Hà Nội, những ngày đầu tháng 11/2026, trong không gian trầm mặc, linh thiêng của Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, một dấu mốc mới trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc được mở ra. Sự ra mắt Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam (CMAP) cùng Chương trình Nghệ thuật số “Tinh hoa đạo học” không chỉ đánh dấu bước tiến trong ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực văn hóa, mà còn mở ra cách tiếp cận mới để di sản truyền thống được gìn giữ, kết nối và lan tỏa mạnh mẽ trong không gian số.
Khi tri thức nghìn năm bước vào kỷ nguyên số
Quốc Tử Giám, trường đại học đầu tiên của Việt Nam từ lâu đã trở thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và sự trọng dụng hiền tài. Việc công bố Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam (CMAP) trước thềm kỷ niệm 950 năm thành lập Văn Miếu – Quốc Tử Giám (1076–2026) mang ý nghĩa đặc biệt, thể hiện sự tiếp nối giữa di sản nghìn năm và tư duy phát triển trong thời đại số.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số được Đảng và Nhà nước xác định là động lực quan trọng cho phát triển bền vững. Tinh thần này được thể hiện trong Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới. Các định hướng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong bối cảnh mới.
Ra đời trong dòng chảy đó, CMAP là bước cụ thể hóa định hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, đồng thời góp phần triển khai các chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026. Thông qua việc kết nối không gian thực với không gian số, nền tảng mở rộng khả năng tiếp cận di sản, đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với người dân và du khách.
CMAP – Hệ sinh thái dữ liệu văn hóa toàn diện và sống động
Không dừng lại ở chức năng tra cứu, CMAP (cmap.vn) được định hướng trở thành nền tảng dữ liệu số về hạ tầng văn hóa, thể thao và du lịch trên phạm vi toàn quốc. Tại thời điểm ra mắt, nền tảng đã tích hợp 391 sự kiện tại 34/34 tỉnh, thành phố và 33 sự kiện đặc biệt từ các thiết chế văn hóa trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Giá trị của CMAP nằm ở khả năng tổ chức, kết nối và khai thác dữ liệu đa chiều, đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm đối tượng. Với người dân và du khách, nền tảng giúp tra cứu, định vị các sự kiện văn hóa, thể thao theo vị trí địa lý, đồng thời tiếp cận các sản phẩm du lịch văn hóa như tour đêm Văn Miếu – Quốc Tử Giám, làng nghề truyền thống và không gian ẩm thực địa phương. Qua đó, người dùng có thêm thông tin để chủ động lựa chọn điểm đến, xây dựng hành trình và trải nghiệm các giá trị văn hóa.
Đối với cơ quan quản lý, hệ thống dữ liệu không gian và dữ liệu thuộc tính của CMAP cung cấp thông tin về phân bố, hiện trạng và tiềm năng của các nguồn lực văn hóa. Đây là cơ sở hỗ trợ hoạch định chính sách, theo dõi hoạt động sự kiện, đánh giá năng lực phục vụ du lịch và điều phối nguồn lực bảo tồn di sản.
Với địa phương, các thiết chế văn hóa và doanh nghiệp, CMAP mở ra kênh quảng bá thông tin chính thống, kết nối nguồn lực và tiếp cận thị trường công nghiệp văn hóa. Nguồn dữ liệu được hệ thống hóa cũng góp phần hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu thị trường, tìm kiếm cơ hội đầu tư và phát triển các sản phẩm, dịch vụ sáng tạo.
“Tinh hoa đạo học”: Sự giao thoa tinh tế giữa nghệ thuật và di sản
Một trong những điểm nhấn của sự kiện là Chương trình Nghệ thuật số “Tinh hoa đạo học”, kết hợp nghệ thuật trình diễn đương đại với công nghệ và dữ liệu văn hóa số. Trong không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám, ánh sáng, âm thanh và kỹ thuật dàn dựng đã mang đến cách thể hiện mới cho những giá trị di sản, tạo nên trải nghiệm nghệ thuật giàu cảm xúc. Từ mô hình tour đêm đến các chương trình nghệ thuật số, thực tiễn cho thấy công nghệ không làm phai nhạt bản sắc mà góp phần đổi mới cách tiếp cận, gia tăng sức hấp dẫn của di sản và mở ra hướng phát triển cho du lịch văn hóa Thủ đô.
Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh mục tiêu xây dựng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam là giúp người dân và du khách dễ dàng tìm kiếm, lựa chọn các hoạt động văn hóa theo địa điểm, thời gian và chủ đề. Qua đó, mỗi thông tin trên bản đồ không chỉ cung cấp một điểm đến mà còn có thể trở thành điểm khởi đầu cho những trải nghiệm thực tế, từ tham quan bảo tàng, thưởng thức nghệ thuật đến tìm hiểu nghề truyền thống và gặp gỡ nghệ nhân.
Bộ trưởng cũng kỳ vọng những kết nối này sẽ góp phần đưa công chúng đến gần hơn với di sản, mở rộng cơ hội phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa và du lịch, tạo sinh kế cho người dân, cộng đồng, đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam tới bạn bè quốc tế.
Hướng tới tương lai: Dữ liệu “Đúng – Đủ – Sạch – Sống”
Để CMAP thực sự trở thành hạ tầng dữ liệu văn hóa có giá trị và sức lan tỏa lâu dài, việc ra mắt nền tảng mới chỉ là bước khởi đầu. Chặng đường phía trước đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương, thiết chế văn hóa và cộng đồng chuyên môn trong xây dựng, chia sẻ, khai thác dữ liệu. Cùng với việc hoàn thiện tính năng, tăng cường kết nối với hệ thống định danh điện tử VNeID và các cơ sở dữ liệu quốc gia, yêu cầu bảo đảm dữ liệu theo nguyên tắc “đúng – đủ – sạch – sống” có ý nghĩa quyết định. Bởi giá trị của một nền tảng số không chỉ nằm ở quy mô dữ liệu được tích hợp, mà còn ở khả năng phản ánh trung thực đời sống văn hóa, kết nối các nguồn lực và chuyển hóa thông tin thành những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Sâu xa hơn, CMAP và Chương trình Nghệ thuật số “Tinh hoa đạo học” gợi mở một cách nhìn mới về bảo tồn di sản trong thời đại số. Di sản không chỉ là những giá trị được lưu giữ từ quá khứ, mà cần tiếp tục hiện diện, được tiếp cận, trải nghiệm và sáng tạo trong đời sống hôm nay. Công nghệ, vì thế, không thay thế giá trị truyền thống hay làm thay đổi bản sắc di sản, mà mở rộng không gian tồn tại và phương thức lan tỏa của những giá trị ấy. Khi dữ liệu trở thành cầu nối giữa di sản với công chúng, khi công nghệ khơi mở những cách tiếp cận mới và khi cộng đồng thực sự tham gia vào quá trình gìn giữ, phát huy di sản, văn hóa sẽ không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục sinh thành những giá trị mới.
Từ Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nơi kết tinh truyền thống hiếu học và tinh thần trọng dụng hiền tài, câu chuyện về CMAP cũng gợi nhắc một chân lý: mỗi thời đại đều có cách riêng để tiếp nối di sản cha ông. Nếu các thế hệ trước trao truyền tri thức qua văn bia, sách cổ và những thiết chế văn hóa, thì hôm nay, công nghệ số mở thêm những con đường để di sản vượt qua giới hạn không gian, thời gian, đến gần hơn với mỗi người dân và bạn bè quốc tế. Giữ gìn bản sắc không có nghĩa là khép mình trong quá khứ, mà là tạo điều kiện để những giá trị đã làm nên cốt cách dân tộc tiếp tục sống, vận động và tỏa sáng trong tương lai. Đó cũng chính là chiều sâu và ý nghĩa lâu dài của hành trình đưa văn hóa Việt Nam bước vào không gian số.
Bảo Anh
Bài viết cùng chuyên mục
Nửa thế kỷ vun đắp nghĩa tình Hà Nội – Lâm Đồng
Katê – mạch nguồn văn hóa Chăm giữa miền tháp cổ Ninh Thuận
Làng cổ Thúy Lĩnh – Một miền di sản đất Thăng Long
Về Trằm Trà Lộc, hòa mình trong không gian lễ hội quê hương
Cùng Đà Nẵng “Chạm nhịp tự hào” trong dịp Tết Độc lập 2 tháng 9 năm 2026
Lễ hội nghinh Ông Nam Hải, nét đẹp văn hóa biển gắn kết cộng đồng hướng đến tương lai