Ngày 05/11/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết “Yemen – Cuộc chiến tranh giành quyền bá chủ” của nhà báo Jakob Reimann, phân tích những rạn nứt trong quan hệ giữa các lực lượng khu vực và quá trình tái định hình các liên minh chiến lược trong bối cảnh xung đột với Ansar Allah. Diễn biến tại Yemen không chỉ làm gia tăng những thách thức đối với an ninh bán đảo Arab và tuyến hàng hải chiến lược Biển Đỏ, mà còn phản ánh sự cạnh tranh ảnh hưởng ngày càng phức tạp giữa các cường quốc khu vực, qua đó tác động trực tiếp đến cán cân quyền lực và triển vọng định hình trật tự an ninh Trung Đông.
Rạn nứt lợi ích giữa Ả Rập Xê Út và UAE tại Yemen
Bề ngoài, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) vẫn duy trì hình ảnh một mặt trận thống nhất. Ngày 18/10, Bộ trưởng Quốc phòng Ả Rập Xê Út Khalid bin Salman đến Abu Dhabi hội đàm với Tổng thống UAE Sheikh Mohammed bin Zayed, với nội dung được công bố là trao đổi quan điểm về tình hình khu vực. Tuy nhiên, cuộc gặp cấp cao này diễn ra trong bối cảnh hai nước có những bất đồng sâu sắc về tương lai Yemen.
Trước đó một ngày, The Guardian đưa tin UAE dự định nối lại hỗ trợ tài chính cho Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC), lực lượng ly khai đang kiểm soát Aden, nhằm tăng cường hoạt động chống lại Ansar Allah (Houthi). Động thái này được nhìn nhận như một sự nhượng bộ của Abu Dhabi trước sức ép từ Riyadh, đồng thời làm dấy lên khả năng hai bên đang tìm cách thu hẹp bất đồng trong vấn đề Yemen.
Bất đồng chiến lược và cạnh tranh ảnh hưởng
Dù cùng tham gia liên minh chống Ansar Allah từ tháng 3/2015, Ả Rập Xê Út và UAE theo đuổi những mục tiêu khác nhau. Riyadh muốn đánh bại Ansar Allah, củng cố chính phủ Yemen được quốc tế công nhận và duy trì sự thống nhất lãnh thổ nước này, qua đó bảo đảm an ninh cho biên giới phía Nam. Trong khi đó, Abu Dhabi hậu thuẫn lực lượng ly khai miền Nam, hướng tới tái lập một thực thể chính trị độc lập tại khu vực và gia tăng ảnh hưởng của UAE.
Sự khác biệt về mục tiêu khiến quan hệ giữa hai đồng minh liên tục căng thẳng, đặc biệt sau khi STC được thành lập năm 2017. Những bất đồng chính trị dần chuyển thành các cuộc đối đầu quân sự giữa các lực lượng do hai bên hậu thuẫn.
Đợt leo thang đáng chú ý diễn ra vào đầu tháng 12 năm ngoái, khi STC nhanh chóng kiểm soát hai tỉnh Hadramaut và Al-Mahra, giáp biên giới Ả Rập Xê Út và Oman. Động thái này khiến Riyadh gia tăng hiện diện quân sự tại khu vực biên giới, với khoảng 15.000 quân được triển khai.
Căng thẳng lên đến đỉnh điểm ngày 30/12, khi không quân Ả Rập Xê Út tiến hành không kích hai tàu chở hàng của UAE tại cảng Mukalla, thủ phủ tỉnh Hadramaut. Theo thông tin được dẫn lại, các tàu này vận chuyển vũ khí, trong đó có xe bọc thép, phục vụ lực lượng ly khai miền Nam. Cùng ngày, Chủ tịch Hội đồng Tổng thống Yemen Rashad al-Alimi tuyên bố chấm dứt thỏa thuận quốc phòng với UAE và yêu cầu lực lượng quân sự nước này rút khỏi Yemen trong vòng 24 giờ. Vài giờ sau, Abu Dhabi thông báo chấm dứt sự hiện diện quân sự tại quốc gia này.
