(Đà Nẵng). Nghiên cứu khoa học và công bố kết quả là nhiệm vụ cốt lõi của giáo dục đại học, song hành với đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển. Ngoài giảng dạy, giảng viên phải không ngừng tự học, nghiên cứu và nâng cao tri thức. Hoạt động nghiên cứu khoa học có tác động tương hỗ, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và khẳng định uy tín của mỗi cơ sở giáo dục.
Những nút thắt, điểm nghẽn của nghiên cứu và công bố nghiên cứu khoa học
Dù đã có rất nhiều cải thiện và bước tiến trong thực hành nghiên cứu và công bố nghiên cứu khoa học; Việt Nam (hiện) xếp thứ 49 toàn cầu về công bố khoa học (theo SCImago 2024). Chỉ so với các quốc gia Đông Nam Á thôi, Việt Nam chúng ta còn có một khoảng cách lớn so với Thái Lan, Malaysia, Singapore.
“Từ quá trình trao đổi, khảo sát thực tế tại một số cơ sở nghiên cứu và đào tạo ở khu vực miền Trung, chúng tôi nhận thấy các nhà nghiên cứu, đặc biệt là giảng viên trẻ và nghiên cứu sinh, thường gặp một số khó khăn trong quá trình triển khai công bố khoa học. Các khó khăn này bao gồm: xác định hướng nghiên cứu phù hợp, xây dựng đề cương nghiên cứu, tìm kiếm và xử lý tài liệu, tổ chức nội dung bài báo theo chuẩn học thuật quốc tế, cũng như chuẩn bị bản thảo theo yêu cầu kỹ thuật của từng tạp chí hoặc hội nghị.
Bên cạnh đó, nhiều bản thảo sau khi hoàn thành vẫn cần được hỗ trợ thêm về rà soát logic nghiên cứu, kiểm tra tính nhất quán học thuật, tăng cường khả năng tự phản biện và hoàn thiện hình thức trình bày, đặc biệt đối với các định dạng kỹ thuật như LaTeX. Đây là những công việc tiêu tốn đáng kể thời gian của nhà nghiên cứu.
Từ thực tiễn đó, Agentex được phát triển với mục tiêu trở thành một nền tảng hỗ trợ học thuật thông minh, giúp nhà nghiên cứu tiết kiệm thời gian ở các khâu kỹ thuật và quy trình, qua đó tập trung nhiều hơn vào giá trị cốt lõi của nghiên cứu: ý tưởng, phương pháp, dữ liệu và đóng góp khoa học”.PGS.TS Nguyễn Gia Như, Phó Giám đốc Đại học Duy Tân, Hiệu trưởng trường Khoa học máy tính và Trí tuệ Nhân tạo (SCA thuộc Đại học Duy Tân), cho biết.
Một trợ lý ảo thông minh cho giới nghiên cứu
Một phần mềm ứng dụng kiến trúc Multi-Agent AI, (như một trợ lý ảo) nghiên cứu khoa học. Sẵn sàng và tận tụy trợ giúp nhà nghiên cứu, từ tổng quan tài liệu, xác định khoảng trống nghiên cứu, đề xuất ý tưởng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, xử lý và phân tích dữ liệu, trực quan hoá dữ liệu, đến dự thảo tóm tắt bản thảo, phản biện nội bộ, biên dịch định dạng LaTeX tuỳ biến (trên một giao diện web duy nhất của ứng dụng) vừa được công bố thử nghiệm (đến nay, đã có hơn 50 giảng viên, nghiên cứu viên và nghiên cứu sinh sử dụng phần mềm này).
