Singapore trước bài toán thúc đẩy hợp tác quốc phòng Mỹ - ASEAN giữa những vấn đề nhạy cảm trong khu vực - ASEAN News

ĐNA -

Ngày 28/10/2026, Bộ Quốc phòng Singapore (MINDEF) cho biết nước này, với vai trò Chủ tịch Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) năm 2027, mong muốn thúc đẩy đối thoại và tạo điều kiện triển khai khuôn khổ an ninh khu vực do Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đề xuất.

Bộ trưởng Quốc phòng Singapore Chan Chun Sing (phải) chính thức tiếp nhận chức Chủ tịch Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) năm 2027 từ người đồng cấp Philippines Gilberto Teodoro Jr tại Cebu, Philippines, ngày 28/10. Ảnh: MINDEF/The Straits Times.

Theo ANN ngày 3/11, Singapore sẽ phối hợp với Mỹ và các quốc gia ASEAN xây dựng khuôn khổ hợp tác quốc phòng Mỹ – ASEAN trong năm 2027, hướng tới mang lại lợi ích chung cho các bên. Tuy nhiên, Singapore nhấn mạnh sáng kiến này sẽ được triển khai song song với các thỏa thuận hợp tác quốc phòng hiện có với những đối tác quan trọng khác.

Bộ Quốc phòng Singapore (MINDEF) đưa ra thông tin trên khi trả lời câu hỏi của tờ The Straits Times về sáng kiến do Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đề xuất tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN ngày 28/10.

Với cương vị Chủ tịch ADMM năm 2027, Singapore cho biết mong muốn tạo điều kiện thúc đẩy đề xuất của Mỹ. MINDEF nêu rõ: “Singapore sẽ làm việc với Mỹ và các quốc gia thành viên ASEAN khác để xây dựng một khuôn khổ mang lại lợi ích chung, tạo cơ sở để các bên cùng hợp tác ứng phó với những thách thức và mối quan tâm chung”.

Theo MINDEF, khuôn khổ được đề xuất sẽ là một trong nhiều sáng kiến hợp tác giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài, phản ánh cam kết lâu dài của khối đối với một cấu trúc an ninh khu vực mở và bao trùm.

Singapore cũng khẳng định mong muốn tiếp tục hợp tác với các nước thành viên ASEAN và các đối tác trong khuôn khổ ADMM-Plus nhằm tăng cường hợp tác quốc phòng và giải quyết những thách thức an ninh chung.

MINDEF đồng thời đề cập các cơ chế hợp tác hiện có, bao gồm các cuộc tập trận trên biển với Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và Mỹ, cùng các hoạt động nâng cao năng lực có sự tham gia của Trung Quốc, Hàn Quốc và New Zealand. Theo Bộ này, những hoạt động trên bổ trợ cho ADMM và ADMM-Plus, đồng thời khẳng định tính mở và bao trùm của cấu trúc an ninh khu vực do ASEAN dẫn dắt.

Hiện Washington chưa công bố chi tiết về khuôn khổ hợp tác quốc phòng với ASEAN, song sáng kiến này dự kiến sẽ dần được định hình trong năm 2027, đúng dịp ASEAN và Mỹ kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ. Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh các chính phủ Đông Nam Á muốn tăng cường hợp tác an ninh với Washington, đồng thời tránh bị cuốn sâu vào cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc.

Philippines, đồng minh hiệp ước của Mỹ và đang có những căng thẳng trên biển với Trung Quốc ở Biển Đông, nhấn mạnh vai trò của Washington đối với an ninh khu vực.

Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM), Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. khẳng định: “Sự hiện diện mạnh mẽ của Mỹ là cần thiết để duy trì hòa bình và ổn định tại Đông Nam Á cũng như khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương rộng lớn hơn”.

Trong khi đó, Thái Lan hoan nghênh đề xuất của Mỹ, coi đây là bước tiến tích cực, song nhấn mạnh khuôn khổ mới cần bổ trợ cho các cơ chế hiện có do ASEAN dẫn dắt và không làm gia tăng cạnh tranh chiến lược trong khu vực.

“Sáng kiến này không nên dẫn đến những chia rẽ sâu sắc hơn hay làm gia tăng cạnh tranh chiến lược trong khu vực”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Thái Lan nói với The Straits Times.

