Thứ Năm, Tháng 11 19, 2026
* Email: bbt.dongnama@gmail.com *Tòa soạn: 0989011688 - 0768908888
spot_img

Đà Nẵng chính thức xếp hạng Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn là Di tích cấp thành phố



ĐNA -

Đà Nẵng. Chiều ngày 19/11/2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi ký Quyết định số 5311/QĐ-UBND, xếp hạng Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn là di tích hỗn hợp cấp thành phố. Đây là hai công trình quân sự tiêu biểu trong hệ thống phòng thủ ven biển Đà Nẵng dưới triều Nguyễn, gắn với nhiệm vụ kiểm soát tuyến đường thiên lý Bắc – Nam và bảo vệ cửa ngõ phía Bắc vịnh Đà Nẵng. Đặc biệt, đây là hai di tích đầu tiên trên địa bàn thành phố được xếp hạng theo loại hình di tích hỗn hợp kể từ khi Luật Di sản văn hóa năm 2024 có hiệu lực.

Tranh tư liệu ghi lại trận giao tranh tại Đồn Chơn Sảng và pháo đài Định Hải ngày 18/11/1859

Bức tranh tư liệu ghi lại cuộc tấn công của liên quân Pháp – Tây Ban Nha vào Đồn Chơn Sảng và pháo đài Định Hải ngày 18/11/1859, tại tuyến phòng thủ ven vịnh Đà Nẵng, dưới chân đèo Hải Vân. Trong tranh, mỏm núi nhô ra biển ở phía bên phải là mũi Hòn Hành, nơi tọa lạc pháo đài Định Hải. Những cột khói bốc lên từ đỉnh và sườn núi tái hiện cảnh pháo đài bị pháo kích. Khu vực Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn nằm ven bờ vịnh, dưới chân đèo Hải Vân, được thể hiện ở phần bên trái và trung tâm bức tranh.

Với vị trí chiến lược tại cửa ngõ phía Bắc vịnh Đà Nẵng, Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phòng thủ liên hoàn của triều Nguyễn, góp phần kiểm soát tuyến giao thông Bắc – Nam, bảo vệ kinh đô Huế và vùng duyên hải miền Trung.

Trong cuộc kháng chiến chống liên quân Pháp – Tây Ban Nha (1858–1860), khu vực chân đèo Hải Vân trở thành một trong những địa bàn giao tranh ác liệt giữa quân đội triều Nguyễn và lực lượng xâm lược.

Kết quả khai quật (bước đầu) ở di tích Trạm Nam Chơn: Một đoạn chiến hào, bao quanh là chiến lũy (tường chắn-bờ chắn gồm các phiến đá xếp cồng lên nhau) – Ảnh: Đoàn khai quật khảo cổ.

Theo các nguồn tư liệu lịch sử trong và ngoài nước, ngày 18/11/1859, dưới sự yểm trợ hỏa lực mạnh từ các chiến hạm ngoài vịnh Đà Nẵng, liên quân Pháp – Tây Ban Nha chia thành hai cánh đổ bộ, tiến công pháo đài Định Hải và Đồn Chơn Sảng. Mặc dù quân đội triều Nguyễn chống trả quyết liệt, hỏa lực vượt trội của đối phương đã gây thiệt hại nặng nề, phá hủy nhiều công sự phòng thủ tại khu vực này.

Tuy nhiên, liên quân không thực hiện được mục tiêu vượt qua đèo Hải Vân để tiến ra kinh đô Huế. Đến tháng 3/1860, quân Pháp rút khỏi Đà Nẵng, khép lại cuộc chiến kéo dài gần 19 tháng tại mặt trận này.

Đáng chú ý, trận giao tranh ngày 18/11/1859 được ghi lại qua bức ký họa thực địa của sĩ quan hải quân Pháp Napoléon Montebello. Từ bản ký họa gốc, họa sĩ hàng hải người Pháp Jean-Baptiste Henri Durand-Brager đã thể hiện lại thành tranh khắc, được đăng trên tuần báo minh họa Le Monde Illustré, số ra ngày 21/1/1860 tại Paris.

