Sáng 21/7/2026, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) khai mạc tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Philippines với sự tham dự của các đoàn đại biểu ASEAN. Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, dẫn đầu đoàn Việt Nam tham dự Lễ khai mạc và các cuộc họp, tiếp tục đóng góp vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN và tăng cường hợp tác khu vực.
Trong phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Ma. Theresa P. Lazaro nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của Hội nghị trong bối cảnh tình hình quốc tế tiếp tục diễn biến bất định, bất ổn và khó dự báo. Theo Bộ trưởng, những quyết định được đưa ra tại Hội nghị lần này sẽ góp phần định hình tương lai của khu vực.
Để “cùng chèo lái tương lai chung”, ASEAN không chỉ cần nhận diện, dự báo đúng những dòng chảy của tình hình khu vực và quốc tế để chủ động xác định hướng đi, mà còn phải cùng chung sức, vững vàng vượt qua những “sóng lớn” đang đặt ra. Trên tinh thần đó, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines nhấn mạnh yêu cầu các nước thành viên tiếp tục phát huy những nguyên tắc cơ bản của ASEAN, được đề cao trong Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC), qua đó củng cố sức mạnh tập thể và khả năng tự cường của ASEAN.
Theo Bộ trưởng Ma. Theresa P. Lazaro, tăng cường đoàn kết, tự cường sẽ giúp ASEAN trở thành “tấm khiên” vững chắc trước các tác động, sức ép từ bên ngoài, đồng thời là “mỏ neo” góp phần duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác ở khu vực.
Ngay sau Lễ khai mạc, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN bước vào Phiên họp toàn thể, tập trung trao đổi về những định hướng lớn đối với hợp tác ASEAN trong thời gian tới. Các Bộ trưởng đánh giá tích cực những kết quả hợp tác đạt được trong 7 tháng đầu năm, đồng thời khẳng định tiếp tục tập trung thực hiện các cam kết của Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48; đẩy nhanh tiến độ xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN và triển khai các ưu tiên trong Năm Chủ tịch ASEAN 2026.
Trong các trao đổi, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN nhất trí rằng củng cố đoàn kết, nâng cao sức tự cường và phát huy hiệu quả vai trò trung tâm tiếp tục là những ưu tiên hàng đầu của ASEAN. Trong bối cảnh mạng lưới quan hệ đối tác của ASEAN ngày càng mở rộng và đi vào chiều sâu, các nước nhấn mạnh yêu cầu phát huy hiệu quả vai trò trung tâm của ASEAN, đồng thời nâng cao chất lượng và hiệu quả thực thi các kế hoạch, chương trình hợp tác.
Trước mắt, ASEAN cần triển khai đồng bộ, toàn diện Tuyên bố của các nhà lãnh đạo cấp cao về ứng phó với khủng hoảng Trung Đông trên cả ba trụ cột, qua đó góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, duy trì ổn định chuỗi cung ứng và hỗ trợ hiệu quả người dân trước những tác động của tình hình.
Các Bộ trưởng cũng tái khẳng định cam kết tiếp tục hỗ trợ Timor-Leste tăng cường hội nhập ASEAN. Về quan hệ đối ngoại, các nước nhất trí cần triển khai đồng thời hai hướng: tiếp tục làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác hiện có và chủ động mở rộng quan hệ với các đối tác tiềm năng, phù hợp với lợi ích và ưu tiên của ASEAN.
Theo đó, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN nhất trí tiếp nhận Thổ Nhĩ Kỳ trở thành đối tác đối thoại thứ 12 của ASEAN, mở thêm một kênh hợp tác trong mạng lưới quan hệ đối tác ngày càng rộng mở của ASEAN.
Phát biểu tại Phiên họp toàn thể, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang chia sẻ những đánh giá về tình hình và các ưu tiên của ASEAN trong thời gian tới, đồng thời đề xuất một số định hướng nhằm củng cố đoàn kết, tăng cường tự cường và thúc đẩy liên kết khu vực và nêu 4 đề xuất của Việt Nam:
Thứ nhất, tiếp tục đề cao các nguyên tắc của ASEAN, tăng cường đối thoại và hợp tác trên tinh thần xây dựng, qua đó cùng nhau ứng phó hiệu quả với những thách thức chung đang đặt ra đối với khu vực.
Thứ hai, thúc đẩy ASEAN hội nhập kinh tế sâu rộng hơn, tự cường hơn và cạnh tranh hơn. Theo đó, cần phát huy hiệu quả Khung an ninh kinh tế ASEAN, góp phần nâng cao khả năng chống chịu và tự cường của khu vực trước những biến động và thách thức có thể phát sinh trong tương lai.
Thứ ba, xây dựng một ASEAN lấy người dân làm trung tâm, phát huy thế mạnh của “thống nhất trong đa dạng”, đồng thời tăng cường giao lưu, hiểu biết lẫn nhau giữa người dân các nước, qua đó củng cố nền tảng xã hội cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.
