Ngày 14/11/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài phân tích của nhà báo Reinhard Lauterbach, làm rõ những tính toán chiến lược của Moskva đằng sau tín hiệu sẵn sàng để châu Âu tham gia đàm phán giải quyết xung đột Ukraine. Theo tác giả, những điều kiện mà Nga đưa ra không chỉ đặt châu Âu trước bài toán về vai trò và lợi ích chiến lược, mà còn thử thách khả năng duy trì lập trường thống nhất của khu vực trong tiến trình định hình cấu trúc an ninh châu Âu thời kỳ hậu xung đột.
Nga dường như đang phát tín hiệu sẵn sàng chấp nhận Liên minh châu Âu (EU) tham gia các cuộc đàm phán trong tương lai nhằm chấm dứt xung đột Ukraine. Thông tin này lần đầu được hãng thông tấn TASS của Nga công bố hôm thứ Tư, dẫn lời người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov. Sau chuyến thăm Moskva, hai nhà đàm phán Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner được cho là đã xác nhận tín hiệu trên trong cuộc trao đổi với các đại diện EU tại Dublin hôm thứ Năm.
Tuy nhiên, Moskva đặt ra điều kiện tiên quyết: EU phải thống nhất lựa chọn một đại diện được trao đầy đủ thẩm quyền đàm phán thay mặt khối. Đến thứ Sáu, quyết định về việc mở rộng thành phần tham gia đàm phán vẫn chưa được đưa ra.
Chính điều kiện này đã bộc lộ trở ngại đầu tiên từ phía châu Âu. Theo thông tin được nhiều cơ quan truyền thông phản ánh bên lề hội nghị thượng đỉnh EU và các cuộc tham vấn của Cộng đồng Chính trị châu Âu (EPC) tại thủ đô Ireland, các quốc gia thành viên vẫn bất đồng về nhân sự đại diện. Thủ tướng Estonia Kristen Michal đề xuất Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas đảm nhiệm vai trò này. Trong khi đó, một số nước thành viên khác ủng hộ Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, người Bồ Đào Nha. Ngược lại, Đức, Pháp và Anh chưa muốn cam kết ủng hộ bất kỳ ứng cử viên cụ thể nào.
Theo phân tích của tác giả, sự dè dặt của Berlin, Paris và London bắt nguồn từ những tính toán về vai trò và ảnh hưởng trong tiến trình giải quyết xung đột Ukraine. Dù không có sự ủy nhiệm chính thức từ toàn bộ EU, ba nước này trên thực tế đang giữ vai trò dẫn dắt nhiều nỗ lực ngoại giao và chính sách của châu Âu liên quan đến Ukraine. Việc EU chính thức trao quyền đàm phán cho ông Costa hoặc bà Kallas có thể làm thay đổi tương quan ảnh hưởng hiện nay, khiến ba nước phải chia sẻ hoặc nhường lại vai trò chủ đạo.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn bà Kallas, cựu Thủ tướng Estonia vốn có lập trường cứng rắn đối với Nga, có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng ngay từ giai đoạn khởi động đàm phán. Theo nhận định của tác giả, nếu bà Kallas đứng đầu phái đoàn EU, Brussels có thể tự thu hẹp đáng kể khả năng đối thoại với Moskva trước khi tiến trình thương lượng thực sự bắt đầu. Nhìn từ góc độ này, điều kiện mà Nga đưa ra không chỉ là yêu cầu về thủ tục đại diện, mà còn đặt EU trước phép thử về sự đoàn kết nội bộ, khả năng thống nhất lợi ích và năng lực hành động như một chủ thể ngoại giao độc lập.
Tuy nhiên, bất đồng về nhân sự mới chỉ là một phần của vấn đề. Trở ngại căn bản hơn nằm ở sự khác biệt sâu sắc giữa lập trường của Nga với EU và Ukraine về trình tự cũng như mục tiêu đàm phán.
Moskva muốn đặt vấn đề định hình cấu trúc an ninh châu Âu trong tương lai vào vị trí trung tâm của tiến trình thương lượng, đồng thời bác bỏ khả năng chấp nhận một lệnh ngừng bắn trước khi đạt được thỏa thuận về những nguyên tắc an ninh nền tảng. Theo cách nhìn của Nga, đề xuất từ Kyiv và Brussels về việc ưu tiên ngừng bắn, sau đó mới tiến hành đàm phán về các vấn đề an ninh dài hạn, có thể tạo điều kiện để Ukraine củng cố và tái thiết năng lực quân sự.
Sự hoài nghi này còn gắn với cách Moskva diễn giải kinh nghiệm từ các thỏa thuận Minsk năm 2014 và 2015. Trong cuộc trả lời phỏng vấn năm 2022, cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel từng đề cập đến việc các thỏa thuận Minsk đã tạo thêm thời gian để Ukraine củng cố năng lực của mình. Những phát biểu này được phía Nga viện dẫn như cơ sở cho lập luận rằng các thỏa thuận ngừng bắn hoặc dàn xếp tạm thời có thể bị sử dụng để thay đổi tương quan lực lượng trên thực địa.
