Bệnh Viêm màng não do Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn có tên là Neisseria meningitidis (vi khuẩn Não mô cầu gây ra). Hiện đã có 12 nhóm huyết thanh Neisseria meningitidis được nhận diện, trong đó 5 nhóm huyết thanh A, B, C, W và Y thường gây các vụ dịch. Đây là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, lây truyền chủ yếu theo đường hô hấp và có khả năng gây thành dịch.
Bệnh có thể có các thể lâm sàng: viêm màng não, Vi khuẩn não mô cầu chỉ lây truyền từ người sang người. Vi khuẩn lây truyền chủ yếu thông qua các dịch tiết ở hầu họng hoặc giọt bắn qua đường hô hấp. Tiếp xúc gần hoặc tiếp xúc kéo dài với người lành mang trùng qua hôn, hắt hơi/ ho, hoặc sống chung với người mang trùng là những điều kiện thuận lợi để lây truyền bệnh do não mô cầu.
Sự lây lan cũng dễ xảy ra ở Trẻ em dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên (14-20 tuổi), người có cơ địa suy giảm miễn dịch, người cao tuổi. Thời gian ủ bệnh trung bình là 4 ngày; có thể dao động từ 2 – 10 ngày. Người mắc bệnh Viêm màng não do Não mô cầu thường xuất hiện các triệu chứng đột ngột như cứng cổ, sốt cao, nhạy cảm với ánh sáng, đau đầu và buồn nôn.
Chẩn đoán & Điều trị.
Chẩn đoán ban đầu về Bệnh do nhiễm não mô cầu có thể được thực hiện bằng cách thăm khám lâm sàng, sau đó là chọc dò để xét nghiệm dịch não tủy. Vi khuẩn não mô cầu có thể được nhìn thấy ở dịch não tủy qua kính hiển vi điện tử.
Chẩn đoán được hỗ trợ hoặc xác nhận bằng cách nuôi cấy vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm của dịch não tủy hoặc máu, bằng các xét nghiệm ngưng kết hoặc bằng phản ứng chuỗi polymerase (PCR). Việc xác định các nhóm huyết thanh và xét nghiệm độ nhạy cảm với kháng sinh là rất quan trọng để xác định các biện pháp điều trị.Cách phòng ngừa
Chủng ngừa bằng vắc-xin. Vắc xin phòng chống Bệnh do nhiễm não mô cầu đã được cấp phép và lưu hành trong hơn 40 năm. Theo thời gian, đã có những cải tiến lớn về số nhóm huyết thanh vi khuẩn có trong vắc-xin. Có một số công nghệ vắc-xin não mô cầu đang sản xuất và lưu hành trên thế giới:
5 hiểu lầm thường gặp về bệnh não mô cầu
Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể diễn tiến rất nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Tuy nhiên, theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh (HCDC), nhiều người vẫn còn hiểu chưa đúng về căn bệnh này. Hãy cùng HCDC điểm qua 5 hiểu lầm thường gặp về bệnh não mô cầu:
Hiểu lầm 1: Não mô cầu chỉ mắc ở trẻ nhỏ
Thực tế: Bệnh não mô cầu có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Trẻ nhỏ là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao, nhưng không phải là đối tượng duy nhất. Thanh thiếu niên, người trẻ tuổi, người sống trong môi trường tập thể như ký túc xá, doanh trại quân đội, hoặc những người có hệ miễn dịch suy giảm cũng có nguy cơ mắc bệnh. Vì vậy, không nên cho rằng chỉ trẻ nhỏ mới mắc não mô cầu.
Hiểu lầm 2: Tiếp xúc với người mắc não mô cầu chắc chắn sẽ bị lây.
Thực tế: Không phải mọi trường hợp tiếp xúc đều sẽ mắc bệnh. Vi khuẩn não mô cầu lây truyền từ người sang người qua các giọt bắn đường hô hấp hoặc nước bọt khi tiếp xúc gần, chẳng hạn như sống cùng nhà, hôn hoặc tiếp xúc kéo dài trong không gian kín. Nguy cơ lây nhiễm phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc, thời gian tiếp xúc và tình trạng miễn dịch của mỗi người. Những người tiếp xúc gần với ca bệnh sẽ được nhân viên y tế đánh giá để chỉ định điều trị dự phòng nếu cần thiết.
Hiểu lầm 3: Não mô cầu chỉ gây viêm màng não.
Thực tế: Não mô cầu không chỉ gây viêm màng não mà còn có thể gây nhiễm khuẩn huyết rất nguy hiểm. Ngoài viêm màng não, vi khuẩn não mô cầu có thể xâm nhập vào máu gây nhiễm khuẩn huyết. Đây là tình trạng nặng, có thể diễn tiến rất nhanh, dẫn đến sốc, suy đa cơ quan và tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Một số người bệnh có thể đồng thời mắc cả viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết. Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng cổ, phát ban xuất huyết, buồn nôn, nôn hoặc lơ mơ, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị.
Hiểu lầm 4: Chỉ cần tiêm vaccine não mô cầu một lần là được bảo vệ suốt đời.
Thực tế: Hiệu quả bảo vệ của vaccine có thể giảm dần theo thời gian. Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Tuy nhiên, tùy theo loại vaccine, độ tuổi khi tiêm và nguy cơ mắc bệnh của từng người, một số trường hợp cần tiêm nhắc lại để duy trì khả năng bảo vệ. Người dân nên tiêm chủng theo hướng dẫn của cơ sở y tế và khuyến cáo của ngành Y tế, thay vì cho rằng chỉ cần tiêm một lần là được bảo vệ suốt đời.
Hiểu lầm 5: Người khỏe mạnh thì không thể mắc não mô cầu.
Thực tế: Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh. Một số người mang vi khuẩn não mô cầu ở vùng mũi họng nhưng không có triệu chứng. Họ vẫn có thể lây vi khuẩn cho người khác. Trong một số trường hợp, vi khuẩn có thể vượt qua hàng rào bảo vệ của cơ thể và gây bệnh rất nhanh, kể cả ở những người trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.
Để giảm nguy cơ mắc bệnh, mỗi người cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa như tiêm vắc xin khi có chỉ định, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ nơi ở thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người nghi ngờ mắc bệnh.
Chủ động phòng bệnh để bảo vệ bản thân và gia đình.
Não mô cầu là bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người hiểu đúng và chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe. Không nên chủ quan trước các triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt vì bệnh có thể diễn tiến rất nhanh chỉ trong vài giờ đến vài ngày. HCDC khuyến cáo, nếu có các dấu hiệu nghi ngờ hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy đến cơ sở y tế để được tư vấn, thăm khám và điều trị kịp thời.
Đinh Hoàng Anh