không chỉ là chi phí khám, chữa bệnh mà còn bao gồm đi lại, ăn ở, chăm sóc người bệnh và thu nhập bị gián đoạn. Những khoản chi này có thể trở thành trở ngại đối với việc tiếp tục điều trị, nhất là trong các trường hợp bệnh nặng hoặc phải nằm viện dài ngày.
Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân xác định củng cố y tế cơ sở, chú trọng phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe người dân; đồng thời ưu tiên vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới và những địa bàn còn hạn chế về điều kiện tiếp cận dịch vụ. Từ định hướng này, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cao năng lực khám, chữa bệnh tại cơ sở mà còn bảo đảm sự kết nối giữa các tuyến và khả năng tiếp tục điều trị của người bệnh.
Bảo hiểm y tế giữ vai trò quan trọng trong việc giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh. Tại Cần Thơ, Nghị quyết số 26/2025/NQ-HĐND quy định hỗ trợ mức đóng bảo hiểm y tế cho một số nhóm đối tượng, trong đó người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số được hỗ trợ 100% mức đóng; một số đối tượng dân tộc thiểu số thuộc diện chuyển tiếp tiếp tục được hỗ trợ theo thời hạn quy định. Tuy nhiên, bên cạnh phần chi phí được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán, người bệnh và gia đình vẫn phải tự trang trải những khoản phát sinh trong quá trình đi lại, lưu trú và chăm sóc.
Thực tế khảo sát tại xã Châu Phong, tỉnh An Giang, ngày 8/9/2026 cho thấy những vấn đề cần quan tâm trong tổ chức chăm sóc sức khỏe cho đồng bào dân tộc thiểu số. Theo số liệu địa phương cung cấp cho đoàn công tác của Văn phòng đại diện phía Nam, xã có 56.322 người, trong đó đồng bào Chăm gồm 1.269 hộ với 5.646 người, tập trung chủ yếu tại Châu Giang và Phũm Soài.
Trên địa bàn có ba trạm y tế đảm nhiệm khám, chữa bệnh thông thường, tiêm chủng và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Bên cạnh việc duy trì hoạt động của mạng lưới y tế cơ sở, địa phương đề xuất tăng cường phối hợp với trung tâm y tế khu vực và các bệnh viện tuyến trên trong khám sàng lọc, chuyển tuyến và hỗ trợ điều trị đối với những trường hợp vượt khả năng chuyên môn.
Đề xuất này cho thấy nhu cầu kết nối giữa các cấp chăm sóc sức khỏe, từ phát hiện bệnh tại cộng đồng đến tiếp nhận và điều trị chuyên sâu. Đối với những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, hiệu quả của quá trình chuyển tuyến còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các chi phí ngoài điều trị và điều kiện chăm sóc người bệnh. Đây là những yếu tố cần được xem xét khi đánh giá khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn.
Tại tuyến điều trị chuyên sâu, các nguồn lực xã hội đang tham gia hỗ trợ người bệnh có hoàn cảnh khó khăn. Theo số liệu công khai của Phòng Công tác xã hội, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, tháng 9/2026 có 132 lượt bệnh nhân được hỗ trợ với tổng số tiền hơn 738 triệu đồng; tháng 10/2026 có 97 lượt, với tổng số tiền hơn 854 triệu đồng. Bệnh viện cũng công khai hoạt động hỗ trợ thông qua Quỹ “Hỗ trợ Khám bệnh, Chữa bệnh”, các quỹ dành cho người bệnh và nguồn vận động từ các nhà hảo tâm.
Những số liệu trên phản ánh hoạt động huy động nguồn lực hỗ trợ người bệnh khó khăn tại bệnh viện. Tuy nhiên, các báo cáo công khai chủ yếu phân loại đối tượng thụ hưởng theo hoàn cảnh kinh tế, chưa có số liệu tách riêng đối với bệnh nhân là người Khmer, Chăm, Hoa và các dân tộc thiểu số khác. Do đó, chưa đủ cơ sở xác định số lượt bệnh nhân dân tộc thiểu số được hỗ trợ, địa bàn cư trú, điều kiện chuyển tuyến cũng như những khoản chi phí tạo áp lực lớn nhất đối với từng nhóm người bệnh.
