Đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số, các thế lực thù địch và đối tượng xấu gia tăng lợi dụng không gian mạng để xuyên tạc chủ trương, chính sách, pháp luật về đất đai, tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội và hiệu quả quản lý nhà nước. Bài viết tập trung nhận diện, hệ thống hóa các quan điểm sai trái, xuyên tạc phổ biến về chính sách, pháp luật đất đai trên không gian mạng, đồng thời làm rõ những vấn đề đặt ra đối với công tác nhận diện trong tình hình hiện nay.
Đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng, giữ vai trò nền tảng đối với phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và ổn định chính trị của đất nước. Nhằm hoàn thiện thể chế quản lý, sử dụng đất đai theo yêu cầu phát triển mới, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, tiêu biểu là Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII và Luật Đất đai năm 2024.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian mạng trở thành kênh lan truyền thông tin chủ yếu về chính sách, pháp luật đất đai. Bên cạnh các nguồn thông tin chính thống và những ý kiến phản biện mang tính xây dựng, ngày càng xuất hiện nhiều thông tin sai lệch, xuyên tạc hoặc diễn giải phiến diện về chế độ sở hữu đất đai, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải quyết khiếu nại. Các nội dung này không chỉ làm sai lệch nhận thức của một bộ phận người dân mà còn bị các thế lực thù địch, đối tượng xấu lợi dụng để phủ nhận chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, gây tác động tiêu cực đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.
Thời gian qua, nhiều công trình đã tập trung phân tích, đánh giá những điểm mới của Luật Đất đai năm 2024 và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật đất đai. Tuy nhiên, nghiên cứu về nhận diện các quan điểm sai trái, xuyên tạc đối với chính sách, pháp luật đất đai trên không gian mạng vẫn còn hạn chế, đặc biệt là việc xây dựng hệ thống dấu hiệu nhận diện trên cơ sở lý luận và pháp lý nhằm phân biệt thông tin phản biện khách quan với các nội dung xuyên tạc, chống phá.
Xuất phát từ khoảng trống đó, bài viết tập trung phân tích cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của việc nhận diện các quan điểm sai trái, xuyên tạc về chính sách, pháp luật đất đai; hệ thống hóa các dạng quan điểm sai trái phổ biến trên không gian mạng; đồng thời làm rõ những yêu cầu và vấn đề đặt ra đối với công tác nhận diện trong bối cảnh hiện nay, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và bảo đảm hiệu lực thực thi chính sách, pháp luật về đất đai.
Cơ sở nhận diện các quan điểm sai trái, xuyên tạc về chính sách, pháp luật đất đai trên không gian mạng
Nhận diện các quan điểm sai trái, xuyên tạc về chính sách, pháp luật đất đai trên không gian mạng là quá trình phân tích, đánh giá và phân biệt giữa các ý kiến phản biện, góp ý chính sách mang tính xây dựng với những thông tin có nội dung bóp méo, xuyên tạc hoặc phủ nhận chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về đất đai. Hoạt động này không chỉ dựa trên nội dung thông tin mà còn phải xem xét tổng thể bối cảnh xuất hiện, phương thức truyền tải, chủ thể phát tán và mục đích tác động nhằm bảo đảm đánh giá khách quan, đúng bản chất, đồng thời tôn trọng quyền phản biện xã hội và quyền tiếp cận thông tin của công dân theo quy định của pháp luật.
Cơ sở nhận diện được xác lập từ cả phương diện chính trị và pháp lý. Về chính trị, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII và Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị là những định hướng quan trọng trong hoàn thiện chính sách, pháp luật đất đai và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Về pháp lý, Hiến pháp năm 2013, Luật An ninh mạng năm 2018 và Luật Đất đai năm 2024 là căn cứ để đánh giá tính chính xác, hợp pháp của các thông tin liên quan đến chính sách, pháp luật đất đai, đồng thời phân biệt giữa phản biện chính sách hợp pháp với các hành vi cung cấp, phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc hoặc kích động chống đối.
Trên cơ sở đó, các quan điểm sai trái, xuyên tạc về chính sách, pháp luật đất đai trên không gian mạng có thể được nhận diện thông qua một số dấu hiệu cơ bản:
Thứ nhất, về nội dung thông tin, các quan điểm này thường phủ nhận hoặc xuyên tạc chủ trương của Đảng, quy định của pháp luật; bóp méo bản chất chế độ sở hữu toàn dân về đất đai, vai trò đại diện chủ sở hữu của Nhà nước hoặc các nguyên tắc quản lý, sử dụng đất đai đã được Hiến pháp và pháp luật quy định.
