Trong thời đại số, lòng yêu nước không chỉ nằm ở niềm tự hào dân tộc mà còn được thể hiện qua những hành động cụ thể: tỉnh táo trước thông tin sai lệch, có trách nhiệm khi phát ngôn, gìn giữ hình ảnh đất nước, lan tỏa giá trị tích cực và chủ động đóng góp cho cộng đồng. Khi không gian mạng ngày càng tác động sâu rộng đến nhận thức xã hội, mỗi công dân cần thể hiện tình yêu Tổ quốc thế nào để vừa chân thành, đúng đắn, vừa phù hợp với trách nhiệm trong xã hội hiện đại?
Lòng yêu nước trước những chuyển động của thời đại số
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang làm thay đổi phương thức con người giao tiếp, học tập, lao động và mở rộng không gian thể hiện trách nhiệm của mỗi công dân đối với đất nước. Nếu trước đây lòng yêu nước thường gắn với những hành động trực tiếp trong đời sống xã hội thì ngày nay, không gian mạng đã trở thành một phần quan trọng của đời sống quốc gia. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025, kinh tế số Việt Nam đạt khoảng 72,1 tỷ USD, chiếm 14,02% GDP; đến quý I/2026, tỷ lệ phủ sóng 5G theo dân số đạt 91,9%, với hơn 22,4 triệu thuê bao 5G. Những con số này cho thấy đời sống của người dân ngày càng gắn chặt với môi trường số. Trong bối cảnh ấy, lòng yêu nước cần được nhìn nhận rộng hơn, không chỉ là tình cảm tự hào dân tộc mà còn thể hiện ở ý thức sử dụng công nghệ có trách nhiệm, tôn trọng pháp luật, bảo vệ lợi ích quốc gia và góp phần xây dựng môi trường số văn minh, an toàn.
Thời đại số cũng tạo ra những phương thức mới để mỗi cá nhân đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của đất nước. Một người trẻ học tập nghiêm túc, làm chủ công nghệ mới, tạo ra sản phẩm có giá trị hay đưa tri thức và văn hóa Việt Nam đến với thế giới cũng là thể hiện lòng yêu nước bằng năng lực và sự cống hiến. Năm 2025, doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam đạt khoảng 198 tỷ USD, tăng 26% so với năm trước; xuất khẩu phần cứng và điện tử đạt 178 tỷ USD. Trong một nền kinh tế ngày càng dựa trên tri thức, việc học tập nâng cao năng lực, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, xây dựng sản phẩm Việt có khả năng cạnh tranh hay quảng bá những giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam trên các nền tảng số đều là những cách thiết thực để mỗi cá nhân góp phần nâng cao vị thế quốc gia.
Những cơ hội do công nghệ đem lại cũng đặt lòng yêu nước trước những thử thách mới. Không gian mạng cho phép thông tin lan truyền nhanh nhưng cũng khiến tin giả, thông tin sai lệch, nội dung kích động hay các cuộc tấn công mạng có thể gây tác động lớn đối với xã hội. Bộ Công an cho biết các hoạt động tấn công mạng tại Việt Nam thời gian qua tiếp tục diễn biến phức tạp, hướng vào những hệ thống thuộc các lĩnh vực trọng yếu như tài chính, y tế, năng lượng và truyền thông. Bởi vậy, trong thời đại số, yêu nước còn đòi hỏi mỗi công dân có năng lực chọn lọc, kiểm chứng thông tin, không chia sẻ nội dung chưa xác thực, biết bảo vệ dữ liệu cá nhân và có trách nhiệm với lời nói của mình trên mạng. Việc lan truyền thông tin sai lệch có thể ảnh hưởng đến nhiều người và làm tổn hại niềm tin xã hội. Vì thế, lòng yêu nước trong thời đại số cần được chuyển hóa từ cảm xúc tự hào thành tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm trong từng hành động cụ thể của mỗi công dân.
