Theo WHO, ngày 1/10/2026, một dự án mang tính bước ngoặt nhằm tăng cường năng lực chuẩn bị và ứng phó với đại dịch tại 12 quốc gia ở khu vực Tây Thái Bình Dương đã được WHO, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á (AIIB), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cùng Ban Thư ký Quỹ Đại dịch giới thiệu.
Dự án mang tên “Từ Dữ liệu đến Hành động: Tăng cường Hệ thống Chuẩn bị và Ứng phó Đại dịch tại Khu vực Tây Thái Bình Dương”, là dự án đa quốc gia đầu tiên do Quỹ Đại dịch triển khai tại khu vực này.
Được thành lập năm 2022, Quỹ Đại dịch là một cơ chế tài chính toàn cầu, hỗ trợ các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình nâng cao năng lực phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó với các đại dịch.
Lễ giới thiệu dự án được tổ chức trực tuyến với sự tham gia của lãnh đạo chính phủ các nước, chuyên gia kỹ thuật và các đối tác phát triển. Sự kiện diễn ra bên lề, trước thềm kỳ họp Ủy ban Khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO, dự kiến tổ chức từ ngày 19-22/10 tại Văn phòng WHO Khu vực Tây Thái Bình Dương ở Manila, Philippines.
Ứng phó do các quốc gia dẫn dắt
Dự án có sự tham gia của 12 quốc gia gồm Kiribati, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, Malaysia, Quần đảo Marshall, Liên bang Micronesia, Nauru, Palau, Papua New Guinea, Philippines, Tonga, Tuvalu và Việt Nam.
Các quốc gia sẽ chia sẻ kinh nghiệm, thực tiễn tốt và cùng tăng cường năng lực nhằm giải quyết những khoảng trống tồn tại lâu nay trong hệ thống giám sát, năng lực xét nghiệm cũng như mức độ sẵn sàng của lực lượng ứng phó khẩn cấp.
Thể hiện tinh thần đoàn kết khu vực, chính phủ các nước đã áp dụng cách tiếp cận đa ngành, với sự tham gia của các cơ quan chính phủ, cơ quan chuyên môn kỹ thuật, tổ chức xã hội dân sự và đối tác phát triển. Dự án đặc biệt nhấn mạnh cách tiếp cận “Một Sức khỏe” (One Health), kết nối sức khỏe con người, động vật và môi trường nhằm nâng cao năng lực chuẩn bị và ứng phó với các tình trạng khẩn cấp về y tế.
Phát biểu khai mạc, Tiến sĩ Saia Ma’u Piukala, Giám đốc WHO Khu vực Tây Thái Bình Dương, đánh giá cao cách tiếp cận do các quốc gia chủ động dẫn dắt.
“Điểm khác biệt của dự án ‘Từ Dữ liệu đến Hành động’ là dự án được chính các quốc gia thụ hưởng xây dựng và định hình. Thông qua đối thoại và tham vấn, các quốc gia đã xác định những ưu tiên chung và cơ hội hợp tác. Dữ liệu không chỉ giúp mô tả vấn đề mà còn tạo cơ sở và thúc đẩy tinh thần đoàn kết để cùng giải quyết vấn đề”, Tiến sĩ Saia Ma’u Piukala nhấn mạnh.
Tăng cường hợp tác và đầu tư bền vững
Dự án sẽ củng cố các hệ thống giám sát đa nguồn, mở rộng mạng lưới phòng xét nghiệm và năng lực chẩn đoán, đồng thời phát triển đội ngũ nhân lực theo cách tiếp cận “Một Sức khỏe”. Qua đó, các quốc gia có thể phát hiện và ứng phó hiệu quả hơn với các đợt bùng phát dịch bệnh trước khi chúng leo thang thành khủng hoảng.
Theo Tiến sĩ Gina Samaan, Giám đốc Khu vực phụ trách các vấn đề khẩn cấp của WHO tại Tây Thái Bình Dương, dự án “Từ Dữ liệu đến Hành động” (Data to Action) là một cột mốc quan trọng đối với khu vực, cho thấy hợp tác khu vực kết hợp với đầu tư bền vững có thể trở thành công cụ quan trọng để bảo vệ sức khỏe và an ninh cộng đồng.
“Thông qua việc tăng cường các hệ thống giám sát đa nguồn, mở rộng mạng lưới phòng xét nghiệm và năng lực chẩn đoán, cũng như xây dựng đội ngũ nhân lực ‘Một Sức khỏe’ có trình độ chuyên môn cao, khu vực sẽ có khả năng ứng phó tốt hơn với các đợt bùng phát dịch bệnh trước khi chúng leo thang thành khủng hoảng trên diện rộng, qua đó bảo vệ sức khỏe và cứu sống nhiều người”, Tiến sĩ Gina Samaan cho biết.
