Vụ 5 học sinh ở xã Hùng Sơn (TP. Đà Nẵng) rủ nhau ăn thử lá ngón ngày 28/10, khiến một em tử vong, 4 em may mắn được cứu sống, là câu chuyện đau lòng và cũng là hồi chuông cảnh báo. Từ bi kịch này, nhiều vấn đề đáng suy ngẫm được đặt ra về những hiểm nguy luôn rình rập trẻ em, bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết, tâm lý tò mò và cả những khoảng trống trong sự quan tâm, giáo dục, bảo vệ của người lớn.
Trong câu chuyện đau lòng ở xã Hùng Sơn, điều đáng suy ngẫm là các em học sinh, dù sinh sống tại địa phương, vẫn chưa nhận thức được mức độ nguy hiểm của lá ngón, một loại cây chứa độc tố có thể gây chết người. Sự thiếu hiểu biết cùng tâm lý tò mò, muốn “ăn thử” đã dẫn đến hậu quả thương tâm. Vụ việc đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc trang bị kiến thức cơ bản, kỹ năng sống và kỹ năng sinh tồn cho học sinh, nhất là ở các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa. Trong khi công nghệ ngày càng phát triển, việc tiếp cận thông tin, kiến thức trở nên thuận tiện hơn thì tại nhiều địa bàn khó khăn, những hiểu biết thiết yếu để tự bảo vệ bản thân vẫn chưa thực sự đến được với các em.
Một vấn đề đáng quan tâm khác là sự hiện diện của loài cây cực độc như lá ngón tại khu vực gần trường học, tiềm ẩn nguy cơ đe dọa tính mạng học sinh. Điều này không chỉ đặt ra trách nhiệm của gia đình trong việc nhắc nhở, giáo dục con em mà còn cho thấy sự cần thiết phải chủ động nhận diện, cảnh báo và loại bỏ những mối nguy hiểm trong môi trường học đường. Không thể để những hiểm họa hiện hữu ngay quanh trường học chỉ được chú ý sau khi xảy ra hậu quả đau lòng.
Trước tính chất nghiêm trọng của vụ việc, UBND TP. Đà Nẵng đã có văn bản yêu cầu các cơ quan chức năng và địa phương khẩn trương xử lý; kiểm tra, rà soát các khu vực mất an toàn, nhận diện và cảnh báo những loại cây độc, thảo mộc nguy hiểm trong và xung quanh khuôn viên trường học. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, trang bị kỹ năng sống, giúp học sinh nhận biết và phòng tránh nguy cơ ngộ độc từ các loại lá rừng, cây độc. Đây là những biện pháp cần thiết, song điều quan trọng hơn là phải được triển khai thường xuyên, thực chất, thay vì chỉ tập trung thực hiện sau mỗi vụ việc thương tâm.
Nhắc đến cây lá ngón, người viết nhớ lại một lần đến Măng Đen (tỉnh Kon Tum cũ, nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi). Khi ấy, một người bạn địa phương chỉ về những bụi cây đang trổ hoa vàng trên triền đồi và cho biết đó chính là cây lá ngón. Loài cây mọc tự nhiên, hoa vàng khá bắt mắt, nhưng lại ẩn chứa độc tố có thể cướp đi tính mạng con người. Vẻ ngoài tưởng chừng vô hại ấy càng khiến những người thiếu hiểu biết, nhất là trẻ em, khó nhận diện được hiểm nguy.
Dù một số hoạt chất từ cây lá ngón có giá trị nghiên cứu trong y học, điều đáng lo ngại là độc tính cực cao của loài cây này. Chỉ một hành động tò mò, thiếu hiểu biết cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể cứu vãn. Bởi vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là tuyên truyền, cảnh báo mà còn phải có biện pháp kiểm soát những khu vực cây lá ngón mọc tự nhiên, đặc biệt tại nơi đông dân cư, gần trường học và những địa điểm trẻ em thường xuyên lui tới. Với những khu vực có nguy cơ cao, cần chủ động rà soát, xử lý, loại bỏ cây độc; trường hợp khai thác phục vụ nghiên cứu, làm dược liệu phải được quản lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn.
Kiểm soát sự hiện diện của cây lá ngón tại những khu vực có nguy cơ không chỉ góp phần ngăn ngừa các vụ ngộ độc do vô tình ăn phải mà còn hạn chế khả năng loài cây cực độc này bị sử dụng vào những mục đích gây hại cho bản thân hoặc người khác. Từ đây, một câu hỏi đáng suy ngẫm được đặt ra: Trong khi những loài cây như thuốc phiện, cần sa bị pháp luật kiểm soát nghiêm ngặt vì tác hại đối với sức khỏe và xã hội, thì đối với những loài cây có độc tính cao, có thể trực tiếp đe dọa tính mạng con người như lá ngón, chúng ta đã thực sự quan tâm đúng mức đến việc nhận diện, cảnh báo và phòng ngừa nguy cơ hay chưa?
