Trước kỳ nghỉ lễ 30/4 – 1/5, niềm vui đến khi nhận được cuốn “Tuyển chọn các bài viết 40 năm Tạp chí Kiến trúc (1983–2023)” do Ban Biên tập gửi tặng. Ấn phẩm không chỉ là sự tổng kết hành trình bốn thập kỷ của một tạp chí chuyên ngành uy tín, mà còn phản ánh những chuyển động đáng chú ý của kiến trúc Việt Nam qua từng giai đoạn. Đặc biệt, trong 64 bài viết tiêu biểu của cuốn sách dày hơn 320 trang, có hai bài viết của tác giả được lựa chọn đăng tải, góp thêm niềm vinh dự và ý nghĩa cá nhân trong dịp đặc biệt này.
Cuốn sách “Tuyển chọn các bài viết Tạp chí Kiến trúc 40 năm (1983 – 2023)” không chỉ đơn thuần là một ấn phẩm kỷ niệm, mà còn là một cột mốc giàu ý nghĩa, khẳng định vị thế của Tạp chí Kiến trúc như một trong những diễn đàn học thuật uy tín hàng đầu của giới kiến trúc Việt Nam. Trong bối cảnh đời sống nghề nghiệp luôn vận động, thông tin liên tục được cập nhật rồi nhanh chóng lùi vào quên lãng, sự ra đời của một tuyển tập có tính hệ thống và được chọn lọc kỹ lưỡng như vậy trở nên đặc biệt giá trị. Nó vừa đóng vai trò tổng kết chặng đường đã qua, vừa như một hình thức “lưu trữ ký ức” nghề nghiệp – nơi những tri thức, quan điểm và tranh luận được gìn giữ một cách có ý thức.
Được đầu tư công phu về hình thức, cuốn sách tạo ấn tượng ngay từ lần đầu tiếp cận với thiết kế trang trọng: khổ vuông 24 x 24 cm, in 4 màu sắc nét, bìa cứng màu xanh lục điểm nhấn chữ nhũ vàng, độ dày 324 trang. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi của ấn phẩm không nằm ở hình thức, mà ở nội dung được kết tinh bên trong. 64 bài viết tiêu biểu, tuyển chọn từ hàng trăm bài đã đăng tải trong suốt bốn thập kỷ (1983–2023), không chỉ phản ánh các hoạt động nghề nghiệp, mà còn ghi lại những dòng suy tư, những cuộc đối thoại học thuật, những trăn trở nghề nghiệp và cả khát vọng phát triển của nhiều thế hệ kiến trúc sư Việt Nam. Đây chính là lớp trầm tích tri thức và cảm xúc, góp phần phác họa một bức tranh đa chiều về tiến trình kiến trúc nước nhà.
Đứng sau công trình biên soạn là một “bộ ba” uy tín của giới kiến trúc đương đại Việt Nam: GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính, GS.TS.KTS Nguyễn Quốc Thông và KTS Nguyễn Luận. Với kinh nghiệm dày dặn, tầm nhìn học thuật và sự am hiểu sâu sắc về nghề, các ông không chỉ dừng lại ở việc tuyển chọn, mà thực chất đã thực hiện một hành trình “đọc lại” lịch sử tư duy kiến trúc Việt Nam qua từng bài viết, từng giai đoạn. Nhờ vậy, cuốn sách không đơn thuần là tập hợp tư liệu, mà mang dáng dấp của một “thư viện thu nhỏ” – nơi người đọc có thể lần giở, đối chiếu và suy ngẫm về những chặng đường phát triển của kiến trúc nước nhà.
Từ những bài viết đầu tiên đậm tinh thần kiến thiết trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, đến các luận bàn về đô thị hóa, bản sắc, hiện đại hóa và hội nhập, cuốn sách cho thấy một dòng chảy tư tưởng liên tục nhưng nhiều lớp lang, không giản lược. Ẩn sau đó là hành trình bền bỉ đi tìm lời giải cho một câu hỏi tưởng chừng quen thuộc nhưng chưa bao giờ cũ: làm thế nào để xây dựng một nền kiến trúc Việt Nam hiện đại mà vẫn giữ được bản sắc riêng? Như GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính từng nhấn mạnh trong Lời nói đầu, đây chính là trục tư duy xuyên suốt qua nhiều thế hệ, một mối quan tâm mang tính nền tảng của giới nghề.
Đáng trân trọng hơn, thông qua các bài viết được tuyển chọn, cuốn sách không chỉ phác họa những thành tựu đã đạt được, mà còn gợi mở cả những khoảng trống cần được tiếp tục lấp đầy – nơi đòi hỏi thêm các tiếng nói phản biện, những trao đổi học thuật sâu sắc và cởi mở hơn. Chính tinh thần nhìn nhận thẳng thắn ấy càng làm nổi bật vai trò của Tạp chí Kiến trúc như một không gian đối thoại nghề nghiệp, một “salon kiến trúc” đúng nghĩa, nơi các ý tưởng được chia sẻ, tranh luận và từng bước được hoàn thiện.
Ở một góc nhìn khác, “Tuyển chọn các bài viết Tạp chí Kiến trúc 40 năm (1983 – 2023)” vượt lên khuôn khổ của một ấn phẩm tổng hợp để trở thành một công trình có giá trị bền vững cả về học thuật lẫn tư liệu. Cuốn sách không chỉ kết tinh những thành quả tư duy của nhiều thế hệ, mà còn mở ra một không gian đối thoại liên tục giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của kiến trúc Việt Nam.
Ở ý nghĩa sâu xa hơn, ấn phẩm như một lời nhắc nhở về trách nhiệm của giới nghề: kiến trúc không dừng lại ở việc tạo dựng hình hài vật chất, mà còn là quá trình kiến tạo tư duy, nuôi dưỡng bản sắc và định hình tầm nhìn phát triển dài hạn cho xã hội. Chính từ điểm tựa tri thức được tích lũy và hệ thống hóa ấy, những bước đi tiếp theo của kiến trúc Việt Nam có thể trở nên vững vàng và tự tin hơn trong hành trình hội nhập và phát triển.
Đồng thời, cuốn sách cũng gợi mở một kỳ vọng: từ nền tảng đã được vun đắp trong 40 năm qua, Tạp chí Kiến trúc sẽ tiếp tục phát huy vai trò là diễn đàn học thuật tiên phong, nuôi dưỡng những tiếng nói mới, những cách tiếp cận mới, góp phần làm giàu thêm đời sống lý luận và phê bình kiến trúc. Bởi lẽ, chỉ khi tư duy được liên tục làm mới và đối thoại được duy trì, kiến trúc Việt Nam mới có thể vừa gìn giữ được căn cốt riêng, vừa chủ động thích ứng với những biến chuyển nhanh chóng của thời đại.
TS. Phan Thanh Hải