Ngay sau Tết Năm mới, Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) tuyên bố sẽ tổ chức trưng cầu dân ý về việc ly khai Nam Yemen trong vòng hai năm. Động thái này tiếp tục làm gia tăng căng thẳng trong cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa Ả Rập Xê Út và UAE tại Yemen. Kể từ khi STC được thành lập năm 2017, những bất đồng giữa hai đồng minh đã nhiều lần chuyển thành đụng độ quân sự giữa các lực lượng do họ hậu thuẫn. Đỉnh điểm là đầu tháng 12 năm ngoái, khi STC nhanh chóng kiểm soát hai tỉnh Hadramaut và Al-Mahra, giáp biên giới Ả Rập Xê Út và Oman, buộc Riyadh triển khai khoảng 15.000 binh sĩ đến khu vực biên giới. Ngày 30/12, không quân Ả Rập Xê Út không kích hai tàu hàng của UAE tại cảng Mukalla, với cáo buộc vận chuyển vũ khí, trong đó có xe bọc thép, cho lực lượng ly khai miền Nam. Cùng ngày, Chủ tịch Hội đồng Tổng thống Yemen Rashad al-Alimi chấm dứt thỏa thuận quốc phòng với UAE, yêu cầu lực lượng nước này rút khỏi Yemen trong vòng 24 giờ. Abu Dhabi sau đó tuyên bố chấm dứt sự hiện diện quân sự tại quốc gia này.
Kẻ thù của kẻ thù tôi
Sau những bất đồng và đối đầu với Ả Rập Xê Út tại Yemen, UAE được cho là đang âm thầm thiết lập các kênh hỗ trợ Ansar Allah (Houthi), lực lượng từng là đối tượng trong chiến dịch quân sự chung của hai nước. Theo điều tra của hãng truyền thông Mỹ Drop Site News, bốn nguồn tin cho biết trong những tháng gần đây, UAE đã cung cấp thông tin tình báo cho lực lượng này, đồng thời hỗ trợ xác định mục tiêu nhằm vào các lực lượng Yemen do Riyadh hậu thuẫn. Đáng chú ý, hoạt động chia sẻ tình báo được cho là chỉ tập trung vào các đối thủ của UAE tại Yemen, không nhằm vào lãnh thổ Ả Rập Xê Út.
Cũng theo Drop Site News, Mỹ gần đây đã nắm được thông tin về hoạt động hỗ trợ bí mật này và một quan chức cấp cao của chính phủ Mỹ đã yêu cầu UAE chấm dứt. Tuy nhiên, thông tin trên chưa được các bên liên quan xác nhận độc lập. Đại sứ UAE tại Mỹ, Nhà Trắng và đại diện liên minh quân sự do Ả Rập Xê Út dẫn đầu không phản hồi yêu cầu bình luận của hãng truyền thông. Trong khi đó, Ansar Allah bác bỏ cáo buộc được UAE hỗ trợ. Quan chức cấp cao của lực lượng này, Mohammed Al-Bukhaiti, khẳng định Abu Dhabi không cung cấp hỗ trợ và vẫn duy trì lập trường trung lập, bất chấp những yêu cầu của Thái tử Mohammed bin Salman về việc nối lại chiến dịch quân sự cùng Riyadh. Đại diện cấp cao của STC cũng phủ nhận việc duy trì bất kỳ kênh liên lạc nào với lực lượng Houthi.
Đế chế các cảng
Giữa tháng 10, trong một bài thuyết trình về chiến lược an ninh quốc gia, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã sử dụng bản đồ do Quỹ Friedrich Ebert (FES), trực thuộc Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD), xây dựng nhằm phác họa cấu trúc liên minh tại Tây Á và các khu vực lân cận. Bản đồ phân chia cục diện khu vực thành ba khối địa chiến lược. Thứ nhất là “trục kháng chiến”, gồm Iran, Hezbollah, Ansar Allah (Houthi), Hamas và các lực lượng dân quân Shiite tại Iraq. Thứ hai là khối do Ả Rập Xê Út và Ai Cập dẫn đầu, với sự tham gia của Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan cùng các chế độ quân chủ vùng Vịnh và một số đối tác khu vực. Khối thứ ba xoay quanh Israel và UAE, với các đối tác và lực lượng có quan hệ lợi ích tại Hy Lạp, Síp, Ethiopia, Puntland, Somaliland và miền Nam Yemen. Đáng chú ý, bản đồ còn xếp Lực lượng Hỗ trợ nhanh Sudan (RSF) vào nhóm các lực lượng được Israel và UAE coi là thân thiện.
Việc FES tách UAE khỏi khối do Ả Rập Xê Út dẫn dắt và đặt nước này trong cùng một cấu trúc liên kết với Israel phản ánh những thay đổi trong quan hệ và lợi ích chiến lược tại khu vực những năm gần đây. Theo đánh giá của quỹ này, liên minh xoay quanh Israel và UAE theo đuổi tham vọng mở rộng ảnh hưởng, hướng tới vị thế bá quyền khu vực.