Chào mừng Ngày Khoa học Công nghệ Việt Nam (18 tháng 5), vừa qua, Đại học Duy Tân đã tổ chức chương trình giới thiệu AgenTex v1.0, hệ thống AI đa tác tử hỗ trợ nghiên cứu khoa học, một trong những thành tố nền tảng của Đại học trí tuệ nhân tạo mà Đại học Duy Tân đang hướng đến. AgenTex v1.0 là sản phẩm minh chứng rằng, ngành Giáo dục cũng đang thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng AI. Và mọi ứng dụng AI đều góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và công bằng giáo dục. Vừa phát huy hiệu quả nhưng vẫn giữ được chất lượng đặc thù, bản sắc của quá trình giáo dục, sản phẩm của quy trình đào tạo. Nhất là các yếu tố trách nhiệm, đạo đức, học thuật, uy tín.
Phan Vũ Minh Tuệ, sinh viên trường SCA (Đại học Duy Tân), tác giả dự án AgenTex cho biết hệ thống có đến 9 tác tử AI (bộ não của hệ thống) tuy độc lập riêng biệt, nhưng quản lý, xử lý tốt mọi trạng thái của một phiên làm việc, chia sẻ và đảm nhận liên hoàn nhiều công việc của các lớp nội dung (từ Giao diện – Điều phối – Dữ liệu – Tích hợp – Phê duyệt các yêu cầu – Phản biện). Nhờ vậy AgenTex hỗ trợ từ khâu đầu tiên là thu hẹp phạm vi nghiên cứu (làm rõ hơn chủ đề nghiên cứu qua dữ liệu đề xuất từ người dùng). Trong thu thập tài liệu, hệ thống tự động KPI (Key Performance Indicator) mục tiêu tìm kiếm, hoàn thành công việc thông qua các chỉ tiêu (số lượng tài liệu cụ thể phải tìm). Ước tính 10–15 phút cho 15–20 tài liệu. Khi đi vào giai đoạn soạn thảo (Drafting), người dùng vận dụng các tra cứu đồng thời ArXiv, Semantic Scholar, OpenAlex, Tavily để có được đề cương IMRaD, bản thảo tóm tắt này có trích dẫn, chuẩn mã LaTeX.
“Một ưu điểm của AgenTex là mô phỏng peer review để kiểm tra các lập luận, số liệu, phù hợp (với từng loại) tạp chí (tác giả định gửi công bố), phù hợp đạo đức nghiên cứu (chức năng Reviewing). Hoặc định dạng (Formatting) giúp người dùng (biên dịch LaTeX trực tiếp trên trình duyệt, trước khi nộp), hỗ trợ các template IEEE, Elsevier, Springer, ACM; xuất PDF/TEX/ZIP” – tác giả Phan Vũ Minh Tuệ cho biết.
Không “viết hộ, làm dùm”, không thay thế “Người làm khoa học chân chính”
AgenTex bước đầu đã xác thực thêm: Trí tuệ nhân tạo đang dần trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong đổi mới phương pháp giảng dạy, từ soạn bài giảng, thiết kế cấu trúc giáo trình đến cao hơn: Nghiên cứu khoa học. Nhưng công cụ này cũng chỉ dừng lại ở phạm vi hỗ trợ (tận tụy và thông minh), hoàn toàn không thể thay thế con người.
TS.Lê Nam Trung Hiếu hiện là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu toàn cầu (CGS) thuộc Trường Ngôn ngữ – Xã hội Nhân văn, đơn cử: AgenTex là công cụ hỗ trợ nghiên cứu đắc lực, như khâu phỏng vấn các đối tượng liên quan (một đặc thù của chuyên ngành khoa học xã hội). Từ khung khái niệm mà người dùng đưa dữ liệu vào, hệ thống sẽ hỗ trợ những nội dung (câu hỏi) cần làm rõ với từng chủ đề (vấn đề) từ đó, cho kết quả phỏng vấn đối tượng sát với mục tiêu.