Malaysia cũng bày tỏ ủng hộ việc Mỹ tăng cường cam kết với khu vực. Bộ trưởng Quốc phòng Mohamed Khaled Nordin cho biết Kuala Lumpur mong muốn khuôn khổ hợp tác được triển khai trong năm 2027.

“Cách tiếp cận của chúng tôi chưa bao giờ là chọn bên. Mục tiêu là duy trì hòa bình và ổn định – những yếu tố đã tạo điều kiện cho khu vực chúng ta phát triển thịnh vượng”, ông phát biểu tại ADMM ở Cebu.

Indonesia hiện chưa công khai lập trường về đề xuất này. Tuy nhiên, tại các cuộc họp ở Cebu, Thứ trưởng Quốc phòng Richard T.H. Tampubolon nhấn mạnh tầm quan trọng của đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN.

Định hình khuôn khổ hợp tác quốc phòng Mỹ – ASEAN
Theo các chuyên gia được The Straits Times phỏng vấn, khuôn khổ hợp tác mới nhiều khả năng tập trung vào an ninh hàng hải, huấn luyện quân sự và nâng cao năng lực, thay vì hình thành một cơ chế phòng thủ tập thể.

Gregory Poling, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á và Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington D.C., nhận định sáng kiến này có thể củng cố các chương trình hợp tác an ninh mà Mỹ đã triển khai trong khu vực.

Theo ông Poling, khả năng cao khuôn khổ mới sẽ kết nối những chương trình hiện có, tập trung vào nâng cao năng lực, mua bán và chuyển giao vũ khí, cũng như huấn luyện quân sự.

Ông cũng cho rằng sáng kiến có thể giúp trấn an các chính phủ Đông Nam Á đang quan ngại về mức độ cam kết lâu dài của Washington đối với khu vực. “Điều mà các bên mong đợi từ Bộ trưởng Hegseth chính là sự đảm bảo về cam kết gắn bó lâu dài của Mỹ (đối với ASEAN)”, ông nhận định.

Cùng quan điểm ủng hộ, nhà khoa học chính trị Aries Arugay, nghiên cứu viên cao cấp khách mời tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS) – Yusof Ishak ở Singapore, đánh giá đề xuất là cơ hội cụ thể để tăng cường sự gắn kết của Washington với ASEAN trên cương vị một khối.

“Điều này phản ánh một bước đi cụ thể có thể gắn kết Mỹ với khu vực”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh sáng kiến cần được bảo đảm đủ nguồn lực và có cơ chế theo dõi, triển khai hiệu quả.

Bài toán cân bằng của Singapore
Collin Koh, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (Singapore), nhận định mối quan hệ quốc phòng chặt chẽ với Mỹ đặt Singapore vào vị thế nhạy cảm khi đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM).

Dù coi Mỹ là nhân tố quan trọng đối với an ninh khu vực, Singapore sẽ thận trọng để tránh tạo cảm giác đang thúc đẩy một cơ chế mà các thành viên ASEAN khác có thể xem là hình thức phòng thủ tập thể hoặc nhằm kiềm chế Trung Quốc.

Theo ông Koh, khuôn khổ hợp tác mới nhiều khả năng sẽ được điều chỉnh để phù hợp với sự khác biệt về ưu tiên và năng lực quân sự giữa các nước ASEAN. Điều này có thể khiến các bên phải lựa chọn “mẫu số chung thấp nhất”. Ông lưu ý, hợp tác quốc phòng giữa ASEAN và các cường quốc bên ngoài lâu nay chủ yếu dựa trên mạng lưới quan hệ đối tác đan xen, thay vì những cam kết an ninh mang tính độc quyền.

Quan điểm này cũng được thể hiện trong phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Singapore Chan Chun Sing tại Cebu ngày 29/10. Ông cho rằng ASEAN cần những cơ chế có khả năng dung hòa sự khác biệt về nguyện vọng và năng lực an ninh giữa các quốc gia.

“Trên thế giới tồn tại sự đa dạng về nguyện vọng cũng như năng lực; vì vậy, chúng ta cần một cơ chế cho phép xây dựng mạng lưới các mối quan hệ song phương và đa phương đan xen, nhằm thúc đẩy những lợi ích chung”, ông Chan nhấn mạnh.

