Từ những nội dung trong cuốn sách “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng”, hàng loạt sai phạm nghiêm trọng đã bị phát hiện. Cơ quan An ninh điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án, bắt tạm giam tác giả Nguyễn Thành Nam và một số bị can để điều tra các hành vi xuyên tạc lịch sử, xúc phạm lãnh tụ và xâm phạm lợi ích của Nhà nước. Vụ việc là lời cảnh báo về trách nhiệm trong hoạt động xuất bản, báo chí và yêu cầu xử lý nghiêm mọi hành vi xuyên tạc lịch sử theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, 23 cơ quan báo chí bị xử phạt, buộc gỡ bỏ các bài viết vi phạm; nhiều lãnh đạo, biên tập viên và phóng viên liên quan cũng bị xử lý kỷ luật. Vụ việc không chỉ là lời cảnh tỉnh đối với những người tham gia hoạt động biên soạn, biên tập và xuất bản, mà còn đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận đầy đủ hơn về trách nhiệm của cơ quan quản lý, các tổ chức nghề nghiệp và mỗi người cầm bút trong việc bảo đảm tính chính xác, khách quan của thông tin.
Lịch sử không phải là đối tượng để tùy tiện diễn giải theo ý chí chủ quan, mà là ký ức thiêng liêng của dân tộc, được bồi đắp bằng mồ hôi, xương máu và sự hy sinh của biết bao thế hệ. Vì vậy, mọi hành vi xuyên tạc lịch sử cần được phát hiện, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật, đồng thời trở thành bài học sâu sắc nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm trong hoạt động xuất bản, báo chí và giữ vững những nguyên tắc không được phép vượt qua trong bảo vệ sự thật lịch sử.
Từ một cuốn sách đến một vụ án: Lời cảnh báo đối với mọi hoạt động xuất bản
Lịch sử xuất bản Việt Nam ghi nhận nhiều công trình có giá trị, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, giáo dục truyền thống cách mạng và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của dân tộc. Bởi vậy, mỗi xuất bản phẩm khi đến tay bạn đọc không chỉ mang giá trị tri thức mà còn hàm chứa trách nhiệm xã hội và trách nhiệm pháp lý của tất cả các chủ thể tham gia quá trình biên soạn, biên tập, xuất bản và phát hành.
Việc Cơ quan An ninh điều tra khởi tố vụ án, khởi tố các bị can liên quan đến cuốn sách “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng” đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Điểm đáng chú ý là quá trình điều tra không chỉ tập trung làm rõ trách nhiệm của người trực tiếp tạo ra nội dung, mà còn xem xét vai trò, trách nhiệm của các cá nhân tham gia các khâu biên tập, thẩm định, xuất bản và phát hành khi có căn cứ xác định hành vi vi phạm. Điều đó cho thấy, trong hoạt động xuất bản, trách nhiệm không thuộc về một cá nhân riêng lẻ mà là trách nhiệm xuyên suốt của cả quy trình, từ khâu hình thành bản thảo đến khi xuất bản phẩm được phát hành tới công chúng. Khi đó, một ấn phẩm có dấu hiệu xuyên tạc lịch sử, xúc phạm các giá trị nền tảng của quốc gia hoặc vi phạm quy định của pháp luật không còn là câu chuyện học thuật hay tranh luận văn chương, mà trở thành đối tượng xem xét, điều tra và xử lý theo quy định của pháp luật.
Ở góc độ quản lý nhà nước, vụ việc là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với lĩnh vực xuất bản, báo chí và truyền thông. Một cuốn sách trước khi được phát hành phải trải qua nhiều công đoạn như biên soạn, biên tập, thẩm định, cấp phép, in ấn và phát hành. Chỉ cần một khâu buông lỏng quản lý, thiếu thận trọng hoặc không tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật, hậu quả có thể vượt ra ngoài phạm vi của một xuất bản phẩm, tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội, làm sai lệch nhận thức về lịch sử và ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân.
