Sáng 31/5/2026, trong ngày cuối cùng của Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc thiểu số thành phố Huế lần thứ I năm 2026, tại Nhà Văn hóa cộng đồng xã A Lưới 3, chương trình tái hiện lễ hội A Riêu Âr Pục của đồng bào Pa Cô dưới hình thức sân khấu hóa đã thu hút đông đảo người dân và du khách. Hoạt động góp phần giới thiệu, tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào Pa Cô, đồng thời lan tỏa ý thức bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa bàn.
Hơn 90 phút trôi qua nhanh đến bất ngờ.
Hơn 90 phút chương trình trôi qua nhanh hơn mong đợi. Không cần đến sân khấu hoành tráng hay những kỹ xảo hiện đại, sức hấp dẫn của buổi tái hiện đến từ chính câu chuyện văn hóa đặc sắc được kể bằng ký ức, tâm hồn và bản sắc của đồng bào Pa Cô.
Ngay từ những phút mở màn, không gian Nhà Văn hóa cộng đồng xã A Lưới 3 như đưa người xem ngược dòng thời gian, trở về với những bản làng Pa Cô giữa đại ngàn Trường Sơn. Trong âm vang cồng chiêng, tiếng khèn, tiếng trống hòa cùng nắng sớm vùng cao, các nghệ nhân, diễn viên quần chúng và người dân địa phương đã tái hiện sinh động toàn bộ tiến trình lễ hội A Riêu Âr Pục – một nghi lễ đặc biệt từng giữ vai trò như thiết chế luật tục tối cao trong đời sống cộng đồng người Pa Cô.
Từng nghi thức, từng lời khấn, điệu múa và thanh âm truyền thống được thể hiện chân thực, giúp người xem không chỉ hiểu thêm về một lễ hội cổ truyền mà còn cảm nhận sâu sắc những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần cố kết cộng đồng đã được đồng bào Pa Cô gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Điều khiến nhiều khán giả bất ngờ không chỉ nằm ở hình thức thể hiện mà còn ở nội dung đặc biệt của lễ hội A Riêu Âr Pục.
Khác với nhiều lễ hội truyền thống gắn với tín ngưỡng cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu hay tạ ơn thần linh, A Riêu Âr Pục là lễ hội của công lý cộng đồng, của sự hòa giải và tinh thần đoàn kết. Trong đời sống người Pa Cô xưa, khi xảy ra những vụ việc phức tạp liên quan đến tình yêu, hôn nhân, tranh chấp đất đai hay mâu thuẫn giữa các dòng họ, làng bản, các già làng sẽ cùng hội tụ để lắng nghe, phân xử, hóa giải bất đồng và khôi phục sự đồng thuận trong cộng đồng.
Thông qua hình thức sân khấu hóa, toàn bộ tiến trình của lễ hội được tái hiện một cách sinh động và cuốn hút. Từ cuộc họp bàn của các già làng, công tác chuẩn bị, nghi thức cung thỉnh già làng chủ trì, đến những màn đối đáp, tranh luận bằng dân ca truyền thống; từ nghi thức cam kết hòa giải, lễ tạ ơn thần linh cho đến phần hội tưng bừng sau khi mọi khúc mắc được giải quyết, tất cả đã tạo nên một bức tranh văn hóa giàu bản sắc và đậm tính nhân văn.
Đặc biệt gây ấn tượng là hình ảnh các già làng trong trang phục truyền thống ngồi quây quần thành vòng tròn, cùng lắng nghe, phân tích và đưa ra phán quyết trên tinh thần công bằng, thấu tình đạt lý. Qua từng lời nói, cử chỉ và nghi thức, người xem cảm nhận rõ trí tuệ cộng đồng cùng hệ giá trị đạo đức đã được đồng bào Pa Cô gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Một trong những điểm nhấn hấp dẫn nhất của chương trình là phần tái hiện câu chuyện tình nổi tiếng giữa chàng Thal, chàng Cu Hul và nàng Klai. Mang màu sắc sử thi và đậm chất dân gian, câu chuyện được kể lại bằng ngôn ngữ sân khấu giàu cảm xúc với những cung bậc yêu thương, ghen tuông, tranh đấu và khát vọng hạnh phúc.
Hình ảnh chàng Thal cõng người yêu vượt qua dốc núi Ri Hang trong tiếng chiêng, tiếng trống dồn dập, giữa sự cổ vũ của dân làng và cuộc truy đuổi quyết liệt của chàng Cu Hul đã tạo nên những phân cảnh kịch tính, lôi cuốn người xem. Không chỉ mang lại cảm xúc hồi hộp, câu chuyện còn góp phần lý giải nguồn gốc, ý nghĩa của những quy ước cộng đồng và tinh thần hòa giải – giá trị cốt lõi làm nên sức sống bền bỉ của lễ hội A Riêu Âr Pục trong đời sống văn hóa người Pa Cô.