Tại hội nghị ở Cebu, Singapore chính thức tiếp nhận chức Chủ tịch ADMM năm 2027 từ Philippines. Bộ trưởng Chan cam kết phối hợp chặt chẽ với các nước thành viên ASEAN và đối tác bên ngoài nhằm ứng phó với những thách thức an ninh ngày càng biến đổi.

Trong khuôn khổ hợp tác ASEAN, các lĩnh vực như nâng cao nhận thức về tình hình hàng hải và hỗ trợ nhân đạo có thể được ưu tiên. Trong khi đó, những hoạt động quân sự có tính chất phức tạp và chuyên sâu hơn nhiều khả năng sẽ tiếp tục được triển khai thông qua các cơ chế song phương hoặc nhóm hợp tác quy mô nhỏ.

Ông Koh cho rằng ASEAN không phải diễn đàn phù hợp để tổ chức các hoạt động tác chiến chuyên sâu, chẳng hạn huấn luyện chung nhằm nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu. Ông nhận định sự khác biệt về trang thiết bị quân sự và mức độ tương tác giữa các lực lượng vũ trang cũng sẽ gây khó khăn cho việc xây dựng năng lực chung tiên tiến trên quy mô toàn khối gồm 11 thành viên.

Yếu tố Trung Quốc
Trung Quốc không cử Bộ trưởng Quốc phòng Đổng Quân (Dong Jun) tham dự Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM-Plus) tại Cebu, mà chỉ cử đại diện cấp thấp hơn, trong bối cảnh căng thẳng giữa Bắc Kinh và Manila tại Biển Đông gia tăng.

Theo Gregory Poling, sự vắng mặt của Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc phản ánh quan hệ ngày càng xấu đi giữa Bắc Kinh và Manila. Ông cũng cho rằng khuôn khổ hợp tác do Washington đề xuất có thể làm dấy lên những lo ngại về nguy cơ ASEAN bị cuốn vào cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc.

Ông Poling nhận định sáng kiến này có thể mang lại những lợi ích thiết thực nếu giúp tăng nguồn tài chính, mở rộng hoạt động huấn luyện và nâng cao khả năng phối hợp tác chiến của Mỹ trong khu vực. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là liệu khuôn khổ mới có bị xem là sự áp đặt của Washington hoặc khiến ASEAN bị lôi kéo vào cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc hay không.

Ông lưu ý ngay cả những lĩnh vực hợp tác mang tính thực tiễn như nâng cao nhận thức về tình hình hàng hải cũng khó tách rời những quan ngại liên quan đến hoạt động của Trung Quốc trên biển.

Ở góc nhìn lạc quan hơn, nhà khoa học chính trị Aries Arugay cho rằng sự tham gia sâu rộng hơn của Mỹ có thể giúp các nước Đông Nam Á cân bằng ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc mà không phải từ bỏ quan hệ với Bắc Kinh.

Theo ông, các quốc gia trong khu vực sẽ tiếp tục theo đuổi chiến lược phòng ngừa rủi ro (hedging), duy trì quan hệ với cả hai cường quốc. Trong bối cảnh đó, những cam kết từ Washington có thể góp phần cân bằng sự hiện diện và ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc trong khu vực.

Nhìn chung, đề xuất xây dựng khuôn khổ hợp tác quốc phòng Mỹ – ASEAN mở ra cơ hội tăng cường hợp tác an ninh, nâng cao năng lực ứng phó với các thách thức chung và củng cố sự hiện diện của Washington tại Đông Nam Á. Tuy nhiên, triển vọng của sáng kiến sẽ phụ thuộc vào khả năng dung hòa lợi ích, ưu tiên và năng lực khác biệt giữa các nước thành viên ASEAN, cũng như mức độ cam kết và nguồn lực mà Mỹ dành cho khu vực. Đối với Singapore, thách thức trong vai trò Chủ tịch ADMM năm 2027 là thúc đẩy hợp tác với Washington nhưng vẫn bảo đảm vai trò trung tâm, tính độc lập và cấu trúc an ninh mở, bao trùm do ASEAN dẫn dắt, tránh để khu vực bị cuốn sâu hơn vào cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung Quốc.

Thế Nguyễn