Thứ hai, về phương thức lập luận, các thông tin thường được xây dựng trên cơ sở cắt ghép dữ liệu, trích dẫn phiến diện các quy định pháp luật, đánh tráo khái niệm pháp lý, suy diễn từ các vụ việc cá biệt để quy kết thành bản chất của chính sách hoặc cố tình bỏ qua bối cảnh và điều kiện áp dụng của quy định pháp luật nhằm tạo nhận thức sai lệch.
Thứ ba, về mục đích và tác động xã hội, các nội dung này không dừng lại ở việc trao đổi hay phản biện chính sách mà hướng tới gây hoang mang dư luận, kích động khiếu kiện, làm gia tăng mâu thuẫn xã hội, phủ nhận vai trò quản lý của Nhà nước và làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật về đất đai.
Thứ tư, về phương thức phát tán, các quan điểm sai trái thường lợi dụng đặc tính lan truyền nhanh của mạng xã hội và các nền tảng số để khuếch tán thông tin, nhất là trong những thời điểm diễn ra các vụ việc phức tạp, nhạy cảm hoặc khi ban hành chính sách mới. Việc sử dụng tiêu đề giật gân, hình ảnh cắt ghép, video ngắn hoặc thông tin chưa được kiểm chứng nhằm thu hút sự chú ý và mở rộng phạm vi tác động là phương thức phổ biến.
Trong thực tiễn, việc nhận diện không thể chỉ dựa vào một dấu hiệu riêng lẻ mà cần kết hợp đánh giá toàn diện nội dung thông tin, phương thức thể hiện, mục đích truyền tải, chủ thể phát tán và bối cảnh phát sinh của từng vụ việc; đồng thời đối chiếu với các quy định của pháp luật và nguồn thông tin chính thống. Cách tiếp cận này không chỉ bảo đảm phân biệt rõ giữa phản biện xã hội mang tính xây dựng với các quan điểm sai trái, xuyên tạc mà còn góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước và đấu tranh, phản bác thông tin sai lệch về đất đai trên không gian mạng.
Phương thức lan truyền các quan điểm sai trái, xuyên tạc trên không gian mạng
Thứ nhất, xuyên tạc chế độ sở hữu toàn dân về đất đai. Đây là dạng quan điểm sai trái xuất hiện phổ biến trên không gian mạng, tập trung phủ nhận chế độ sở hữu toàn dân về đất đai và vai trò đại diện chủ sở hữu của Nhà nước. Các thông tin xuyên tạc thường cho rằng chế độ sở hữu toàn dân là nguyên nhân của tranh chấp, khiếu kiện đất đai; từ đó cổ súy việc thay thế bằng chế độ sở hữu tư nhân như giải pháp duy nhất để bảo đảm quyền của người sử dụng đất.
Biểu hiện phổ biến của dạng quan điểm này là lợi dụng các vụ việc khiếu kiện kéo dài hoặc những sai phạm trong quản lý đất đai ở một số địa phương để quy kết thành hạn chế mang tính bản chất của chế độ sở hữu toàn dân, đồng thời cố tình đánh đồng quyền sở hữu với quyền sử dụng đất.
Thực chất, Luật Đất đai năm 2024 tiếp tục thể chế hóa Hiến pháp năm 2013 và Nghị quyết số 18-NQ/TW, khẳng định chế độ sở hữu toàn dân về đất đai, đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền của người sử dụng đất, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Vì vậy, việc sử dụng các vụ việc cá biệt để phủ nhận nguyên tắc hiến định về đất đai là cách lập luận phiến diện, không phản ánh đúng bản chất của chính sách.
Thứ hai, xuyên tạc chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Đây là nhóm quan điểm thường xuất hiện khi Nhà nước thực hiện các dự án thu hồi đất hoặc giải phóng mặt bằng. Nội dung xuyên tạc chủ yếu cho rằng mọi trường hợp thu hồi đất đều xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất hoặc chịu sự chi phối của lợi ích cục bộ.
Các đối tượng thường lợi dụng những vụ việc phức tạp, được dư luận quan tâm, như vụ việc tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm, để lựa chọn thông tin theo hướng có lợi, tách rời bối cảnh pháp lý hoặc suy diễn từ những sai phạm trong quá trình tổ chức thực hiện thành bản chất của chính sách thu hồi đất.
Trong khi đó, Luật Đất đai năm 2024 quy định rõ các trường hợp thu hồi đất, nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, bảo đảm việc thu hồi đất được thực hiện đúng căn cứ, trình tự, thủ tục và vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Do đó, việc đánh giá các thông tin liên quan đến thu hồi đất cần được đặt trong từng vụ việc cụ thể và đối chiếu với quy định của pháp luật hiện hành.
Thứ ba, lợi dụng các vụ việc khiếu nại, tố cáo và tranh chấp đất đai để xuyên tạc chính sách, pháp luật. Đây là dạng quan điểm khai thác các vụ việc khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp đất đai nhằm tạo dựng nhận thức sai lệch về chính sách và hoạt động quản lý nhà nước. Các đối tượng thường đăng tải thông tin một chiều, sử dụng hình ảnh, video cắt ghép hoặc thông tin chưa được kiểm chứng để dẫn dắt dư luận.