Khoảng trống thông tin này đặt ra yêu cầu khảo sát sâu hơn về nhu cầu hỗ trợ theo địa bàn, nhóm đối tượng và từng giai đoạn khám, chữa bệnh. Trong khi một số người bệnh cần hỗ trợ đi lại, lưu trú khi chuyển tuyến, những trường hợp khác có thể cần khám sàng lọc tại địa phương, tư vấn về quyền lợi bảo hiểm y tế hoặc hướng dẫn thủ tục tiếp cận dịch vụ chuyên sâu. Việc phân loại nhu cầu là cơ sở để xác định hình thức hỗ trợ phù hợp, tránh phân tán nguồn lực hoặc bỏ sót những trường hợp thực sự khó khăn.
Cùng với đó, thông tin về chính sách, điều kiện thụ hưởng, thủ tục và đầu mối hỗ trợ cần được công khai, hướng dẫn rõ ràng, phù hợp với đặc điểm dân cư từng địa bàn. Sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở, cơ quan bảo hiểm, cơ sở y tế và các đơn vị công tác xã hội có ý nghĩa quan trọng trong việc kết nối người bệnh với nguồn lực hiện có.
Từ thực tiễn vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Đồng bằng sông Cửu Long, vấn đề đặt ra không chỉ là mở rộng mạng lưới chăm sóc sức khỏe hay huy động thêm nguồn hỗ trợ, mà còn là nhận diện đúng những trở ngại trên hành trình khám, chữa bệnh. Khi nhu cầu được xác định cụ thể, thông tin chính sách được tiếp cận thuận lợi và các tuyến y tế có sự kết nối, nguồn lực hỗ trợ mới có điều kiện đến đúng người, đúng thời điểm, góp phần đưa chính sách chăm sóc sức khỏe vào thực tiễn đời sống.

Bám sát thực tế cơ sở để hình thành hướng hỗ trợ
Với chức năng nghiên cứu khoa học, tư vấn, phản biện và truyền thông về quyền con người ở vùng dân tộc, miền núi, Trung tâm Nghiên cứu Quyền con người vùng dân tộc và miền núi tập trung khảo sát, nhận diện những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, làm cơ sở đề xuất các đề tài, đề án, dự án phù hợp. Văn phòng đại diện phía Nam thực hiện nhiệm vụ này trên địa bàn từ Khánh Hòa đến Cà Mau, trong đó có nội dung nghiên cứu khả năng tiếp cận chính sách chăm sóc sức khỏe của đồng bào dân tộc thiểu số.
Tiếp nối kết quả khảo sát tại xã Châu Phong, hoạt động nghiên cứu thực tế tại cơ sở được đưa vào kế hoạch công tác tháng 11/2026 ở An Cư và Ba Chúc, tỉnh An Giang. Nội dung khảo sát tập trung vào mạng lưới y tế, bảo hiểm y tế, công tác chăm sóc sức khỏe phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi, hộ có hoàn cảnh khó khăn và khả năng tiếp cận các chính sách hỗ trợ. Riêng An Cư có khoảng 39.956 người, trong đó đồng bào Khmer chiếm 69,6%, là địa bàn có thể cung cấp thêm thông tin về nhu cầu chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng dân tộc thiểu số.
Để bảo đảm tính thống nhất và khả năng đối chiếu giữa các địa bàn, việc khảo sát cần dựa trên bộ tiêu chí chung, bao gồm tình hình tham gia bảo hiểm y tế, nhu cầu chuyển tuyến, khoảng cách đến cơ sở điều trị chuyên sâu, chi phí ngoài phạm vi bảo hiểm, nhu cầu khám sàng lọc và khả năng tiếp cận các nguồn hỗ trợ xã hội. Kết quả thu thập, sau khi được kiểm chứng, có thể làm căn cứ nghiên cứu đề xuất dự án về tiếp cận dịch vụ y tế và hỗ trợ người bệnh dân tộc thiểu số tại Đồng bằng sông Cửu Long, trước mắt tập trung ở một số địa bàn có đông đồng bào Chăm, Khmer.
