(Đà Nẵng). Với 30 hiện vật và 100 hình ảnh tư liệu khoa học quý hiếm, có giá trị đặc biệt; triển lãm chuyên đề “Dấu ấn văn hóa Chăm ở Lâm Đồng”, đã chính thức khai mạc chiều ngày 24/7/2026, tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng. Với những giá trị rất riêng biệt về một nền văn minh xưa, triển lãm mở cửa phục vụ công chúng liên tục trong một tháng (kéo dài đến hết ngày 24/8/2026).
Lâm Đồng hiện là địa phương có cộng đồng người Chăm sinh sống đông đảo, đồng thời lưu giữ hệ thống di sản kiến trúc và điêu khắc Chăm, cùng nhiều giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, các vùng cư trú truyền thống của người Chăm thuộc tỉnh Bình Thuận trước đây, nay thuộc địa giới hành chính (mới) tỉnh Lâm Đồng, tạo nên không gian văn hóa Chăm phong phú với hơn 43.300 người Chăm sinh sống tập trung tại nhiều địa phương.
Triển lãm do Bảo tàng Điêu khắc Chăm phối hợp với Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng tổ chức, đã giới thiệu dòng chảy của nền văn minh rực rỡ trong quá khứ xa xưa: Văn minh Chămpa. Trong nhịp sống đương đại, triển lãm như lời nhắc nhở bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đã làm nên bản sắc riêng và chung của đại gia đình các dân tộc Việt Nam.
“Tỉnh Lâm Đồng sau sáp nhập (kể từ từ ngày 1/7/2025) là vùng đất giàu tiềm năng, trải dài từ những cao nguyên hùng vĩ đến bờ biển thơ mộng; là nơi hội tụ của 49 dân tộc anh em, tạo nên một không gian văn hóa đa dạng, đặc sắc trong dòng chảy di sản Việt Nam. Trong bức tranh ấy, văn hóa Chăm là một thành tố quan trọng, mang đậm dấu ấn lịch sử, được hình thành và phát triển qua quá trình lao động sáng tạo, đời sống tinh thần phong phú và sự giao thoa hài hòa với văn hóa của các cộng đồng dân tộc trên địa bàn tỉnh” bà Lư Thái Tuyên – Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, chia sẻ.
Triển lãm mang đến cơ hội tiếp cận trực quan, sinh động các giá trị văn hóa Chăm trong không gian văn hóa miền Trung – Tây Nguyên, góp phần giải mã và làm rõ tầm ảnh hưởng của nghệ thuật và điêu khắc Chămpa đến nghệthuật điêu khắc, kiến trúc Đại Việt, khi Ông cha chúng ta mở rộng lãnh thổ, và Việt hóa phong cách Chămpa đặc trưng sao cho phù hợp với bản sắc Phật giáo và văn hóa Đại Việt.
Thông qua hệ thống hình ảnh, hiện vật và tư liệu (đang được lưu giữ, tiếp tục nghiên cứu tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng), triển lãm giới thiệu bức tranh sinh động về đời sống của hai cộng đồng Chăm Bàlamôn (Ahiér) và Chăm Bàni (Awal), hai nhóm cư dân cùng chung nguồn gốc văn hóa nhưng mang những sắc thái tín ngưỡng riêng biệt.
Trên nền tảng tín ngưỡng bản địa và thế giới quan vạn vật hữu linh, người Chăm hình thành hệ thống nghi lễ gắn với thờ thần linh, thờ Mẫu, thờ cúng tổ tiên cùng nhiều tập tục đặc trưng như tục lập Kut, tục thờ đá, thờ biểu tượng phồn thực và các nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên theo từng tôn giáo.