Tất nhiên, tính chất nguy hại và cơ chế quản lý đối với mỗi loài cây là khác nhau. Không thể đồng nhất cây chứa chất ma túy với cây có độc tố tự nhiên. Tuy nhiên, điểm chung cần nhìn nhận là những nguy cơ đe dọa sức khỏe, tính mạng con người đều phải được cảnh báo và có biện pháp phòng ngừa phù hợp, thay vì chỉ được chú ý sau khi xảy ra những vụ việc đau lòng.
Từ câu chuyện cây lá ngón, vấn đề cần được nhìn nhận rộng hơn là việc trang bị kiến thức nhận diện và phòng tránh các loài động, thực vật có độc trong tự nhiên, nhất là đối với học sinh ở miền núi, vùng sâu, vùng xa. Bởi hiểm nguy không chỉ đến từ lá ngón mà còn hiện hữu ở nhiều loài cây, nấm và động vật quen thuộc trong đời sống.
Ở các địa phương miền núi, những vụ ngộ độc do ăn phải nấm rừng không rõ nguồn gốc vẫn thỉnh thoảng xảy ra, có trường hợp dẫn đến tử vong. Tại vùng đồng bằng, thịt cóc nếu chế biến không đúng cách, để lẫn các bộ phận chứa độc tố, cũng có thể gây ngộ độc nghiêm trọng. Tương tự, ở vùng ven biển, cá nóc là mối nguy hiểm chết người nếu bị sử dụng làm thực phẩm khi không bảo đảm an toàn. Những ví dụ ấy cho thấy, đôi khi ranh giới giữa sự tò mò, thói quen sinh hoạt và hiểm họa đối với tính mạng lại rất mong manh.
Vì vậy, giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng sinh tồn không nên chỉ dừng ở những bài học mang tính lý thuyết, mà cần gắn với đặc điểm tự nhiên, môi trường sống của từng địa phương. Học sinh miền núi cần được hướng dẫn nhận biết cây độc, nấm độc; học sinh vùng ven biển cần hiểu rõ nguy cơ từ các loài hải sản chứa độc tố; còn ở mỗi vùng miền, những kiến thức phòng tránh ngộ độc phải trở thành kỹ năng thiết yếu.
Bởi một bài học nhận diện hiểm nguy được trang bị kịp thời có thể giúp trẻ tránh được tai nạn, trong khi sự thiếu hiểu biết đôi khi phải trả giá bằng cả tính mạng.
Từ những hiểm nguy hiện hữu trong đời sống, việc trang bị kiến thức nhận diện các loài động, thực vật có độc cần được quan tâm đúng mức và đưa vào các tiết học ngoại khóa về kỹ năng sống hoặc nội dung giáo dục đặc thù của từng địa phương. Qua đó, giúp học sinh, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, chủ động nhận biết và phòng tránh những tác nhân có thể đe dọa sức khỏe, tính mạng. Không chỉ dừng lại ở việc phòng ngừa, các em còn cần được hướng dẫn kỹ năng ứng phó, sơ cứu ban đầu và tìm kiếm sự trợ giúp y tế kịp thời khi không may bị ngộ độc hoặc tiếp xúc với các tác nhân nguy hiểm. Bởi những kiến thức tưởng chừng đơn giản ấy đôi khi lại là yếu tố quyết định giữa sự sống và cái chết. Và quan trọng hơn, đừng để những bài học bảo vệ tính mạng chỉ được nhắc đến sau mỗi vụ việc thương tâm.
Dân Hùng
Bài viết cùng chuyên mục
Chính quyền địa phương 2 cấp tinh gọn hơn, hiệu quả hơn, gần dân hơn và trách nhiệm hơn.
Xung đột Ukraine: Từ đàm phán ngừng bắn đến bài toán an ninh châu Âu
Hà Lan: Phong trào “Lằn ranh đỏ” và sức ép điều chỉnh chính sách đối với Israel
Jean-Luc Mélenchon: Từ cải cách nước Pháp đến định hình lại châu Âu
Tình báo Mỹ nghi CEO Nvidia có quan hệ tình cảm với ‘đặc tình Trung Quốc’
Hai năm cuối nhiệm kỳ: Thách thức mới với Tổng thống Trump