Sau 16 tháng vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là bước sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn là sự đổi mới về phương thức quản lý, điều hành và phục vụ Nhân dân, hướng tới nền hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và gần dân. Trước những thách thức về địa bàn quản lý, khối lượng công việc và yêu cầu chuyển đổi số, thước đo thành công chính là trách nhiệm rõ ràng hơn, thủ tục nhanh gọn hơn và những chuyển biến thực chất mà người dân có thể cảm nhận được.
Nâng cao hiệu quả, mở ra cơ hội phát triển
Tinh gọn bộ máy không có nghĩa là giảm nhân sự một cách cơ học mà là giảm đầu mối, giảm tầng nấc trung gian, khắc phục tình trạng chồng chéo, đồng thời nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động. Mỗi nhiệm vụ phải bảo đảm nguyên tắc “sáu rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ quy trình và rõ kết quả; không để xảy ra tình trạng nhiều nơi cùng quản lý nhưng không nơi nào chịu trách nhiệm đến cùng.
Tinh gọn cũng không đồng nghĩa với việc dồn thêm công việc cho cơ sở. Khi khối lượng nhiệm vụ tăng, cần bố trí nhân sự phù hợp với vị trí việc làm và năng lực chuyên môn; đồng thời cải tiến quy trình, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và bảo đảm các điều kiện làm việc. Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp liên thông giữa cấp tỉnh và cấp xã trong các lĩnh vực then chốt như đất đai, đầu tư công, quy hoạch, giải quyết khiếu nại, khắc phục tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm.
Một bộ máy chỉ thực sự tinh gọn khi công việc được giải quyết nhanh hơn, sự phối hợp chặt chẽ hơn, trách nhiệm được xác định rõ ràng hơn và người dân không phải đi lại, chờ đợi nhiều lần.
Việc tổ chức lại các đơn vị hành chính, đặc biệt là tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng liên kết vùng, kết nối hạ tầng, đất đai, nguồn nhân lực và các chuỗi sản xuất – dịch vụ, góp phần mở rộng không gian phát triển, hình thành động lực tăng trưởng mới; tạo điều kiện thuận lợi cho quy hoạch đồng bộ, thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp, thúc đẩy đô thị hóa, thương mại, du lịch, công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp công nghệ cao.
Quan trọng hơn, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tạo điều kiện chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển, chủ động tháo gỡ các điểm nghẽn, đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp, biến tiềm năng thành nguồn lực và động lực tăng trưởng. Để đáp ứng yêu cầu này, cần hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực tài chính – ngân sách phù hợp cho cấp xã mới, từ định mức chi, quyền tự chủ tài chính đến cơ chế thưởng theo kết quả thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm chính quyền cơ sở có đủ nguồn lực đáp ứng khối lượng công việc và yêu cầu phát triển ngày càng cao.
Gần dân nhất để thực hiện trách nhiệm phục vụ
Hiệu quả hoạt động của chính quyền không thể đo bằng số lượng cuộc họp hay báo cáo mà phải được kiểm chứng qua kết quả giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp càng phải hướng mạnh về cơ sở, nắm chắc tình hình, lắng nghe ý kiến Nhân dân và kịp thời giải quyết những vấn đề thuộc thẩm quyền. Thủ tục hành chính phải đơn giản, công khai, minh bạch, dễ thực hiện; người dân phải biết rõ cần làm gì, cơ quan nào chịu trách nhiệm, thời hạn giải quyết và cách thức theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ.
Cán bộ, công chức là hình ảnh trực tiếp của chính quyền trong mắt người dân. Thái độ tận tình hướng dẫn, tôn trọng và lắng nghe góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân; ngược lại, quan liêu, cửa quyền, né tránh, sách nhiễu sẽ làm suy giảm niềm tin. Người dân đến cơ quan công quyền không phải để “xin – cho” mà để thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Chính quyền gần dân trước hết phải được thể hiện bằng những việc làm cụ thể: hồ sơ được giải quyết đúng hạn, thủ tục thuận lợi, những phản ánh, kiến nghị chính đáng được tiếp nhận và xử lý kịp thời.
Cùng với việc nâng cao chất lượng phục vụ, cần tăng cường vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp và phát huy các kênh giám sát, phản biện của Nhân dân thông qua Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể, hòm thư góp ý và nền tảng số, bảo đảm tiếng nói của người dân thực sự được lắng nghe, tiếp thu trong quá trình ra quyết định và đánh giá cán bộ, công chức.
Chuyển đổi số là điều kiện quan trọng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành nhanh chóng, minh bạch và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là đưa hồ sơ, giấy tờ từ bàn làm việc lên máy tính mà giá trị phải được thể hiện qua kết quả thực tế: giảm thời gian, giảm giấy tờ, giảm chi phí, giảm khâu trung gian và giảm phiền hà cho người dân. Dữ liệu phải được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả, tránh tình trạng người dân phải cung cấp nhiều lần những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.