Một trong những công cụ quan trọng để Abu Dhabi hiện thực hóa tham vọng đó là xây dựng mạng lưới cảng biển và các điểm kiểm soát hàng hải có vị trí chiến lược. Từ đảo Socotra của Yemen, Somaliland và Djibouti, qua Sudan, Ai Cập đến Syria, UAE từng bước mở rộng hiện diện tại các tuyến hàng hải trọng yếu. Cùng với đó là các khoản đầu tư vào cảng biển tại Địa Trung Hải, trong đó có Síp và Tây Ban Nha. Mạng lưới này không chỉ phục vụ lợi ích thương mại mà còn tạo điều kiện để UAE gia tăng ảnh hưởng kinh tế, hậu cần và địa chính trị tại Tây Á, Bắc Phi và khu vực Địa Trung Hải.
Tuy nhiên, tham vọng mở rộng ảnh hưởng của Abu Dhabi tại Yemen đã gặp trở ngại khi các lực lượng đối lập với STC giành lại quyền kiểm soát nhiều địa bàn và vị trí chiến lược. Điều này làm suy yếu một mắt xích quan trọng trong mạng lưới ảnh hưởng của UAE tại khu vực Biển Đỏ và vịnh Aden.
Trong khi đó, Ả Rập Xê Út đang tìm cách mở rộng sự ủng hộ quốc tế cho chiến dịch quân sự chống Ansar Allah, được nối lại vào tháng 7 sau hơn bốn năm duy trì lệnh ngừng bắn tương đối ổn định. Theo bài viết, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã cam kết hỗ trợ quân sự theo khuôn khổ “Hiệp ước Mecca” được thiết lập vào tháng 8. Quốc hội Ai Cập cũng thông qua nghị quyết cho phép Tổng thống Abdel Fattah al-Sisi triển khai quân đội hỗ trợ Riyadh. Bên cạnh đó, Anh triển khai máy bay tiếp dầu Voyager phục vụ các hoạt động quân sự; Mỹ hỗ trợ lựa chọn mục tiêu thông qua khoảng 200 chuyên gia phân tích tại các trung tâm chỉ huy của Ả Rập Xê Út; Pháp và Italy cũng điều động nhân sự cùng trang thiết bị quân sự tới nước này.
Trong bối cảnh đó, việc UAE tham gia trở lại vào chiến dịch quân sự không đồng nghĩa với việc những bất đồng chiến lược giữa Abu Dhabi và Riyadh đã được giải quyết. Động thái này cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với lợi ích riêng của UAE tại Nam Yemen, nơi nước này tìm cách duy trì ảnh hưởng thông qua các lực lượng đồng minh và những vị trí địa chiến lược quan trọng.
Nhìn tổng thể, diễn biến tại Yemen cho thấy cuộc xung đột không đơn thuần là cuộc đối đầu giữa Ansar Allah với chính phủ Yemen được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn, mà còn là không gian cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc khu vực. Những bất đồng giữa Riyadh và Abu Dhabi, sự điều chỉnh liên minh của UAE, cùng tham vọng kiểm soát các vị trí hàng hải chiến lược đã làm gia tăng tính phức tạp của cục diện. Trong khi Ả Rập Xê Út tìm cách củng cố an ninh biên giới và duy trì ảnh hưởng đối với Yemen thống nhất, UAE ưu tiên bảo vệ mạng lưới lợi ích tại miền Nam Yemen và các tuyến hàng hải trọng yếu. Vì vậy, những biểu hiện hợp tác giữa hai nước chưa đồng nghĩa với sự thống nhất về mục tiêu chiến lược. Chừng nào các lợi ích đối nghịch này chưa được giải quyết, Yemen vẫn có nguy cơ tiếp tục là địa bàn cạnh tranh quyền lực và xung đột ủy nhiệm, với những hệ lụy vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, tác động đến an ninh Biển Đỏ, vịnh Aden và cán cân quyền lực tại Trung Đông.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/532821.jemen-tanz-der-hegemonen.html
Bài viết cùng chuyên mục
Chiến thắng áp đảo, Đảng Dân chủ kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ
Từ vụ clip VF3: Nhìn từ quyền trẻ em và quyền con người
Trung Đông trước nguy cơ bùng phát xung đột Mỹ – Iran
Ba Lan: Khủng hoảng Tòa án Hiến pháp và cuộc đấu quyền lực dai dẳng
Bế tắc chính trị tại Israel: Cánh cửa quyền lực vẫn rộng mở với Netanyahu
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong đầu tư tài chính trực tuyến: Thực tiễn vụ án Mr Pips và giải pháp phòng ngừa