Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số quốc gia đã đưa không gian mạng trở thành một không gian xã hội mới, nơi Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, bày tỏ chính kiến và tham gia xây dựng đất nước. Với thiết bị kết nối Internet, mỗi công dân có thể tiếp cận thông tin, phản ánh thực tiễn, đóng góp ý kiến đối với chủ trương, chính sách. Hàng triệu lượt tương tác mỗi ngày không chỉ tạo nên nguồn thông tin phong phú, đa chiều mà còn giúp các cơ quan nhà nước nắm bắt kịp thời những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, qua đó nâng cao hiệu quả quản trị và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong môi trường số.
Lấy dân làm gốc, nền tảng phát huy sức mạnh cộng đồng mạng
Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kiên định quan điểm “lấy dân làm gốc”. Đây không chỉ là bài học lịch sử được đúc kết qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước mà còn là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đều hướng đến mục tiêu phục vụ Nhân dân, vì hạnh phúc của Nhân dân và dựa vào sức mạnh của Nhân dân để thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ cách mạng.
Đặc biệt, Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh bằng những hành động cụ thể; phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên; gần dân, trọng dân, lắng nghe Nhân dân và lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo hiệu quả công tác. Trong kỷ nguyên số, cộng đồng mạng không chỉ là nơi truyền tải thông tin mà còn là một bộ phận quan trọng của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Khi được định hướng đúng, hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và vì lợi ích chung của đất nước, cộng đồng mạng sẽ trở thành nguồn lực xã hội quan trọng, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và bảo vệ những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Thực tiễn chứng minh, Nhân dân là lực lượng quan trọng trong bảo vệ sự thật
Thực tiễn cho thấy, cộng đồng mạng ngày càng trở thành kênh phát hiện và phản ánh nhanh các vấn đề xã hội, trong đó có lĩnh vực văn học, nghệ thuật và xuất bản. Nhiều tác phẩm liên quan đến lịch sử, danh nhân và anh hùng dân tộc như Chuyện với Thanh, Đức Thánh Trần, Nỗi buồn chiến tranh… đã thu hút nhiều ý kiến khác nhau từ dư luận, cho thấy người dân ngày càng quan tâm đến việc bảo vệ sự thật lịch sử và các giá trị văn hóa dân tộc.
Tuy nhiên, những ý kiến đa chiều chỉ là cơ sở để phát hiện, gợi mở vấn đề; việc đánh giá đúng sai, xác định có vi phạm pháp luật hay không phải dựa trên chứng cứ, quy định của pháp luật và kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Thực tiễn cũng khẳng định nguyên tắc quan trọng: không để dư luận thay thế pháp luật, nhưng cũng không xem nhẹ tiếng nói có trách nhiệm của Nhân dân. Khi quyền giám sát của người dân được phát huy, các cơ quan chức năng kịp thời tiếp nhận, xác minh và công khai kết quả xử lý thì niềm tin xã hội được củng cố, đồng thời góp phần hạn chế tin giả, suy diễn và các luận điệu xuyên tạc.
Phát huy sức mạnh cộng đồng mạng trong xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền và phát triển đất nước
Bước vào kỷ nguyên số, sức mạnh của cộng đồng mạng không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ thông tin hay phản ánh các hiện tượng xã hội mà đã trở thành nguồn lực quan trọng góp phần xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ và khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là yêu cầu khách quan của quá trình đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị quốc gia và xây dựng nền hành chính hiện đại, công khai, minh bạch, lấy Nhân dân làm trung tâm phục vụ.
Đảng ta luôn xác định xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa phải gắn với tăng cường pháp chế, kỷ luật và kỷ cương. Phát huy quyền làm chủ của Nhân dân không chỉ dừng ở quyền được biết, được bàn, được kiểm tra, được giám sát mà còn phải tạo điều kiện để Nhân dân tham gia hiến kế, phản biện, đóng góp sáng kiến và đồng hành cùng Đảng, Nhà nước giải quyết những vấn đề lớn của đất nước.
Có thể khẳng định, trong thời đại chuyển đổi số, cộng đồng mạng là một bộ phận quan trọng của sức mạnh quốc gia. Phát huy đúng hướng sẽ tạo thêm nguồn lực cho phát triển; buông lỏng quản lý sẽ phát sinh nhiều hệ lụy; còn cực đoan trong quản lý sẽ hạn chế sức sáng tạo và quyền làm chủ của Nhân dân. Vì vậy, cần kết hợp hài hòa giữa phát huy dân chủ với giữ vững kỷ cương, giữa quyền tự do biểu đạt với trách nhiệm công dân, giữa sức mạnh của cộng đồng với vai trò quản lý của Nhà nước, để không gian mạng thực sự trở thành môi trường lành mạnh, văn minh, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Trách nhiệm của báo chí, xuất bản, văn học, nghệ thuật và truyền thông
Các cơ quan báo chí, xuất bản, văn học, nghệ thuật và truyền thông cần đặt trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và sự tôn trọng sự thật lên hàng đầu. Mọi tác phẩm, công trình nghiên cứu hay sản phẩm truyền thông phản ánh lịch sử, lãnh tụ, anh hùng dân tộc và danh nhân văn hóa phải dựa trên tư liệu xác thực, bảo đảm tính khách quan, không xuyên tạc sự thật lịch sử. Sáng tạo nghệ thuật là cần thiết nhưng phải gắn với trách nhiệm công dân và sự tôn trọng những giá trị lịch sử đã được kiểm chứng.