Để thực hiện yêu cầu này, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số và cơ sở dữ liệu, đẩy mạnh kết nối, liên thông, đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là những người trực tiếp giải quyết công việc ở cơ sở. Cùng với đó, cần xây dựng lộ trình số hóa cụ thể theo từng năm, gắn với các chỉ số đo lường như tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình, tỷ lệ hồ sơ được số hóa và mức độ hài lòng của người sử dụng.
Công nghệ phải phục vụ con người, giúp giải quyết công việc nhanh hơn, chính xác hơn, thuận lợi hơn, chứ không trở thành một tầng thủ tục mới, gây thêm khó khăn, phiền hà cho người dân.
Cán bộ phải được đánh giá bằng kết quả và trách nhiệm
Bộ máy dù tinh gọn đến đâu nhưng đội ngũ cán bộ không đáp ứng yêu cầu thì hiệu quả hoạt động cũng khó được nâng cao. Sau sắp xếp, địa bàn quản lý rộng hơn, khối lượng công việc lớn hơn, yêu cầu phối hợp cao hơn, đòi hỏi cán bộ không chỉ vững chuyên môn mà còn phải có kỹ năng số, đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ Nhân dân.
Việc đánh giá cán bộ phải chuyển mạnh từ hình thức sang kết quả thực hiện nhiệm vụ, thể hiện qua tiến độ, chất lượng công việc, khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn và mức độ thuận lợi của người dân khi thực hiện các thủ tục hành chính. Những cán bộ có năng lực, trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo và mang lại hiệu quả thiết thực cần được ghi nhận; đồng thời phải kịp thời chấn chỉnh các biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, gây khó khăn, phiền hà cho người dân.
Đặc biệt, phải đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, bảo đảm sâu sát, quyết đoán, công tâm, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và chịu trách nhiệm đến cùng đối với lĩnh vực được giao. Cùng với đó, cần tạo môi trường làm việc khuyến khích cán bộ phát huy tính chủ động, sáng tạo vì lợi ích chung, nhưng phải luôn tuân thủ các quy định của pháp luật.
Phân cấp, phân quyền là điều kiện quan trọng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp phát huy tính chủ động, nâng cao hiệu quả giải quyết công việc sát với thực tiễn. Công việc thuộc thẩm quyền cấp nào thì cấp đó phải chủ động giải quyết và chịu trách nhiệm; khắc phục tình trạng công việc thuộc thẩm quyền cơ sở nhưng vẫn phải chờ cấp trên, hoặc cấp trên giao nhiệm vụ nhưng không giao đủ quyền hạn và nguồn lực để thực hiện.
Phân cấp, phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và hậu kiểm rõ ràng, tránh tình trạng giao quyền nhưng buông lỏng quản lý, tin tưởng nhưng thiếu kiểm soát. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế phối hợp liên thông giữa cấp tỉnh và cấp xã trong giải quyết các công việc có liên quan đến thẩm quyền của cả hai cấp, đặc biệt ở những lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, đầu tư công, quy hoạch và giải quyết khiếu nại, bảo đảm sự thống nhất, thông suốt trong quản lý, điều hành.
Quyền hạn phải đi đôi với trách nhiệm, nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ, kiểm tra gắn liền với tin tưởng. Đó là những nguyên tắc quan trọng để phân cấp không trở thành phân tán, phân quyền không dẫn đến buông lỏng quản lý.
Lấy mức độ hài lòng của người dân làm thước đo
Bên cạnh các chỉ số hành chính, cần thể chế hóa việc khảo sát định kỳ mức độ hài lòng của người dân đối với đội ngũ cán bộ, công chức và chính quyền địa phương 2 cấp. Đây là kênh phản hồi khách quan, góp phần đo lường thực chất chất lượng phục vụ, phát hiện những điểm nghẽn và kịp thời điều chỉnh những hạn chế, bất cập trong hoạt động của chính quyền.
Việc khảo sát cần được thực hiện định kỳ, tối thiểu mỗi năm một lần, do các cơ quan, tổ chức độc lập như viện nghiên cứu, trường đại học hoặc tổ chức xã hội – nghề nghiệp thực hiện nhằm bảo đảm tính khách quan. Đối tượng khảo sát là công dân từ 18 tuổi trở lên, đã từng liên hệ giải quyết thủ tục hành chính hoặc đang sinh sống trên địa bàn; mẫu khảo sát phải bảo đảm tính đại diện về giới tính, độ tuổi, khu vực và dân tộc.