Một số vụ việc phức tạp, như vụ việc Đồng Tâm (Hà Nội), đã bị lợi dụng để phát tán các nội dung suy diễn, quy kết hoặc xuyên tạc bản chất của chính sách đất đai. Phương thức phổ biến là đồng nhất những vi phạm hoặc hạn chế trong quá trình giải quyết vụ việc với bản chất của chính sách, từ đó kích động tâm lý hoài nghi hoặc chống đối.
Cần phân biệt rõ quyền khiếu nại, tố cáo, phản ánh và kiến nghị của công dân theo quy định của pháp luật với hành vi lợi dụng các vụ việc cụ thể để xuyên tạc chính sách, kích động chống đối hoặc phát tán thông tin sai sự thật trên không gian mạng.
Thứ tư, xuyên tạc quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật đất đai. Quá trình sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật đất đai thường bị lợi dụng để phát tán các thông tin sai lệch về giá đất, quy hoạch, thu hồi đất hoặc quyền của người sử dụng đất. Các nội dung này thường cắt ghép quy định mới, diễn giải sai mục đích điều chỉnh của chính sách hoặc suy diễn từ các hiện tượng trên thị trường bất động sản để tạo tâm lý hoài nghi đối với chủ trương của Nhà nước.
Các thông tin liên quan đến đấu giá quyền sử dụng đất tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm là ví dụ cho thấy các đối tượng thường khai thác những sự kiện được xã hội quan tâm nhằm bóp méo nội dung chính sách, làm sai lệch nhận thức của người dân về quá trình hoàn thiện pháp luật đất đai.
Thực tế, Luật Đất đai năm 2024 được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận và lấy ý kiến rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và Nhân dân; đồng thời thể chế hóa các chủ trương của Nghị quyết số 18-NQ/TW. Vì vậy, việc đánh giá các thông tin liên quan đến quá trình hoàn thiện pháp luật cần dựa trên văn bản quy phạm pháp luật và các nguồn thông tin chính thống.
Thứ năm, lợi dụng đặc tính lan truyền của không gian mạng để khuếch tán thông tin sai lệch về đất đai. Khác với các dạng quan điểm nêu trên, đây là dạng biểu hiện gắn với phương thức phát tán thông tin. Các đối tượng thường sử dụng mạng xã hội, diễn đàn trực tuyến và nền tảng chia sẻ nội dung để lan truyền các thông tin sai lệch thông qua tiêu đề gây chú ý, hình ảnh hoặc video cắt ghép, phát trực tiếp và trích dẫn phiến diện quy định pháp luật nhằm khai thác thuật toán lan truyền của nền tảng số.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, tốc độ lan truyền nhanh của thông tin làm gia tăng nguy cơ các nội dung chưa được kiểm chứng tiếp cận đông đảo người sử dụng, ảnh hưởng đến nhận thức xã hội và hiệu quả quản lý nhà nước. Do đó, việc nhận diện phương thức phát tán là yêu cầu quan trọng để xác định mức độ tác động của các quan điểm sai trái, xuyên tạc và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp theo quy định của pháp luật.
Yêu cầu nâng cao năng lực tiếp cận và kiểm chứng thông tin của người sử dụng không gian mạng
Việc nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, xuyên tạc về chính sách, pháp luật đất đai trên không gian mạng đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản lý nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số. Từ thực tiễn phát sinh có thể nhận thấy một số vấn đề chủ yếu sau:
Thứ nhất, ranh giới giữa phản biện chính sách và thông tin xuyên tạc ngày càng khó nhận diện. Trên không gian mạng, nhiều thông tin được xây dựng từ các sự kiện có thật nhưng bị cắt ghép, lựa chọn chi tiết theo hướng phiến diện hoặc diễn giải sai bản chất pháp lý của vụ việc. Điều này làm cho thông tin sai lệch có hình thức gần giống thông tin khách quan, gây khó khăn trong việc phân biệt giữa phản biện mang tính xây dựng với hành vi xuyên tạc, chống đối. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống tiêu chí nhận diện thống nhất trên cơ sở pháp luật và bằng chứng khách quan trở thành yêu cầu quan trọng đối với hoạt động quản lý và xử lý thông tin.