Vụ án cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận đầy đủ hơn về trách nhiệm của người cầm bút, biên tập viên, nhà xuất bản và các đơn vị phát hành trong bối cảnh thông tin lan truyền nhanh, phạm vi ảnh hưởng ngày càng rộng. Quyền tự do sáng tạo được pháp luật tôn trọng và bảo vệ, nhưng quyền đó phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, trên nền tảng tôn trọng sự thật lịch sử và những giá trị đã được kiểm chứng bằng tư liệu, thực tiễn và sự hy sinh của nhiều thế hệ người Việt Nam. Không một hoạt động sáng tạo nào được phép trở thành lý do để bóp méo lịch sử, phủ nhận sự thật hay xâm phạm lợi ích của quốc gia, dân tộc.
Từ một cuốn sách dẫn đến một vụ án hình sự, vụ việc không chỉ là bài học đối với các cá nhân có liên quan mà còn là lời cảnh tỉnh đối với toàn bộ hoạt động xuất bản. Mỗi xuất bản phẩm trước khi đến với công chúng phải được kiểm soát chặt chẽ về nội dung, tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật và bảo đảm tính chính xác đối với những vấn đề liên quan đến lịch sử, văn hóa và lợi ích quốc gia. Đó không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là trách nhiệm nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội của những người làm công tác xuất bản trong việc góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng, gìn giữ sự thật lịch sử và củng cố niềm tin của nhân dân.
“Chuyện với thanh”: những người còn lại liệu có thể xem mình là vô can?
Lịch sử không phải là “sản phẩm” để tùy tiện chỉnh sửa
Lịch sử của một dân tộc không được hình thành từ cảm nhận hay quan điểm chủ quan của một vài cá nhân. Mỗi sự kiện lịch sử là kết quả của quá trình nghiên cứu, đối chiếu và kiểm chứng qua nhiều nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ, nhân chứng cùng các công trình khoa học. Vì vậy, nghiên cứu lịch sử luôn đòi hỏi sự trung thực, khách quan và tôn trọng sự thật.
Trong khoa học lịch sử, việc phát hiện thêm tư liệu mới hoặc bổ sung nhận thức về một sự kiện là hoạt động bình thường, góp phần hoàn thiện nhận thức lịch sử. Tuy nhiên, điều đó hoàn toàn khác với hành vi cố ý xuyên tạc, cắt xén thông tin, diễn giải sai bản chất sự kiện hoặc sử dụng những lập luận thiếu căn cứ để tạo ra nhận thức sai lệch. Phản biện khoa học chỉ có giá trị khi được xây dựng trên hệ thống chứng cứ, phương pháp nghiên cứu chặt chẽ và tranh luận học thuật nghiêm túc, chứ không thể dựa trên suy diễn hoặc quan điểm thiếu cơ sở.
Đối với Việt Nam, lịch sử cách mạng, lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc và công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc là thành quả được đánh đổi bằng sự hy sinh, cống hiến của nhiều thế hệ. Những giá trị lịch sử ấy được lưu giữ trong hệ thống tư liệu, tài liệu lưu trữ, hiện vật, di tích lịch sử và nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước. Bởi vậy, mọi hoạt động nghiên cứu, biên soạn và phổ biến lịch sử đều phải dựa trên các nguồn tư liệu đáng tin cậy, bảo đảm tính khách quan và tôn trọng sự thật lịch sử.
Lịch sử vì thế không thể bị xem như một “sản phẩm” để tùy tiện chỉnh sửa theo ý chí cá nhân hoặc phục vụ những mục đích riêng. Ranh giới giữa nghiên cứu khoa học và hành vi xuyên tạc lịch sử cần được nhận diện rõ ràng. Khi sự thật lịch sử bị bóp méo hoặc diễn giải trái với các chứng cứ đã được kiểm chứng, không chỉ giá trị của một xuất bản phẩm bị ảnh hưởng mà còn tác động đến nhận thức xã hội, làm giảm uy tín của người làm nghề và có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý nếu hành vi vi phạm các quy định của pháp luật.