Trong bối cảnh đó, theo tác giả, khả năng Moskva chấp nhận phương án ngừng bắn trước, đàm phán về cấu trúc an ninh sau vẫn rất hạn chế. Điều này cho thấy, ngay cả khi EU vượt qua được bất đồng nội bộ để lựa chọn một đại diện đàm phán chung, những khác biệt căn bản về lợi ích chiến lược, trình tự thương lượng và cách tiếp cận đối với an ninh châu Âu vẫn sẽ là thách thức lớn đối với triển vọng đạt được một giải pháp chính trị cho cuộc xung đột Ukraine.
Tuy nhiên, việc Moskva phát tín hiệu chấp nhận sự tham gia của EU vào tiến trình đàm phán cho thấy một sự điều chỉnh đáng kể trong tính toán chiến lược của Nga. Theo tác giả, động thái này phản ánh sự thừa nhận rằng cách tiếp cận “từ trên xuống”, vốn dựa vào các thỏa thuận trực tiếp giữa Moskva và Washington để tác động đến lập trường của các đồng minh châu Âu, đã không mang lại kết quả như kỳ vọng. Tổng thống Mỹ Donald Trump hoặc đã không gây sức ép đủ mạnh đối với các đồng minh, hoặc những nỗ lực gây sức ép của ông không tạo ra chuyển biến cần thiết.
Xét từ góc độ lợi ích của Nga, phương thức đàm phán trực tiếp giữa Moskva và Washington có thể phù hợp với tham vọng duy trì vị thế cường quốc của hai bên, song lại bộc lộ những giới hạn đáng kể về tính khả thi. Theo lập luận của tác giả, vị thế chính trị của Tổng thống Trump đã suy yếu sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. Triển vọng phải đối mặt với một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát từ tháng 1/2027, cùng với thực tế nhiệm kỳ tổng thống thứ hai sẽ kết thúc vào tháng 1/2029, khiến khả năng Washington duy trì nhất quán các cam kết dài hạn trở thành một yếu tố bất định. Trong khi đó, Moskva cũng khó có cơ sở để kỳ vọng chính quyền kế nhiệm ông Trump sẽ theo đuổi đường lối thuận lợi hơn đối với Nga.
Trong bối cảnh đó, việc Moskva điều chỉnh lập trường, không còn phản đối sự tham gia của EU vào đàm phán, được tác giả nhìn nhận là bước đi mang tính thực dụng nhằm thích ứng với những thay đổi trong môi trường chính trị và ngoại giao. Đáng chú ý, việc người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đề cập đến Thủ tướng Đức Friedrich Merz như một đối tác đàm phán tiềm năng có thể mang nhiều hàm ý chiến lược. Một mặt, động thái này góp phần nâng cao vị thế ngoại giao của ông Merz, tạo điều kiện để Berlin khẳng định vai trò trong tiến trình giải quyết xung đột Ukraine. Mặt khác, việc Nga công khai đề cao vai trò của Thủ tướng Đức cũng có thể làm gia tăng những bất đồng trong nội bộ EU, đặc biệt giữa các quốc gia đang cạnh tranh ảnh hưởng đối với tiến trình đàm phán.
Theo tác giả, cách tiếp cận này phản ánh xu hướng lâu nay của Moskva là ưu tiên đối thoại song phương với từng quốc gia thành viên hơn là đàm phán với EU với tư cách một chủ thể thống nhất. Do đó, tín hiệu cởi mở của Nga đối với sự tham gia của châu Âu không hẳn đánh dấu sự thay đổi căn bản trong lập trường của Moskva, mà có thể là bước điều chỉnh mang tính chiến thuật nhằm thích ứng với những giới hạn của kênh đối thoại Nga – Mỹ, đồng thời tận dụng những khác biệt về lợi ích và cạnh tranh ảnh hưởng trong nội bộ EU.
Trong bối cảnh đó, việc Nga để ngỏ khả năng mở rộng đàm phán vừa tạo thêm dư địa cho các nỗ lực ngoại giao, vừa đặt châu Âu trước phép thử về sự đoàn kết và năng lực hành động thống nhất. Thách thức đối với EU không chỉ là lựa chọn một đại diện đủ thẩm quyền, mà quan trọng hơn là dung hòa lợi ích giữa các quốc gia thành viên, xây dựng lập trường chung và khẳng định vai trò thực chất tại bàn đàm phán. Vì vậy, triển vọng giải quyết xung đột Ukraine không chỉ phụ thuộc vào khả năng thu hẹp bất đồng giữa các bên, mà còn gắn với năng lực của châu Âu trong việc vượt qua những chia rẽ nội bộ để bảo vệ lợi ích chiến lược và tham gia định hình cấu trúc an ninh khu vực hậu xung đột.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/533359.friedensverhandlungen-eu-soll-dabei-sein.html
Bài viết cùng chuyên mục
Nga mở cửa đàm phán với châu Âu, Ukraine đối mặt sự cố Starshield
Đàm phán về Ukraine: Tín hiệu ngoại giao chưa đủ tạo đột phá
Vai trò trung tâm của ASEAN trước những biến động địa chính trị
Ukraine: Những cáo buộc chấn động và bài toán trách nhiệm của chính quyền Zelensky
Lá ngón và những khoảng trống trong giáo dục kỹ năng sống
Chính quyền địa phương 2 cấp tinh gọn hơn, hiệu quả hơn, gần dân hơn và trách nhiệm hơn.