Đây là nguồn tư liệu hình ảnh có giá trị, góp phần tái hiện không gian phòng thủ ven biển Đà Nẵng và những trận giao tranh giữa quân đội triều Nguyễn với liên quân Pháp – Tây Ban Nha trong giai đoạn 1858–1860.

Đoàn khai quật khảo cổ cho biết: Đây là các lớp bờ kè, thành hào của Trạm Nam Chơn. Qua phát lộ cho thấy di tích là một chiến lũy được đắp bằng đất, có kè đá xung quanh. Nguồn đá được lấy trực tiếp ở núi Hải Vân. Ảnh: Đoàn khai quật khảo cổ.

Những sự kiện lịch sử gắn với khu vực này cho thấy giá trị của Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn không chỉ nằm ở vai trò của các công trình quân sự trong hệ thống phòng thủ dưới triều Nguyễn, mà còn ở ý nghĩa chứng tích lịch sử, phản ánh tinh thần kháng chiến, ý chí bảo vệ chủ quyền và độc lập dân tộc của quân dân Việt Nam.

Trên cơ sở nhận diện giá trị lịch sử, văn hóa và tầm quan trọng của hai công trình trong hệ thống phòng thủ ven biển dưới triều Nguyễn, UBND thành phố Đà Nẵng đã chỉ đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức khai quật khảo cổ khẩn cấp tại Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn, đồng thời triển khai lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích.

Đợt khai quật được tiến hành từ ngày 25/5/2026, kéo dài 45 ngày, với tổng diện tích 600 m², gồm 300 m² tại Đồn Chơn Sảng và 300 m² tại Trạm Nam Chơn. Kết quả khai quật đã phát hiện nhiều dấu tích kiến trúc và di vật khảo cổ có giá trị, cung cấp thêm những cứ liệu khoa học quan trọng để nghiên cứu, xác định quy mô, cấu trúc, tính chất và niên đại của hai công trình.

Đáng chú ý, các phát hiện khảo cổ còn cho thấy dấu vết của nhiều lớp niên đại lịch sử, góp phần làm rõ hơn quá trình cư trú, giao thương và tổ chức phòng thủ tại khu vực chân đèo Hải Vân qua các thời kỳ. Khi đối chiếu với các nguồn sử liệu và tư liệu hình ảnh, những kết quả này không chỉ bổ sung cơ sở khoa học cho việc đánh giá giá trị lịch sử, văn hóa của Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn mà còn phục vụ công tác lập hồ sơ xếp hạng, bảo tồn và phát huy giá trị hai di tích.

Hiện vật thu được từ đợt khai quật khảo cổ dưới chân đèo Hải Vân Ảnh: Khánh Ly.

Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn được xếp hạng di tích hỗn hợp cấp thành phố , có ý nghĩa quan trọng, khẳng định những giá trị nổi bật về lịch sử và khảo cổ học của hai địa điểm. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những giá trị di sản còn được lưu giữ qua các dấu tích kiến trúc và di vật khảo cổ mà còn thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm và cam kết của chính quyền thành phố trong công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa, đặc biệt là các di tích gắn với cuộc kháng chiến chống liên quân Pháp – Tây Ban Nha (1858–1860).

Trong thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục chỉ đạo Trung tâm Quản lý Di sản và Bảo tàng Đà Nẵng phối hợp chặt chẽ với Viện Khảo cổ học, UBND phường Hải Vân và các cơ quan, đơn vị liên quan để nghiên cứu chuyên sâu các kết quả khai quật; đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm bảo vệ lâu dài các dấu tích khảo cổ, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn.

Tạp chí Đông Nam Á từng đề cập đến Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn trong hệ thống phòng thủ bảo vệ Đà Nẵng – Huế (xem bài: Thành Điện Hải, Phòng tuyến Liên Trì-Hóa Khuê và Hỏa lực Thần công 1858-1860, https://tapchidongnama.vn/sung-than-cong-thanh-dien-hai-dau-an-cong-nghe-duc-dong-trong-lich-su-viet-nam/)./.

Trần Ngọc

Bài viết cùng chuyên mục