Một hướng nghiên cứu cần quan tâm là nhu cầu khám sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe tại cộng đồng, phù hợp với định hướng tăng cường phòng bệnh của Nghị quyết số 72-NQ/TW. Đối với người cao tuổi, phụ nữ, trẻ em và người mắc bệnh mạn tính ở vùng xa, việc tiếp cận dịch vụ y tế kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện, theo dõi và điều trị bệnh. Trong đó, hoạt động chuyên môn thuộc trách nhiệm của ngành y tế; cơ quan nghiên cứu tập trung xác định nhu cầu, nhóm đối tượng ưu tiên và đề xuất cơ chế phối hợp với các đơn vị có chức năng.
Trên cơ sở kết quả khảo sát, việc nghiên cứu hình thành chương trình hoặc cơ chế hỗ trợ cần xác định rõ đối tượng thụ hưởng, điều kiện xét chọn, phạm vi hỗ trợ và phương thức quản lý nguồn lực. Ngân sách nhà nước và bảo hiểm y tế tiếp tục giữ vai trò nền tảng; nguồn xã hội hóa được xem xét để bổ sung cho những nhu cầu chưa được đáp ứng, hạn chế hỗ trợ trùng lặp. Các khoản chi phí đi lại, lưu trú khi điều trị dài ngày, nhu cầu khám sàng lọc tại cộng đồng hoặc trường hợp đặc biệt khó khăn có thể được đưa vào phạm vi nghiên cứu, đánh giá tính khả thi.
Kinh nghiệm từ hoạt động của các quỹ hỗ trợ người bệnh cho thấy khả năng huy động nguồn lực xã hội để chia sẻ khó khăn trong quá trình điều trị. Tuy nhiên, một cơ chế hỗ trợ hướng đến đồng bào dân tộc thiểu số cần được thiết kế trên cơ sở điều kiện cụ thể của từng địa bàn, có tiêu chí xác định đối tượng, đầu mối xác nhận, cơ sở y tế phối hợp và quy trình quản lý, giám sát minh bạch. Đồng thời, thông tin về điều kiện và thủ tục tiếp nhận hỗ trợ phải được công khai, tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận.
Châu Phong, An Cư và Ba Chúc chưa thể đại diện cho toàn bộ vùng Đồng bằng sông Cửu Long, song có thể cung cấp dữ liệu bước đầu về điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế và nhu cầu hỗ trợ tại những địa bàn có đông đồng bào Chăm, Khmer. Việc tổng hợp, đối chiếu và kiểm chứng thông tin từ cơ sở là tiền đề để xác định phạm vi, đối tượng và phương thức triển khai các đề xuất tiếp theo.
Từ thực tiễn đó, bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe không chỉ gắn với năng lực của mạng lưới y tế mà còn đòi hỏi sự kết nối giữa chính sách, cơ sở cung cấp dịch vụ và các nguồn lực hỗ trợ. Nhận diện đúng nhu cầu, xác định rõ trách nhiệm phối hợp và xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp là những điều kiện cần thiết để người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng còn khó khăn, tiếp cận và thụ hưởng chính sách chăm sóc sức khỏe.
Bám sát mục tiêu quốc gia về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, nhất là yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho đồng bào dân tộc thiểu số theo tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW, Trung tâm HRC và Văn phòng đại diện phía Nam xác định khảo sát thực tiễn, nhận diện những khó khăn trong khám, chữa bệnh và thụ hưởng chính sách là trọng tâm nghiên cứu. Từ dữ liệu được kiểm chứng tại cơ sở, Trung tâm hướng tới xây dựng luận cứ khoa học để đề xuất các chương trình, dự án và cơ chế phối hợp hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn tại Đồng bằng sông Cửu Long, góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế và đưa chính sách chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với người dân.
Trọng Nguyễn
Bài viết cùng chuyên mục
Krông Năng khơi thông nguồn lực, kiến tạo tương lai trên vùng đất cao nguyên Đắk Lắk
Kỳ 1: Tự tôn dân tộc trong kỷ nguyên hội nhập – Nhận thức đúng về ngoại ngữ và bản sắc
Kỳ 9: Người thầy – nhân tố quyết định chất lượng và nhân cách giáo dục
Quảng Ngãi: Trường TH-THCS Nguyễn Du kế thừa truyền thống, viết tiếp trang sử mới
Kỳ cuối: Bảo vệ sự thật lịch sử – Yêu cầu chiến lược trong kỷ nguyên phát triển dân tộc
Kỳ 8: Dạy chữ, dạy người và dạy nghề – ba trụ cột của giáo dục toàn diện

