Từ buổi tuyên truyền tại Trung tâm Y tế khu vực Bình Thủy, việc hỗ trợ 20 trẻ em khó khăn làm căn cước ở phường Cái Khế đến hồ sơ trợ cấp cho người khuyết tật nặng tại phường Long Mỹ, Cần Thơ đang cụ thể hóa Nghị quyết 205/2025/QH15 bằng những việc làm sát dân, đúng luật, rõ trách nhiệm. Cách triển khai chủ động của Viện kiểm sát nhân dân các khu vực cho thấy giá trị thiết thực của cơ chế mới: bảo vệ quyền dân sự người yếu thế và lợi ích công ngay từ cơ sở.
Đưa Nghị quyết 205 đến dân: Thiết thực, dễ hiểu, dễ làm
Cuối tháng 4/2026, tại Trung tâm Y tế khu vực Bình Thủy, thành phố Cần Thơ, Viện kiểm sát Nhân dân Khu vực 2 tổ chức tuyên truyền Nghị quyết 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 theo hướng gần dân, thiết thực, dễ tiếp cận. Đây là nơi hằng ngày có đông người dân khám, chữa bệnh, trong đó có người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và nhiều trường hợp khó tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Hoạt động góp phần đưa quy định mới của Quốc hội đến đúng đối tượng, giúp người dân hiểu hơn cơ chế bảo vệ nhóm yếu thế và lợi ích công.
Nghị quyết số 205/2025/QH15 cho phép Viện kiểm sát nhân dân, trong những trường hợp luật định, khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Đây là cơ chế quan trọng, bởi trên thực tế không phải người dân nào bị xâm phạm quyền lợi cũng có đủ điều kiện, kiến thức pháp luật, sức khỏe, kinh tế hoặc khả năng tự mình khởi kiện, tự mình theo đuổi vụ việc đến cùng.
Với người dân, có thể hiểu ngắn gọn: Nghị quyết 205 tạo thêm một “điểm tựa pháp lý” để quyền lợi hợp pháp của người yếu thế và lợi ích chung của cộng đồng không bị bỏ quên. Khi phát hiện vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền lợi của trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể phản ánh để Viện kiểm sát xem xét theo thẩm quyền.
Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và được thực hiện thí điểm trong 3 năm tại 6 địa phương gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk. Việc Cần Thơ là một trong những địa phương được chọn thí điểm đặt ra yêu cầu rõ ràng đối với thành phố trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long: phải triển khai cơ chế bảo vệ quyền dân sự, bảo vệ lợi ích công bằng những việc làm cụ thể, sát dân và đúng pháp luật.
Nội dung nghị quyết cũng xác định rõ nhóm lợi ích công cần được bảo vệ, gồm đầu tư công; đất đai, tài nguyên, tài sản công khác; môi trường, hệ sinh thái; di sản văn hóa; an toàn thực phẩm, dược phẩm; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây là những lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống xã hội, kỷ cương quản lý nhà nước và quyền lợi của cộng đồng. Với một đô thị trung tâm vùng như Cần Thơ, nơi tập trung nhiều đầu mối y tế, giáo dục, hành chính, dịch vụ công, việc bảo vệ lợi ích công không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là trách nhiệm phục vụ nhân dân.
Điểm đáng chú ý trong cách làm của Viện kiểm sát Nhân dân Khu vực 2 là không chờ người dân tìm đến cơ quan chức năng, mà đưa tuyên truyền đến nơi người dân có nhu cầu thực tế. Cơ sở y tế là nơi thường xuyên tiếp xúc với nhóm yếu thế; nhiều người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em hoặc thân nhân của họ có thể cần được hướng dẫn về quyền lợi, thủ tục, chính sách. Khi cán bộ kiểm sát trực tiếp tuyên truyền tại đây, nghị quyết không còn là văn bản xa lạ, mà trở thành thông tin pháp luật gần gũi, có thể tiếp nhận và vận dụng trong đời sống.
Từ góc độ tuyên truyền hành chính, Nghị quyết 205 cần được truyền đạt bằng thông điệp rõ ràng: người yếu thế có quyền được bảo vệ; lợi ích chung của cộng đồng phải có cơ chế bảo vệ; khi phát hiện vụ việc liên quan đến quyền lợi hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công, người dân, cơ quan, tổ chức cần kịp thời phản ánh, phối hợp, cung cấp thông tin đúng sự thật để cơ quan có thẩm quyền xem xét. Đây cũng là cách để người dân tham gia bảo vệ pháp luật bằng những hành động cụ thể, thiết thực.
Viện kiểm sát Nhân dân Khu vực 2 sẽ tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền theo hướng sinh động, dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng; đồng thời thực hiện quy trình xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ đối với các vụ việc dân sự công ích đã tiếp nhận. Điều này cho thấy tuyên truyền không phải hoạt động đơn lẻ, mà gắn với quá trình phát hiện, tiếp nhận, xử lý thông tin và thực hiện nhiệm vụ mới theo tinh thần Nghị quyết 205.