Nội dung khảo sát tập trung vào các yếu tố: thái độ phục vụ của cán bộ, công chức; thời gian giải quyết công việc; tính công khai, minh bạch; chất lượng hướng dẫn; khả năng tiếp cận dịch vụ công và hiệu quả xử lý phản ánh, kiến nghị. Phương thức khảo sát cần được triển khai đa kênh, kết hợp trực tuyến, điện thoại, phỏng vấn trực tiếp và qua ứng dụng VNeID, đồng thời bảo đảm tính ẩn danh, khuyến khích người dân phản hồi trung thực, thẳng thắn. Trên cơ sở đó, cần xây dựng bộ chỉ số đánh giá cụ thể, gồm tỷ lệ hài lòng chung, tỷ lệ hài lòng theo từng lĩnh vực, tỷ lệ phản hồi và mức độ cải thiện qua các kỳ khảo sát.
Kết quả khảo sát phải được công bố công khai theo từng đơn vị, địa phương; đồng thời gắn với việc đánh giá cán bộ, công chức, xếp loại chính quyền cơ sở và xem xét trách nhiệm người đứng đầu đối với những đơn vị có tỷ lệ hài lòng thấp kéo dài.
Về tổ chức thực hiện, cơ chế khảo sát có thể được triển khai theo hai cấp. Ở cấp tỉnh, UBND tỉnh, thành phố tổ chức khảo sát định kỳ mức độ hài lòng của người dân đối với cán bộ, công chức và chính quyền cấp xã, phường. Kết quả là căn cứ để đánh giá, xếp loại chính quyền cơ sở, xét thi đua, khen thưởng và xem xét trách nhiệm người đứng đầu. Ở cấp Trung ương, các bộ, ngành hoặc cơ quan độc lập được Chính phủ giao nhiệm vụ tổ chức khảo sát định kỳ mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đối với chính quyền cấp tỉnh, thành phố. Kết quả là một trong những chỉ số đánh giá năng lực điều hành, chất lượng phục vụ và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng địa phương.
Hai cấp khảo sát cần thống nhất về bộ chỉ số, phương pháp thực hiện và tiêu chí đánh giá, bảo đảm dữ liệu có thể so sánh giữa các địa phương và qua từng thời kỳ. Kết quả phải được công bố công khai, minh bạch, đồng thời được tổng hợp, phân tích để phát hiện những hạn chế, bất cập, kịp thời điều chỉnh chính sách và nhân rộng những cách làm hiệu quả.
Thông qua cơ chế khảo sát và phản hồi thường xuyên, người dân thực sự trở thành chủ thể tham gia đánh giá hoạt động của chính quyền, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, liêm chính và hiệu quả.
Sau 16 tháng vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang từng bước ổn định và tiếp tục được hoàn thiện. Những khó khăn, bất cập ban đầu cần được nhìn nhận thẳng thắn, đánh giá khách quan và khắc phục kịp thời. Quan trọng hơn, phải chuyển hóa sự thay đổi về tổ chức bộ máy thành đổi mới thực chất trong phương thức quản lý, điều hành và phục vụ Nhân dân. Mỗi cấp chính quyền phải chủ động, mỗi cán bộ, công chức phải tận tâm, mỗi nhiệm vụ phải được xác định rõ trách nhiệm và có người chịu trách nhiệm đến cùng.
Hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ nằm ở việc tinh gọn tổ chức mà còn ở chất lượng vận hành và kết quả phục vụ. Đó phải là một bộ máy tinh gọn nhưng không suy giảm năng lực; phân cấp, phân quyền nhưng không buông lỏng quản lý; giữ vững kỷ cương nhưng không cứng nhắc, máy móc; đẩy mạnh hiện đại hóa nhưng không xa rời thực tiễn và người dân. Đích đến cuối cùng của cải cách là xây dựng nền hành chính phục vụ, nơi quyền lực được thực thi đúng pháp luật, trách nhiệm được đề cao, hiệu quả được kiểm chứng bằng thực tiễn và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân luôn được đặt ở vị trí trung tâm.
Trung tướng Ngô Quý Đức/Nguyên Cục trưởng, Cục Cứu hộ – Cứu nạn/BQP
Bài viết cùng chuyên mục
Xung đột Ukraine: Từ đàm phán ngừng bắn đến bài toán an ninh châu Âu
Hà Lan: Phong trào “Lằn ranh đỏ” và sức ép điều chỉnh chính sách đối với Israel
Jean-Luc Mélenchon: Từ cải cách nước Pháp đến định hình lại châu Âu
Tình báo Mỹ nghi CEO Nvidia có quan hệ tình cảm với ‘đặc tình Trung Quốc’
Hai năm cuối nhiệm kỳ: Thách thức mới với Tổng thống Trump
Chính sách trừng phạt Cuba của Mỹ làm gia tăng bất đồng quốc tế