Thứ hai, tốc độ lan truyền thông tin trên không gian mạng vượt xa khả năng kiểm chứng và cung cấp thông tin chính thống. Cơ chế vận hành của các nền tảng số ưu tiên những nội dung có mức độ tương tác cao, trong khi việc xác minh và công bố thông tin của cơ quan nhà nước phải tuân thủ trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Sự chênh lệch này tạo điều kiện để thông tin sai lệch lan truyền nhanh, hình thành nhận thức không đầy đủ hoặc sai lệch trong xã hội trước khi có thông tin chính thức, đặc biệt đối với các vụ việc liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Thứ ba, yêu cầu phối hợp giữa các chủ thể trong nhận diện và xử lý thông tin sai lệch ngày càng cấp thiết. Thông tin xuyên tạc về đất đai có phạm vi tác động rộng và lan truyền trên nhiều nền tảng số, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý đất đai, cơ quan quản lý thông tin và truyền thông, lực lượng chức năng, cơ quan báo chí, các tổ chức chính trị – xã hội và đơn vị cung cấp nền tảng số. Thực tiễn cho thấy, hiệu quả đấu tranh không chỉ phụ thuộc vào việc xử lý thông tin vi phạm mà còn gắn với khả năng phát hiện sớm, kiểm chứng và cung cấp thông tin chính thống một cách kịp thời, thống nhất.
Thứ tư, yêu cầu nâng cao năng lực tiếp cận và kiểm chứng thông tin của người sử dụng không gian mạng. Trong môi trường truyền thông số, người dân vừa là đối tượng tiếp nhận, vừa có thể trở thành chủ thể lan truyền thông tin. Nếu thiếu kiến thức pháp luật và kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, người sử dụng dễ bị tác động bởi các nội dung sai lệch hoặc vô tình tiếp tay cho việc phát tán thông tin xuyên tạc. Đây là thách thức mới đặt ra đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách trong bối cảnh chuyển đổi số.
Những vấn đề trên cho thấy, nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, xuyên tạc về chính sách, pháp luật đất đai không chỉ là yêu cầu bảo đảm an ninh thông tin mà còn là một nội dung của quản lý nhà nước về đất đai và quản lý không gian mạng. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan, đồng thời đổi mới hoạt động truyền thông chính sách nhằm tăng cường khả năng phòng ngừa, phát hiện và xử lý thông tin sai lệch trong điều kiện chuyển đổi số.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian mạng trở thành môi trường thuận lợi để các quan điểm sai trái, xuyên tạc về chính sách, pháp luật đất đai lan truyền với phạm vi rộng và phương thức ngày càng tinh vi, đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác nhận diện và quản lý nhà nước. Việc nhận diện các thông tin này cần được thực hiện trên cơ sở kết hợp giữa căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn, bảo đảm phân biệt rõ phản biện chính sách mang tính xây dựng với các nội dung sai lệch, xuyên tạc hoặc lợi dụng vấn đề đất đai để chống phá.
Trên cơ sở phân tích các căn cứ nhận diện, bài viết đã hệ thống hóa các dạng quan điểm sai trái, xuyên tạc phổ biến về chính sách, pháp luật đất đai trên không gian mạng và làm rõ những vấn đề đặt ra đối với công tác nhận diện trong bối cảnh hiện nay. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đánh giá thông tin không thể chỉ dựa vào nội dung phản ánh mà cần xem xét đồng thời bối cảnh phát sinh, phương thức thể hiện, mục đích truyền tải và đối chiếu với các quy định của pháp luật cũng như nguồn thông tin chính thống để bảo đảm tính khách quan, chính xác.
Những kết quả nghiên cứu này góp phần bổ sung cơ sở lý luận cho hoạt động nhận diện các quan điểm sai trái, xuyên tạc về chính sách, pháp luật đất đai trên không gian mạng, đồng thời cung cấp luận cứ tham khảo cho công tác quản lý nhà nước, truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật về đất đai. Đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý thông tin sai lệch, góp phần bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai và giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số.
CN Nguyễn Văn Thân/Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I, Bộ Công an
Tài liệu tham khảo
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022), Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, tạo động lực đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao.
2. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
3. Quốc hội (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
4. Quốc hội (2018), Luật An ninh mạng, Luật số 24/2018/QH14 ngày 12/6/2018.
5. Quốc hội (2024), Luật Đất đai, Luật số 31/2024/QH15 ngày 18/01/2024.
6. Chính phủ (2024), Nghị định số 102/2024/NĐ-CP ngày 30/7/2024 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai.
7. Nguyễn Đắc Nhẫn (2024), Tìm hiểu Luật Đất đai năm 2024, Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội.
8. Nguyễn Quang Tuyến, Nguyễn Duy Quang (2024), “Một số nội dung sửa đổi, bổ sung về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trong Luật Đất đai năm 2024 và giải pháp triển khai thực hiện”, Tạp chí Môi trường, số 02/2024, tr. 41–43.
9. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Luật Đất đai năm 2024.
10. Ngô Hương Ly (2026), Đổi mới chính sách, pháp luật đất đai, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 07/3/2026.