Chính sách đi vào từng hoàn cảnh cụ thể
Nếu buổi tuyên truyền tại phường Bình Thủy là bước đưa Nghị quyết đến cộng đồng, thì những vụ việc tại phường Cái Khế và phường Long Mỹ cho thấy Viện kiểm sát Nhân dân thành phố Cần Thơ đang chuyển tinh thần nghị quyết thành hành động hành chính – pháp lý, có địa chỉ, có đối tượng. Từ tháo gỡ thủ tục căn cước cho trẻ em khó khăn đến hoàn thiện hồ sơ trợ cấp cho người khuyết tật nặng, điểm chung nổi bật là sự chủ động của Viện kiểm sát trong tiếp nhận thông tin, phối hợp xác minh và kiến nghị xử lý.
Sáng 23/4/2026, Viện kiểm sát Nhân dân Khu vực 1 – Cần Thơ cử các kiểm sát viên là thành viên Tổ công tác thực hiện thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự trực tiếp đến Hội Từ thiện và Bảo vệ quyền trẻ em thành phố Cần Thơ. Nội dung làm việc là hỗ trợ thủ tục cấp căn cước định danh điện tử cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn thuộc Câu lạc bộ trẻ em đường phố thành phố Cần Thơ trên địa bàn phường Cái Khế. Đây là bước tiếp cận cụ thể với nhóm trẻ em đang gặp trở ngại trong việc thực hiện quyền dân sự.
Theo đại diện Hội Từ thiện và Bảo vệ quyền trẻ em thành phố Cần Thơ, có 20 trẻ em hoàn cảnh khó khăn đang được Hội bảo trợ nhưng gặp vướng mắc khi làm thủ tục cấp căn cước. Nguyên nhân gồm thiếu giấy tờ, bị địa phương từ chối giải quyết hoặc gia đình không đủ điều kiện thực hiện thủ tục. Một số trường hợp khi trở về địa phương xin cấp căn cước đã bị từ chối do thiếu hồ sơ hợp lệ. Những vướng mắc này khiến các em gặp trở ngại trong tiếp cận quyền cơ bản, dịch vụ công, bảo hiểm y tế và thủ tục hành chính cần thiết.
Với trẻ em khó khăn, căn cước không chỉ là giấy tờ tùy thân. Đó là điều kiện quan trọng để các em được xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Sau khi ghi nhận vụ việc, Viện kiểm sát Nhân dân Khu vực 1 bước đầu xác định đây là nhóm người dễ bị tổn thương theo điểm a khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 205/2025/QH15, đồng thời dự kiến ban hành kiến nghị gửi cơ quan có thẩm quyền sớm thực hiện thủ tục cấp căn cước cho các cháu theo quy định. Từ một thủ tục bình thường, ý nghĩa của nghị quyết được thể hiện rõ: không để trẻ em yếu thế bị bỏ lại vì thiếu giấy tờ hoặc người hỗ trợ.
Trước đó, ngày 08/4/2026, Viện kiểm sát Nhân dân Khu vực 12 – Cần Thơ hoàn tất hồ sơ và phối hợp UBND phường Long Mỹ trao quyết định trợ cấp bảo trợ xã hội hằng tháng cho ông Trần Chí L., sinh ngày 01/01/1987, thường trú tại Khu vực 11, phường Long Mỹ, thành phố Cần Thơ. Ông L. là người khuyết tật nặng, có hoàn cảnh kinh tế khó khăn tại địa bàn. Đây là trường hợp đầu tiên được giải quyết theo quy trình rút gọn nhằm bảo đảm chính sách đến đúng người.
Kết quả xác minh cho thấy ông Trần Chí L. bị khuyết tật nặng, không có khả năng lao động, không có nguồn thu nhập ổn định và thuộc diện cần được Nhà nước hỗ trợ thường xuyên. Ngay khi tiếp nhận thông tin, Tổ công tác Viện kiểm sát Nhân dân Khu vực 12 phối hợp với UBND, Phòng Văn hóa và xã hội phường Long Mỹ thu thập tài liệu, ghi nhận thực tế, hoàn thiện hồ sơ theo quy định. Sau đó, lãnh đạo đơn vị ban hành công văn phối hợp các cơ quan liên quan để tiến hành thủ tục cần thiết, kịp thời hỗ trợ gia đình ông L. Vụ việc cho thấy vai trò phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và Viện kiểm sát trong bảo đảm chính sách đến với người yếu thế.
Từ các địa phương triển khai, điểm chung là không chờ vụ việc kéo dài, không để vướng mắc hành chính trở thành thiệt thòi lâu dài. Các đơn vị kiểm sát đã tiếp cận từng trường hợp, từng hồ sơ, từng địa chỉ cụ thể. Cách làm này phù hợp tinh thần Nghị quyết 205: bảo vệ người yếu thế không chỉ bằng tuyên truyền, mà bằng quy trình tiếp nhận thông tin, kiểm tra, xác minh, kiến nghị và khi đủ điều kiện thì thực hiện quyền khởi kiện. Nhiều người thuộc nhóm dễ bị tổn thương không đủ khả năng tự trình bày, tự hoàn thiện hồ sơ hoặc theo đuổi thủ tục pháp lý.
Đặt trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long, nơi đời sống dân cư gắn với chính quyền cơ sở, dịch vụ công, y tế, an sinh xã hội và quan hệ dân sự, việc triển khai Nghị quyết 205 tại Cần Thơ có ý nghĩa thực tế. Cần Thơ không chỉ là địa phương thí điểm, mà còn là trung tâm vùng; cách tuyên truyền, phát hiện, phối hợp và xử lý vụ việc tại đây tạo kinh nghiệm cho quá trình đưa nghị quyết vào đời sống.
Trọng Nguyễn