“Ngay ở khâu xác định đề tài, phạm vi nghiên cứu, công cụ này đã hỗ trợ ngay cho nhà nghiên cứu biết rằng, đề tài nghiên cứu này đã có người làm hay chưa ? nếu đã có, thì ở mức độ nào ? cụ thể và thực chất nội dung đã được nghiên cứu ra sao ?.Câu trả lời cho những “khoảng trống nghiên cứu” này, là khoanh vùng, cần tập trung nghiên cứu (cái mới hơn, cần thiết hơn). Hệ thống cũng đưa ra những gợi ý (các hướng nghiên cứu) để nhà nghiên cứu tùy chọn và quyết định, từ đó lập kế hoạch, đi đến bước đề cương nghiên cứu sơ bộ. Việc thỏa mãn tài liệu, dữ liệu cho người dùng cũng được hệ thống đáp ứng nhanh với ít nhất 15 tài liệu liệu quan, hoặc nhiều hơn và cho phép “cá nhân hóa” nguồn tài liệu đã tìm kiếm”, TS.Phan Thị Hoàng Dung, Trưởng khoa Khách sạn – Nhà hàng quốc tế, Trường Du Lịch (HTi), Đại học Duy Tân cho biết.
“AgenTex không viết thay nhà nghiên cứu, mà là người đồng hành thông minh: tổng quan tài liệu nhanh hơn, giúp hình thành ý tưởng (nghiên cứu) sắc nét hơn, mới hơn, chỉ ra cả những giới hạn (qua so sánh cứ liệu), gợi ý hướng nghiên cứu tập trung vào phần không thể thiếu được.
Agen Tex nhắc nhở người dùng cách viết chuẩn hơn, nhưng không viết thay-viết hộ. Và nội dung “chuẩn” đó, nhất định được chính hệ thống phản biện rất kỹ. Cuối cùng, hệ thống hỗ trợ cho giới nghiên cứu cách trình bày đúng định dạng, đúng chuẩn xuất bản quốc tế. Với sự hỗ trợ từ AgenTex, tác giả một đề tài, một công trình dồn thời gian và công sức để tư duy khoa học, để công trình xứng đáng là một đóng góp tri thức”, TS.Phan Thị Hoàng Dung, nhấn mạnh thêm.
“AgenTex là một “Mô hình tài nguyên từ AI” cho giáo dục đại học và cho cộng đồng Việt Nam. Ít nhất ứng dụng đã giải bài toán tiết kiệm về mặt thời gian, mở ra hướng dành thời gian đó, vào yêu cầu đào sâu nghiên cứu. Với yêu cầu số 1 liêm chính trong học thuật, đây là hướng hỗ trợ tích cực, không sử dụng AI để tạo ra sản phẩm nghiên cứu, mà chỉ dừng lại ở vai trò là công cụ hỗ trợ: Đặt ngược trở lại những câu hỏi cho chính người dùng , đưa ra những gợi ý, tạo thói quen không ỷ lại vào hệ thống, độc lập trong tư duy và các quyết định cuối cùng.
Chúng tôi chỉ có một lưu ý, một đề xuất là : AgenTex có thể lọc bớt gợi ý, tham vấn từ hệ thống, nhằm nâng cao hơn, đòi hỏi nhiều hơn về khả năng tư duy, suy nghĩ của người dùng”, TS. Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin Bộ Giáo dục và Đào tạo, chia sẻ tại phiên giới thiệu AgenTex v1.0, hệ thống AI đa tác tử hỗ trợ Nghiên cứu khoa học (17/5/2026), nhìn nhận và gửi gắm.
Còn theo ông Nguyễn Sơn Hải, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo): Với một tâm huyết và đam mê lớn, AgenTex đã chọn bài toán đang rất cần có lời giải: Nghiên cứu khoa học trong giáo dục đại học {Làm sao để mạnh hơn, tốt hơn?}. Trong đó, tối ưu hóa được thời gian cho nhà nghiên cứu, bớt thời gian cho những việc tìm kiếm, phân tích, xử lý thông tin, dữ liệu khoa học, … AgenTex đáp ứng “đúng và trúng” những đòi hỏi làm tăng năng suất trong nghiên cứu.