Hầu như toàn bộ khán giả đã chăm chú theo dõi chương trình từ đầu đến cuối. Sự quan tâm ấy cho thấy sức sống bền bỉ của các giá trị văn hóa truyền thống khi được chuyển tải bằng những hình thức phù hợp với công chúng đương đại.
Điều đáng quý là chương trình không chỉ có sự tham gia của các nghệ nhân, diễn viên quần chúng mà còn quy tụ đông đảo người dân xã A Lưới 3. Chính sự hiện diện của cộng đồng đã tạo nên tính chân thực và sức lan tỏa đặc biệt cho buổi tái hiện. Người dân không chỉ là khán giả mà còn là chủ thể văn hóa, trực tiếp kể lại câu chuyện của cha ông bằng chính ký ức và trải nghiệm của mình.
Thông qua chương trình, những giá trị cốt lõi của lễ hội A Riêu Âr Pục như tinh thần công bằng, hòa giải, đoàn kết cộng đồng và trách nhiệm xã hội được tái hiện một cách sinh động, giúp công chúng hiểu rõ hơn về đời sống văn hóa truyền thống của đồng bào Pa Cô.
Trong bối cảnh nhu cầu trải nghiệm văn hóa bản địa ngày càng gia tăng, A Riêu Âr Pục được đánh giá là một nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc có tiềm năng phát triển thành sản phẩm du lịch cộng đồng hấp dẫn. Không chỉ là một lễ hội dân gian, A Riêu Âr Pục còn chứa đựng những câu chuyện độc đáo về luật tục, công lý cộng đồng, tình yêu đôi lứa và triết lý ứng xử của cư dân Trường Sơn qua nhiều thế hệ.
Và A Riêu Âr Pục chính là một câu chuyện như vậy.
A Riêu Âr Pục không chỉ là một nghi lễ truyền thống mà còn là câu chuyện được kể từ ký ức của đại ngàn Trường Sơn, từ tri thức dân gian được bồi đắp qua nhiều thế hệ già làng Pa Cô và từ khát vọng gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp cho mai sau. Qua từng nghi thức, lời khấn, điệu dân ca hay những quy ước cộng đồng được tái hiện, người xem có thể cảm nhận được một hệ giá trị nhân văn sâu sắc về công lý, sự hòa giải, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm đối với cộng đồng.
Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát huy các lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ nhằm gìn giữ di sản văn hóa mà còn mở ra cơ hội chuyển hóa các giá trị bản địa thành nguồn lực phát triển. Khi được khai thác phù hợp, những di sản văn hóa đặc sắc có thể trở thành nền tảng để hình thành các sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc địa phương, góp phần nâng cao đời sống người dân và tạo dựng hình ảnh điểm đến khác biệt.
Đối với A Lưới, A Riêu Âr Pục hoàn toàn có tiềm năng trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng nếu được nghiên cứu, bảo tồn và tổ chức tái hiện định kỳ gắn với các hoạt động trải nghiệm văn hóa cộng đồng, ẩm thực truyền thống, nghề thủ công và du lịch sinh thái. Không chỉ góp phần làm phong phú thêm sản phẩm du lịch của địa phương, lễ hội còn tạo điều kiện để du khách tiếp cận sâu hơn với đời sống văn hóa của đồng bào Pa Cô.
Trong bối cảnh ngành du lịch đang chuyển từ mô hình tham quan đơn thuần sang đề cao trải nghiệm và khám phá chiều sâu văn hóa, những giá trị độc đáo như A Riêu Âr Pục càng trở nên có ý nghĩa. Đây chính là nguồn tài sản văn hóa quý giá, góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng cao A Lưới và thành phố Huế, mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thực, giàu cảm xúc và khó tìm thấy ở những điểm đến khác.
Khi được bảo tồn đúng hướng, nghiên cứu bài bản và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, A Riêu Âr Pục không chỉ tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa của người Pa Cô mà còn trở thành cầu nối đưa bản sắc văn hóa Trường Sơn đến với du khách trong nước và quốc tế.
Có thể trong một ngày không xa, khi nhắc đến A Lưới, du khách sẽ không chỉ nhớ đến núi rừng hùng vĩ, khí hậu trong lành hay những món ăn đậm hương vị đại ngàn, mà còn nhớ đến A Riêu Âr Pục, một lễ hội độc đáo kết tinh những giá trị về công lý cộng đồng, tình người và bản sắc văn hóa Pa Cô. Khi ấy, giá trị của lễ hội sẽ không chỉ nằm ở việc gìn giữ ký ức quá khứ mà còn ở khả năng tạo dựng những cơ hội phát triển mới từ chính các di sản văn hóa của hôm nay.
Hương Bình