Khi cảm xúc yêu nước cần được dẫn dắt bằng lý trí và trách nhiệm
Lòng yêu nước trước hết là tình cảm tự nhiên, được hình thành từ sự gắn bó với quê hương, niềm tự hào về lịch sử, văn hóa và ý thức sẻ chia trước những khó khăn của đồng bào. Trong thời đại số, tình cảm ấy có khả năng lan tỏa với tốc độ và quy mô lớn. Sau bão Yagi năm 2024, mạng xã hội trở thành một trong những kênh kết nối các hoạt động hỗ trợ người dân vùng chịu thiệt hại. Chỉ trong 7 ngày, chương trình “Cùng em đến trường sau bão Yagi” của Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ Trường Đại học Phòng cháy, chữa cháy đã tiếp nhận gần 100.000 cuốn sách giáo khoa, hơn 25.000 cuốn vở, trên 10.000 bút cùng nhiều đồ dùng học tập để hỗ trợ trẻ em vùng lũ. Những hành động ấy cho thấy khi tình cảm yêu nước được chuyển hóa thành tinh thần tương thân tương ái và những việc làm cụ thể, nó có thể tạo nên sức mạnh cộng đồng. Giá trị của lòng yêu nước không nằm ở lời nói mà được thể hiện qua khả năng biến sự đồng cảm thành trách nhiệm đối với con người và xã hội.
Không gian mạng cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát cảm xúc bằng khả năng nhận thức và kiểm chứng thông tin. Những vấn đề liên quan đến đất nước, dân tộc hay lợi ích cộng đồng thường dễ khơi dậy sự quan tâm và phản ứng mạnh mẽ của người sử dụng mạng xã hội. Điều này khiến thông tin chưa được xác minh có thể lan truyền nhanh nếu người tiếp nhận chỉ phản ứng bằng cảm xúc. Tháng 1/2026, Công an thành phố Hà Nội xử lý hai trường hợp đăng tải nội dung sai sự thật trên mạng xã hội Threads; những người này thừa nhận lấy thông tin từ mạng nhưng không kiểm chứng trước khi đăng tải. Trước đó, tháng 3/2025, một trường hợp tại Yên Bái bị xử phạt 5 triệu đồng vì đăng thông tin sai sự thật về việc sáp nhập tỉnh, thành phố lên Facebook và các hội nhóm. Những sự việc này cho thấy việc chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng có thể góp phần hình thành nhận thức sai lệch trong cộng đồng. Bởi vậy, tỉnh táo trước nguồn tin, đối chiếu thông tin từ các cơ quan báo chí và nguồn chính thống phải trở thành một phần trách nhiệm của công dân trên môi trường số.
Lý trí còn được thể hiện ở cách mỗi người bảo vệ những giá trị mình trân trọng. Yêu nước không đồng nghĩa với phản ứng cực đoan trước những ý kiến khác biệt, càng không thể trở thành lý do để xúc phạm, quy chụp hay kích động sự đối đầu trên mạng xã hội. Một trường hợp tại Quảng Nam năm 2025 cho thấy một thanh niên sử dụng hiệu ứng TikTok tạo hình ảnh khuôn mặt bị bầm tím khi đang mặc quân phục, kèm nội dung dễ khiến người xem hiểu sai về môi trường quân ngũ. Cơ quan chức năng xác định thông tin không đúng sự thật và cho rằng hành vi này ảnh hưởng đến hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”, tạo dư luận không tốt. Trường hợp này cho thấy trong môi trường truyền thông số, một nội dung nhằm gây chú ý hoặc thu hút tương tác cũng có thể tác động đến nhận thức của nhiều người. Vì thế, bảo vệ hình ảnh đất nước và những giá trị chung trước hết cần thái độ tôn trọng sự thật, tranh luận có căn cứ và ứng xử có văn hóa.
Lòng yêu nước trong thời đại số cần vượt ra khỏi những biểu hiện nhất thời để trở thành phẩm chất có chiều sâu về nhận thức và hành động. Khi đất nước gặp thiên tai, yêu nước có thể là một khoản đóng góp đúng địa chỉ, một thông tin cứu trợ được kiểm chứng trước khi chia sẻ hay một hành động tình nguyện thiết thực. Trước một vấn đề gây tranh luận, yêu nước là bình tĩnh tìm hiểu bản chất sự việc trước khi đưa ra phán xét. Trong đời sống hằng ngày, đó còn là thái độ học tập nghiêm túc, lao động có trách nhiệm, tôn trọng pháp luật, bảo vệ văn hóa dân tộc và sử dụng công nghệ để tạo ra giá trị có ích. Lòng yêu nước cần có tri thức để hiểu đúng, lý trí để không bị dẫn dắt và trách nhiệm để chuyển hóa tình cảm thành những đóng góp thực chất cho cộng đồng.