Bà Samaan cũng nhấn mạnh lợi thế của mô hình hợp tác khu vực. Theo đó, việc kết nối mạng lưới phòng xét nghiệm quốc gia, hệ thống chuyển gửi mẫu bệnh phẩm và các cộng đồng thực hành giữa nhiều quốc gia sẽ tạo điều kiện để thông tin về dịch bệnh được chia sẻ và phản ứng phối hợp được triển khai nhanh chóng.
Nhờ cơ chế này, khi một đợt bùng phát dịch bệnh được phát hiện tại một quốc gia, các nước trong khu vực có thể phối hợp ứng phó sớm, góp phần ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh lây lan xuyên biên giới.
Cam kết chung từ các đối tác
Với khoản tài trợ 35,99 triệu USD từ Quỹ Đại dịch (Pandemic Fund), dự án đã huy động thêm hơn 151 triệu USD vốn đồng tài trợ từ các tổ chức đa phương, khu vực tư nhân, các tổ chức từ thiện và đối tác quốc tế. Bên cạnh đó, chính phủ các quốc gia tham gia cam kết hơn 37 triệu USD vốn đối ứng.
Tiến sĩ Priya Basu, Giám đốc Điều hành Ban Thư ký Quỹ Đại dịch, cho biết dự án “Từ Dữ liệu đến Hành động” là một hình mẫu về hợp tác mạnh mẽ do các quốc gia dẫn dắt, phù hợp với mục tiêu mà Quỹ Đại dịch được thành lập để thúc đẩy.
“Bằng cách quy tụ 12 chính phủ cùng nhiều đối tác, dự án cho thấy mô hình tài trợ của Quỹ Đại dịch có thể góp phần chuyển những mục tiêu chung thành các khoản đầu tư phối hợp, kết nối các quốc gia và đối tác hướng tới mục tiêu tăng cường an ninh y tế trong nước cũng như xuyên biên giới”, Tiến sĩ Priya Basu nhấn mạnh.
Bà cho biết Quỹ Đại dịch tự hào hỗ trợ dự án đa quốc gia đầu tiên tại khu vực Tây Thái Bình Dương và kỳ vọng quan hệ đối tác này sẽ mang lại những kết quả thiết thực cho cộng đồng trong toàn khu vực.
Quy mô nguồn vốn đồng tài trợ cũng cho thấy sự tin tưởng của các đối tác đối với mô hình do các quốc gia làm chủ, đồng thời thể hiện vai trò xúc tác của nguồn vốn từ Quỹ Đại dịch. Theo đó, khoản tài trợ ban đầu có thể tạo đòn bẩy để huy động những cam kết đầu tư lớn hơn và bền vững hơn cho công tác phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó với đại dịch.
Giới thiệu về Quỹ Đại dịch
Quỹ Đại dịch là cơ chế tài chính đa phương chuyên biệt nhằm tăng cường năng lực phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó (PPR) với đại dịch tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình thông qua các khoản đầu tư ở cấp quốc gia, khu vực và toàn cầu.
Quỹ cung cấp nguồn tài chính bổ sung, dài hạn và chuyên biệt cho các lĩnh vực thiết yếu như giám sát bệnh truyền nhiễm, hệ thống phòng xét nghiệm và chẩn đoán, cũng như phát triển năng lực của đội ngũ nhân lực y tế.
Qua ba đợt cấp vốn đầu tiên, Quỹ Đại dịch đang hỗ trợ 128 quốc gia thuộc sáu khu vực thông qua 67 dự án. Trong số này, 91 quốc gia đang tăng cường đầu tư vào năng lực PPR ở cấp quốc gia và xuyên biên giới. Đồng thời, sáu tổ chức khu vực đang triển khai các hoạt động nâng cao năng lực PPR cấp khu vực, mang lại lợi ích cho tổng cộng 85 quốc gia.
Các dự án do các quốc gia chủ trì và được xây dựng phù hợp với ưu tiên ở cấp quốc gia và khu vực. Thay vì tập trung vào một bệnh cụ thể, các dự án hướng tới củng cố năng lực ứng phó tổng thể, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa các ngành, quốc gia và đối tác, trong đó có các tổ chức xã hội dân sự, trên cơ sở cách tiếp cận “Một Sức khỏe” (One Health).
Đinh Hoàng Anh