Thứ tư, củng cố tự chủ chiến lược và vai trò trung tâm của ASEAN, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt và diễn biến phức tạp. Việt Nam cho rằng việc tăng cường năng lực tự chủ, đoàn kết và phát huy vai trò trung tâm sẽ giúp ASEAN chủ động hơn trong định hình môi trường chiến lược khu vực, duy trì hòa bình, ổn định và thúc đẩy hợp tác.
Những đề xuất của Việt Nam thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm và xây dựng, hướng tới củng cố đoàn kết, nâng cao sức tự cường và tăng cường liên kết ASEAN trong bối cảnh khu vực và quốc tế đang có nhiều biến động. Qua đó, Việt Nam tiếp tục khẳng định cam kết cùng các nước thành viên xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự chủ, lấy người dân làm trung tâm và phát huy hiệu quả vai trò trung tâm, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực.
Chiều cùng ngày, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tham dự các Phiên họp hẹp và Phiên tham vấn không chính thức mở rộng về Myanmar.
Trao đổi về tình hình thế giới và khu vực, Hội nghị nhận định cục diện quốc tế đang trải qua những biến động sâu rộng, với sự phân mảnh ngày càng rõ nét về địa chính trị, địa kinh tế, quá trình tái cấu trúc các chuỗi cung ứng và sự gia tăng của các thách thức an ninh phi truyền thống. Những diễn biến này tạo ra nhiều nguy cơ đối với hòa bình, an ninh khu vực và quốc tế, đồng thời đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với khả năng chống chịu của các quốc gia.
Trước những diễn biến phức tạp đó, các Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc và phát huy hiệu quả các cơ chế đa phương. Các nước đồng thời đề cao vai trò của ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt trong thúc đẩy đối thoại, thu hẹp khác biệt, xây dựng lòng tin và phối hợp ứng phó với các thách thức chung.
Về Biển Đông, nhiều nước ASEAN nhấn mạnh yêu cầu duy trì tự do hàng hải, hàng không, tôn trọng luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Trước những diễn biến đáng lo ngại khi xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang, các Bộ trưởng đã ra Tuyên bố chung, kêu gọi các bên kiềm chế, nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình, bảo vệ thường dân và các cơ sở hạ tầng dân sự; đồng thời khôi phục tự do, an ninh và an toàn hàng hải qua Eo biển Hormuz.
Về Myanmar, các Bộ trưởng tái khẳng định Myanmar là một bộ phận không thể tách rời của ASEAN, đồng thời nhấn mạnh Đồng thuận 5 điểm tiếp tục là cơ sở chính định hướng các nỗ lực của ASEAN trong thúc đẩy tiến trình giải quyết vấn đề Myanmar. Hội nghị ghi nhận những diễn biến tích cực tại Myanmar và kết quả cuộc gặp không chính thức giữa các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và Myanmar ngày 12/7. Các nước bày tỏ mong muốn Myanmar tiếp tục nỗ lực, tạo ra những tiến bộ cụ thể, thực chất trên thực địa, qua đó góp phần thúc đẩy tiến trình tìm kiếm giải pháp phù hợp cho tình hình tại nước này.
Phát biểu tại các phiên họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh yêu cầu ASEAN tiếp tục phát huy tính linh hoạt, khả năng thích ứng và chủ động tham gia định hình những thay đổi đang diễn ra ở khu vực. Về vấn đề Myanmar, Việt Nam ủng hộ ASEAN có cách tiếp cận linh hoạt hơn, tăng cường can dự, thúc đẩy hòa giải và đối thoại bao trùm, đồng thời hỗ trợ Myanmar khắc phục khó khăn, giải quyết những vấn đề kinh tế, xã hội cấp bách hiện nay.
Đề cao tầm quan trọng của hòa bình, an ninh và ổn định khu vực, Thứ trưởng khẳng định ASEAN cần kiên trì lập trường nguyên tắc về Biển Đông, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ luật pháp quốc tế, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982).
Việt Nam cam kết cùng các nước ASEAN tiếp tục thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), đồng thời cùng Trung Quốc nỗ lực thúc đẩy sớm hoàn tất đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có hiệu lực, thực chất và phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
Qua các trao đổi về tình hình khu vực, Việt Nam tiếp tục thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm và xây dựng trong ASEAN, đề cao đối thoại, hợp tác và các nguyên tắc của luật pháp quốc tế. Những đề xuất của Việt Nam về Myanmar và Biển Đông góp phần thúc đẩy ASEAN tăng cường đoàn kết, khả năng thích ứng và vai trò trung tâm, cùng hướng tới mục tiêu duy trì hòa bình, an ninh, ổn định và hợp tác ở khu vực.
Ngày 22/7/2026, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN sẽ bước sang ngày làm việc thứ ba với tâm điểm là 11 cuộc họp với các Đối tác Đối thoại (Ấn Độ, Hoa Kỳ, Canada, Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, New Zealand, Anh, EU). Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung sẽ tham dự các cuộc họp này.
Daisy Ng