Hệ thống hình ảnh, hiện vật và tư liệu trưng bày giúp công chúng hiểu rõ hơn về vai trò của gia đình mẫu hệ, cộng đồng làng (Palei) và tín ngưỡng tổ tiên trong đời sống người Chăm; tái hiện nhiều nghi lễ vòng đời; lễ hội truyền thống tiêu biểu (Lễ trưởng thành, lễ cưới, lễ tang, lễ hỏa táng, lễ nhập Kut), cùng các lễ hội Katê, Ramâwan, Rija Nâgar, góp phần phản ánh đời sống tinh thần phong phú và bản sắc văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Với bố cục gồm hai chủ đề chính là “Di sản kiến trúc – điêu khắc Chăm tại Lâm Đồng” và “Đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Chăm tại Lâm Đồng”; Triển lãm bao gồm nội dung trưng bày ngoài sân vườn, giới thiệu hệ thống 9 di tích kiến trúc Chăm cấp tỉnh và Quốc gia. Nổi bật là cụm tháp Pô Sah Inư, tháp Pô Dam, cùng hệ thống thánh đường Hồi giáo Bàni, các phế tích đền tháp và những phát hiện khảo cổ học tiêu biểu. Đây là dịp công chúng có dịp tìm hiểu quá trình hình thành, phát triển của nghệ thuật kiến trúc Chăm cũng như kỹ thuật xây dựng và tư duy thẩm mỹ đặc sắc của cư dân Chămpa cổ đại.
Liên hoàn làm rõ những giá trị tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc Chămpa, triển lãm giới thiệu tiếp hiện vật quý (vẫn đang lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng), trong đó, , lần xuất hiện tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, có bộ sưu tập di sản độc đáo: Hoàng tộc Chăm (Các Vương miện bằng vàng của vua và hoàng hậu Chăm, kỹ thuật chế tác đạt đến mức tinh xảo); 2 Bảo vật quốc gia là Linga bằng vàng (được phát hiện tại tháp Pô Dam), Tượng Avalokitesvara (tên gốc bằng tiếng Phạn, tượng Phật Quan Âm – Quan Thế Âm Bồ Tát), được phát hiện tại huyện Bắc Bình (Bình Thuận cũ; nay là xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng).
Những hiện vật này góp phần khẳng định trình độ nghệ thuật tạo hình, kỹ thuật chế tác kim hoàn và giá trị đặc sắc của văn hóa Champa trong tiến trình lịch sử dân tộc. Đặc biệt Tượng Avalokitesvara, phản ảnh tính dung hòa-dung hợp văn hóa, sự đồng điệu trong đời sống tâm linh giữa cư dân Chămpa xưa và người Việt cổ, qua nhiều thời kỳ lịch sử. Dù có rất nhiều biến động, trong tâm thức của mỗi cộng đồng, Avalokitesvara – hiện thân là Quan Thế Âm Bồ Tát, vẫn là đại diện tiêu biểu nhất của tinh thần xả thân cứu khổ cứu nạn, phổ độ chúng sinh (của Phật giáo Đại thừa).
Phong cách nghệ thuật đặc sắc của văn hóa Champa đã kết hợp hài hòa cùng nền tảng tín ngưỡng bản địa và các giá trị Đại Việt sau quá trình tiếp biến lịch sử. Hòa quyện chung trong tín ngưỡng tôn thờ Bồ Tát Quán Thế Âm rất phổ biến tại các quốc gia Phật giáo Á Châu.
Không chỉ lưu giữ hệ thống di tích và hiện vật quý giá, cộng đồng người Chăm Bình Thuận (cũ) nay là tỉnh mới Lâm Đồng, vẫn không ngừng bảo tồn nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, hiện hữu trong đời sống tín ngưỡng, phong tục và nghề thủ công cho đến ngày nay. Trong bối cảnh một số nghề đã mai một theo thời gian, thì nghề dệt và nghề gốm vẫn được cộng đồng người Chăm gìn giữ, tiếp tục trao truyền, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.
“Triển lãm lần này, góp phần khẳng định văn hóa Chăm là một bộ phận quan trọng của không gian văn hóa Chămpa ở miền Trung – Tây Nguyên, lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của di sản Chămpa, hướng tới mục tiêu bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch bền vững. Thông qua triển lãm, chúng tôi kỳ vọng công chúng trong và ngoài nước có thêm cơ hội tìm hiểu, cảm nhận chiều sâu của di sản văn hóa Chămpa, qua những giá trị đặc sắc của văn hóa Chăm ngay tại tỉnh Lâm Đồng”, bà Lư Thái Tuyên – Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng., nhấn mạnh./.
Trần Ngọc