Khẳng định lòng yêu nước bằng những hành động có giá trị cho cộng đồng và đất nước
Giá trị bền vững của lòng yêu nước trước hết được thể hiện qua cách mỗi cá nhân sống, làm việc và ứng xử với cộng đồng. Trong điều kiện đất nước hòa bình, yêu nước có thể là sự tận tụy trong công việc, trung thực trong học tập, ý thức tuân thủ pháp luật hay tinh thần sẻ chia khi người khác gặp khó khăn. Một minh chứng là phong trào hiến máu tình nguyện. Theo Bộ Y tế, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, cả nước đã vận động và tiếp nhận gần 894.000 đơn vị máu, đạt gần một nửa kế hoạch của cả năm. Kết quả này cho thấy tinh thần vì cộng đồng là một biểu hiện thiết thực của lòng yêu nước, gắn trách nhiệm của mỗi cá nhân với những người xung quanh.
Tinh thần cống hiến còn được thể hiện qua các hoạt động tình nguyện hướng đến những địa bàn và nhóm người còn gặp khó khăn. Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè năm 2025 được Trung ương Đoàn triển khai với 12 chỉ tiêu trọng tâm, trong đó đặt mục tiêu huy động 10 triệu lượt đoàn viên, thanh niên tham gia hoạt động tình nguyện; hỗ trợ xóa ít nhất 2.000 nhà tạm, nhà dột nát; trồng mới 8 triệu cây xanh; sửa chữa ít nhất 3.000 km và làm mới 600 km đường giao thông nông thôn. Những mục tiêu này cho thấy tinh thần yêu nước của thế hệ trẻ được cụ thể hóa bằng những phần việc mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân và cộng đồng.
Trong thời đại số, cống hiến cho đất nước còn gắn với khả năng làm chủ tri thức, công nghệ và thu hẹp khoảng cách số trong xã hội. Tháng 3/2025, nền tảng “Bình dân học vụ số” được phát động nhằm phổ cập kiến thức và kỹ năng số cơ bản cho người dân, giúp các nhóm trong xã hội tham gia quá trình chuyển đổi số. Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè năm 2025 cũng đặt mục tiêu mỗi xã, phường, thị trấn có ít nhất một đội hình “Bình dân học vụ số” và hỗ trợ nâng cao năng lực số cho ít nhất 6 triệu lượt thanh thiếu nhi và người dân. Một sinh viên hướng dẫn người cao tuổi sử dụng dịch vụ công trực tuyến, một kỹ sư nghiên cứu giải pháp công nghệ phục vụ đời sống hay một người trẻ chia sẻ kiến thức số cho cộng đồng đều góp phần vào sự phát triển chung. Khi tri thức trở thành nguồn lực quan trọng của quốc gia, học tập, sáng tạo và giúp cộng đồng tiếp cận tri thức cũng là những cách thể hiện lòng yêu nước phù hợp với yêu cầu của thời đại.
Đất nước được xây dựng từ những đóng góp và lựa chọn có trách nhiệm của mỗi cá nhân trong đời sống hằng ngày. Nỗ lực học tập, lao động có trách nhiệm, kinh doanh trung thực, không phát tán thông tin sai lệch hay tham gia hỗ trợ đồng bào khi gặp khó khăn đều góp phần tạo nên sức mạnh chung của xã hội. Vì vậy, lòng yêu nước không chỉ dừng ở tình cảm và niềm tự hào dân tộc mà cần trở thành ý thức công dân, thể hiện qua học tập, lao động, sáng tạo, sẻ chia và trách nhiệm. Khi được chuyển hóa thành những hành động cụ thể, lòng yêu nước trở thành nguồn lực góp phần xây dựng một Việt Nam phát triển, văn minh và bền vững.
Anh Tuấn
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.
2. Bộ Khoa học và Công nghệ (2026), Kích hoạt động lực tăng trưởng kinh tế số từ Nghị quyết 57, Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ.
3. Bộ Công an (2026), Hà Nội xử lý 02 trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội, Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an.
4. Bộ Y tế (2025), Họp Ban Chỉ đạo Quốc gia vận động hiến máu tình nguyện 6 tháng đầu năm 2025, Cổng Thông tin điện tử Bộ Y tế.
5. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2025), Ra quân Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè năm 2025, Cổng Thông tin điện tử Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.