Thực tiễn cho thấy, năm 2024, cơ quan chức năng đã yêu cầu thu hồi cuốn sách Một cơn gió bụi của tác giả Trần Trọng Kim do có sai phạm trong hoạt động xuất bản. Vụ việc được xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật trên cơ sở thẩm định của cơ quan quản lý nhà nước, không dựa trên sức ép của dư luận. Điều đó cho thấy ý kiến phản ánh của người dân có thể là kênh phát hiện vấn đề quan trọng, nhưng quyết định cuối cùng phải dựa trên kết luận của cơ quan có thẩm quyền và quy định của pháp luật.
Trong lĩnh vực thông tin trên không gian mạng, nhiều vụ việc phát tán thông tin sai sự thật đã được Bộ Công an, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ (trước đây là Bộ Thông tin và Truyền thông) cùng các cơ quan chức năng xác minh, xử lý theo quy định. Nhiều trường hợp sau khi được báo chí chính thống kiểm chứng và cơ quan có thẩm quyền công bố kết quả đã góp phần chấm dứt tin đồn, ổn định dư luận và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Điều đó khẳng định sức mạnh của cộng đồng mạng chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với thông tin chính xác, trách nhiệm xã hội và sự thượng tôn pháp luật. Trong bối cảnh thông tin đa chiều và tin giả lan truyền nhanh, báo chí chính thống tiếp tục giữ vai trò kiểm chứng thông tin, định hướng dư luận, lan tỏa các giá trị tích cực, góp phần bảo vệ sự thật lịch sử và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Xây dựng công dân số có bản lĩnh, năng lực số và trách nhiệm xã hội
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng số phát triển mạnh mẽ, mỗi người dân không chỉ là người tiếp nhận mà còn là người tạo ra, lan tỏa thông tin. Vì vậy, cần xây dựng đội ngũ công dân số có bản lĩnh chính trị, năng lực số, tư duy phản biện và ý thức thượng tôn pháp luật nhằm phát huy sức mạnh của cộng đồng mạng, đồng thời hạn chế tác động của tin giả và thông tin sai sự thật.
Đối với thế hệ trẻ, bên cạnh kỹ năng sử dụng công nghệ cần trang bị năng lực kiểm chứng nguồn tin, nhận diện nội dung do AI tạo ra, phát hiện hình ảnh, âm thanh, video giả mạo (Deepfake), hiểu tác động của thuật toán mạng xã hội và tránh rơi vào “buồng vang thông tin”, từ đó hình thành nhận thức khách quan, khoa học và ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng.
Trong kỷ nguyên số, không gian mạng đã trở thành một bộ phận quan trọng của đời sống chính trị – xã hội, nơi ý chí, nguyện vọng, trí tuệ và trách nhiệm công dân của Nhân dân được thể hiện ngày càng trực tiếp, nhanh chóng và rộng khắp. Phát huy sức mạnh của cộng đồng mạng vì thế không chỉ là yêu cầu của chuyển đổi số quốc gia mà còn là yêu cầu của đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Trong mọi giai đoạn cách mạng, sức mạnh của Đảng luôn bắt nguồn từ mối quan hệ máu thịt với Nhân dân. Trong điều kiện hiện nay, lắng nghe Nhân dân không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin, phản ánh hay ý kiến trên không gian mạng, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa tiếng nói của Nhân dân thành quyết sách đúng đắn, hành động kịp thời và kết quả cụ thể. Lắng nghe mà không hành động sẽ làm suy giảm niềm tin; ngược lại, lắng nghe đi đôi với giải quyết những vấn đề chính đáng của Nhân dân sẽ củng cố sự đồng thuận xã hội, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Bởi vậy, lắng nghe Nhân dân không chỉ là phương pháp lãnh đạo mà còn là biểu hiện sinh động của bản chất cách mạng, tính khoa học và tính chính danh của Đảng cầm quyền. Khi mọi chủ trương đều xuất phát từ lợi ích của Nhân dân, mọi chính sách đều được kiểm nghiệm trong thực tiễn đời sống và mọi phản ánh chính đáng của Nhân dân đều được tiếp thu, giải quyết bằng những hành động thiết thực, thì đó chính là nền tảng để Đảng không ngừng củng cố năng lực cầm quyền, tăng cường mối quan hệ gắn bó máu thịt với Nhân dân và khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Đó cũng là điều kiện căn bản để không gian mạng thực sự trở thành không gian của dân chủ, trách nhiệm và khát vọng phát triển, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Trung tướng Ngô Quý Đức