Trách nhiệm không chỉ thuộc về tác giả
Mỗi cuốn sách được xuất bản là kết quả của sự tham gia và phối hợp của nhiều chủ thể, từ tác giả, biên tập viên, hội đồng thẩm định, nhà xuất bản, đơn vị liên kết phát hành đến các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện chức năng quản lý theo quy định của pháp luật. Vì vậy, khi một xuất bản phẩm có dấu hiệu vi phạm pháp luật, việc xem xét trách nhiệm không chỉ dừng lại ở người trực tiếp sáng tạo nội dung mà còn phải được xác định đối với từng tổ chức, cá nhân có liên quan, căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và mức độ trách nhiệm trong từng khâu của quá trình xuất bản.
Đối với các nhà xuất bản, việc thực hiện đầy đủ quy trình biên tập, thẩm định, phản biện và kiểm soát nội dung trước khi phát hành là yêu cầu bắt buộc. Đây không chỉ là chuẩn mực nghề nghiệp mà còn là nghĩa vụ pháp lý nhằm bảo đảm mỗi xuất bản phẩm tuân thủ quy định của pháp luật, đáp ứng yêu cầu về tính chính xác, khách quan và không gây tác động tiêu cực đến xã hội. Chỉ một khâu thiếu chặt chẽ cũng có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng, ảnh hưởng đến uy tín của đơn vị xuất bản và niềm tin của bạn đọc.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước, cần tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, các tổ chức nghề nghiệp như Hội Nhà văn Việt Nam cùng các hội văn học, nghệ thuật cần phát huy vai trò định hướng chuyên môn, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp và nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội của hội viên, góp phần xây dựng môi trường sáng tác lành mạnh, tôn trọng sự thật, bảo vệ các giá trị lịch sử và văn hóa của dân tộc.
Vụ việc liên quan đến cuốn sách “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng” vì vậy không chỉ là bài học đối với những cá nhân có liên quan mà còn là lời cảnh báo đối với toàn bộ hoạt động xuất bản. Mỗi khâu trong quy trình xuất bản đều giữ vai trò quan trọng và phải được thực hiện đúng quy định, đúng chức trách. Chỉ khi mỗi chủ thể thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình mới có thể bảo đảm chất lượng xuất bản phẩm, góp phần bảo vệ sự thật lịch sử, giữ gìn niềm tin của nhân dân và xây dựng môi trường văn hóa phát triển lành mạnh, đúng định hướng.
Không có vùng cấm đối với hành vi xuyên tạc lịch sử
Nhà nước Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền tự do sáng tạo, quyền nghiên cứu khoa học, quyền tự do ngôn luận và quyền tiếp cận thông tin của công dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Tuy nhiên, cũng như mọi quyền hiến định khác, các quyền này phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, không được xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Việc lợi dụng các quyền tự do để xuyên tạc lịch sử, xúc phạm lãnh tụ, phủ nhận thành quả cách mạng hoặc gây phương hại đến lợi ích quốc gia và khối đại đoàn kết toàn dân tộc không còn là hoạt động học thuật hay sáng tạo thông thường, mà là hành vi phải được xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.
Trong bối cảnh công nghệ số và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, sức lan tỏa của một cuốn sách, một bài viết hay một đoạn video có thể vượt xa phạm vi của một xuất bản phẩm thông thường, tác động đến nhận thức của đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Vì vậy, việc kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm không chỉ nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật mà còn góp phần bảo vệ môi trường văn hóa lành mạnh, giữ gìn sự thật lịch sử và củng cố niềm tin của nhân dân đối với những giá trị đã được khẳng định.
Việc xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan phải được thực hiện trên cơ sở chứng cứ khách quan, tuân thủ đúng trình tự, thủ tục tố tụng và các quy định của pháp luật. Đây là nguyên tắc cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo đảm mọi hành vi vi phạm được xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng pháp luật, đồng thời bảo đảm mọi kết luận về trách nhiệm pháp lý chỉ được xác định trên cơ sở kết quả điều tra, truy tố và xét xử của các cơ quan có thẩm quyền.