Trước mắt, AgenTex được sử dụng (thử nghiệm và trải nghiệm) trong nội bộ Đại học Duy Tân, đề nghị nhà trường sớm ban hành những quy định như một hành lang pháp lý, thể chế hóa trách nhiệm các bên liên quan. AgensTex cũng cần được khuyến cáo, làm rõ ranh giới giữa sử dụng (hỗ trợ) và lạm dụng, tránh ảnh hướng đến liêm chính khoa học.
Về lâu dài, AgenTex phải là công cụ hữu ích cho nhiều cá nhân, nhiều tổ chức, đơn vị; là một thành tố quan trọng của nền tảng hạ tầng trí tuệ. AgenTex cũng gợi ý cho các Startup như một sản phẩm chiến lược, hỗ trợ đắc lực cho nghiên cứu viên, mà không làm thay đổi bản chất của một công trình học thuật. Đại học Duy Tân trên lộ trình nghiên cứu tiếp theo, cần tiến tới làm chủ giải pháp, kể cả nguồn dữ liệu khoa học, có thể tự chủ từng phần, không lệ thuộc nhiều vào bên thứ ba.
Giáo dục Việt Nam, dù ở cấp học nào, bậc/trình độ đào tạo nào, cũng đang cần một hệ sinh thái AI minh bạch, lành mạnh, đủ khả năng hỗ trợ cho người dùng trở nên thông minh hơn, chứ không phải ỷ lại và trông cậy vào Cây đèn thần AI.
AgenTex chính là thành quả nghiên cứu, phát triển của một cơ sở giáo dục đại học, góp phần phát triển chiến lược ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục theo đúng định hướng của Chính phủ, của Ngành. AgenTex đã đang phát triển đúng với tinh thần “chỉ là công cụ – không thay thế con người, một công cụ để chính người Thầy và người học nâng cao hiệu quả, chất lượng công việc, tạo ra các trải nghiệm lên lớp, học tập, nghiên cứu nhân văn và an toàn hơn”.
Để có một sản phẩm AI cho giáo dục, để AgenTex trở thành sản phẩm dùng chung cho cộng đồng Việt Nam, rất cần điểm gặp gỡ chung, cùng hợp tác, cùng thụ hưởng thành quả trí tuệ giữa 3 nhà (Quản lý – Doanh nghiệp và Nhà trường).
Tin vui lớn cho Đại học Duy Tân, cho Nhóm tác giả của A genTex là chia sẻ của TS. Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định: “Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ đồng hành cùng Đại học Duy Tân trong giai đoạn hoàn thiện sản phấm tiếp theo. Việt Nam phải có những sản phẩm AI nền tảng dùng chung. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đang trình lấy ý kiến (sắp đến sẽ ban hành Thông tư) liên quan đến sử dụng công nghệ (trong đó có AI) trong nhà trường, trong học đường, theo hướng có kiểm soát khi sử dụng trí tuệ nhân tạo”.
“Chúng tôi dự kiến cần khoảng 6 đến 8 tháng để hoàn thiện AgenTex ở mức ổn định hơn, có thể triển khai rộng rãi hơn trong môi trường đại học và nghiên cứu. Đây không phải là một sản phẩm làm xong rồi dừng lại, mà là một nền tảng AI học thuật sẽ được cập nhật liên tục theo dữ liệu, chuẩn học thuật và nhu cầu thực tế của nhà nghiên cứu.
Thách thức lớn nhất là làm sao để AI hỗ trợ nghiên cứu một cách chính xác, có kiểm chứng, bảo đảm đạo đức học thuật và bảo mật dữ liệu. Ngoài ra, AgenTex còn phải thích ứng với nhiều lĩnh vực khoa học, nhiều chuẩn tạp chí và nhiều phong cách nghiên cứu khác nhau. SCA-DTU xác định đây là những thách thức phải vượt qua. AgenTex là một bước đi cụ thể trong chiến lược xây dựng Đại học Duy Tân trở thành Đại học AI, nơi AI không thay thế con người mà trở thành trợ lý học thuật tin cậy, giúp giảng viên, nghiên cứu sinh và nhà khoa học nâng cao năng suất, chất lượng và chuẩn mực quốc tế”./.
Trần Ngọc