Từ vụ việc này có thể rút ra một thông điệp rõ ràng: không có “vùng cấm” trong việc xử lý các hành vi xuyên tạc lịch sử hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc. Mọi tổ chức, cá nhân nếu có hành vi vi phạm đều phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật, không phụ thuộc vào vị trí, nghề nghiệp hay uy tín xã hội. Việc thực thi pháp luật nghiêm minh không chỉ góp phần bảo vệ sự thật lịch sử và các giá trị nền tảng của quốc gia mà còn khẳng định nguyên tắc mọi tổ chức, cá nhân đều bình đẳng trước pháp luật, qua đó củng cố niềm tin của nhân dân đối với Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Đấu tranh bảo vệ sự thật lịch sử, giữ vững nền tảng tư tưởng, niềm tin của nhân dân
Bảo vệ sự thật lịch sử – trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân
Lịch sử là tài sản tinh thần vô giá của dân tộc, được viết nên bằng mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh của biết bao thế hệ cha ông vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Bảo vệ sự thật lịch sử vì thế không chỉ là nhiệm vụ của các nhà sử học hay cơ quan quản lý nhà nước mà còn là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi tổ chức và mỗi công dân đều có vai trò trong việc gìn giữ, truyền bá và giáo dục những giá trị lịch sử chân thực cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Thực tiễn cho thấy, những thách thức đối với lĩnh vực tư tưởng, văn hóa không phải đến hôm nay mới xuất hiện. Ngay trong những năm đầu sau Cách mạng Tháng Tám, khi đất nước còn tập trung sức người, sức của cho sự nghiệp kháng chiến và kiến thiết, đã xuất hiện những vụ việc phức tạp về tư tưởng, văn hóa, trong đó có phong trào Nhân văn – Giai phẩm (1955–1958), sau đó đã được các cơ quan có thẩm quyền xử lý theo chủ trương, quy định của Nhà nước. Từ đó đến nay, cùng với sự phát triển của đất nước và sự bùng nổ của các phương tiện truyền thông, các phương thức tác động đến nhận thức của xã hội ngày càng đa dạng, tinh vi hơn. Điều đó đặt ra yêu cầu phải luôn nâng cao cảnh giác, chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ sự thật lịch sử.
Các cơ quan quản lý văn hóa, xuất bản cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thẩm định, kiểm tra và giám sát hoạt động xuất bản; nâng cao chất lượng đội ngũ biên tập, phản biện và thẩm định; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, không để những xuất bản phẩm có nội dung sai lệch, xuyên tạc lịch sử đến với công chúng. Cùng với đó, các tổ chức nghề nghiệp cần phát huy vai trò định hướng chuyên môn, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, khuyến khích sáng tạo trên nền tảng tôn trọng sự thật, thượng tôn pháp luật và đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết.
Đối với mỗi người cầm bút, tài năng chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Mỗi trang viết cần được xây dựng trên nền tảng của sự trung thực, tôn trọng tư liệu và ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Sự sáng tạo không thể là lý do để bóp méo sự thật, phủ nhận lịch sử hay làm tổn hại đến những giá trị đã được khẳng định bằng thực tiễn và sự hy sinh của nhiều thế hệ người Việt Nam.
Từ vụ việc liên quan đến cuốn sách “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng” và trước đó là “Cõi Nhớ” của Hồ Đăng Định, “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh…, có thể thấy bảo vệ sự thật lịch sử không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà còn là yêu cầu của lương tri, trách nhiệm công dân và trách nhiệm đối với tương lai dân tộc. Mọi hành vi xuyên tạc lịch sử, nếu vi phạm pháp luật, đều phải được xử lý nghiêm minh theo quy định; đồng thời, đó cũng là bài học để toàn xã hội nhận thức sâu sắc hơn rằng lịch sử không phải là đối tượng để tùy tiện diễn giải hay bóp méo vì bất kỳ mục đích nào.
Chỉ khi cùng nhau gìn giữ sự thật lịch sử, chúng ta mới có thể bảo vệ nền tảng tư tưởng của dân tộc, bồi đắp lòng yêu nước, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Thế Nguyễn – Minh Văn