Thứ Tư, Tháng 11 18, 2026
* Email: bbt.dongnama@gmail.com *Tòa soạn: 0989011688 - 0768908888
spot_img

Đưa giáo dục quyền con người đến gần hơn với đời sống đồng bào dân tộc thiểu số vùng Đồng bằng sông Cửu Long



ĐNA -

Quyết định số 2199/QĐ-TTg mở ra giai đoạn mới trong công tác giáo dục quyền con người, hướng đến nhà trường, cơ quan công quyền và cộng đồng. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nơi có đông đồng bào Khmer, Hoa, Chăm sinh sống, yêu cầu đặt ra không chỉ là phổ biến kiến thức, mà còn đưa quyền con người đến gần hơn với đời sống, từ học tập, chăm sóc sức khỏe, giải quyết thủ tục hành chính, tiếp cận dịch vụ công đến bảo tồn tiếng nói, chữ viết của mỗi dân tộc.

Hội nghị tổng kết Đề án giáo dục quyền con người giai đoạn 2017-2025.

Từ chủ trương đến những quyền gần với đời sống
Ngày 13/11/2026, Phó Thủ tướng Phan Văn Giang ký Quyết định số 2199/QĐ-TTg phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đề án đặt mục tiêu nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân; đồng thời chú trọng đạo đức công vụ, trách nhiệm giải trình và văn hóa phục vụ Nhân dân trong đội ngũ cán bộ.

Theo lộ trình đến năm 2030, giáo dục quyền con người được triển khai xuyên suốt các cấp học, từ mầm non, phổ thông đến đại học, giáo dục nghề nghiệp và các cơ sở đào tạo cán bộ, lực lượng vũ trang. Thay vì nhất thiết tổ chức thành môn học riêng, nội dung được tích hợp, lồng ghép hoặc xây dựng thành chuyên đề phù hợp với từng đối tượng. Ở bậc phổ thông, trọng tâm là quyền và nghĩa vụ công dân, kỹ năng sống, kỹ năng số và ý thức thượng tôn Hiến pháp, pháp luật.

Quyết định 2199 kế thừa kết quả Đề án 1309 về đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục quốc dân giai đoạn 2017-2025. Sau tám năm triển khai, chương trình, học liệu và đội ngũ giảng dạy từng bước được hình thành, song vẫn còn tình trạng thực hiện chậm, nhận thức chưa đồng đều và phối hợp thiếu chặt chẽ ở một số nơi. Vì vậy, yêu cầu của giai đoạn mới không chỉ là mở rộng phạm vi giáo dục mà còn nâng cao khả năng tiếp nhận, vận dụng kiến thức về quyền con người trong thực tiễn.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, yêu cầu này gắn với thực trạng tiếp cận giáo dục của đồng bào dân tộc thiểu số. Theo kết quả Điều tra thu thập thông tin về thực trạng kinh tế – xã hội của 53 dân tộc thiểu số năm 2024, số năm đi học bình quân của người dân tộc thiểu số từ 25 tuổi trở lên trong vùng chỉ đạt 5,9 năm. Tỷ lệ không đi học trong độ tuổi phổ thông là 16,9%; riêng độ tuổi trung học phổ thông lên tới 47,1%.

Trong khi đó, 91,6% giáo viên tại các trường thuộc xã vùng dân tộc thiểu số có trình độ đại học trở lên, cao nhất trong sáu vùng kinh tế – xã hội. Sự chênh lệch giữa chất lượng đội ngũ giáo viên và tỷ lệ đi học cho thấy việc bảo đảm quyền học tập không chỉ phụ thuộc vào điều kiện giảng dạy mà còn liên quan đến kinh tế gia đình, khoảng cách đến trường, khả năng sử dụng tiếng Việt và cơ hội học nghề sau phổ thông.

Tại Cần Thơ, học kỳ I năm học 2025-2026, thành phố tổ chức dạy tiếng Khmer tại 141 trường với 1.766 lớp, hơn 48.000 học sinh; dạy tiếng Hoa tại 6 trường với 79 lớp, hơn 2.400 học sinh. Cùng thời gian, ngành giáo dục hỗ trợ xóa mù chữ cho 1.200 người học, cấp 336.525 kg gạo cho 4.487 học sinh dân tộc nội trú và tham mưu đầu tư hơn 92 tỷ đồng cho các trường phổ thông dân tộc nội trú.

Những hoạt động này tạo nền tảng để lồng ghép giáo dục quyền con người vào nhà trường, gắn kiến thức pháp luật với trải nghiệm của học sinh. Bài học có thể bắt đầu từ quyền được học tập, được bảo vệ, tôn trọng sự khác biệt và trách nhiệm với cộng đồng. Việc duy trì dạy tiếng Khmer, tiếng Hoa cũng góp phần bảo đảm cơ hội học tập, gìn giữ tiếng nói, chữ viết và bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, giáo dục quyền con người không thể chỉ dừng lại trong lớp học. Với người dân vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế, điều quan trọng là được tiếp cận thông tin bằng hình thức dễ hiểu, phù hợp với ngôn ngữ và điều kiện sinh hoạt. Bên cạnh học liệu số, tài liệu in và hướng dẫn trực tiếp vẫn cần thiết tại những nơi còn hạn chế về thiết bị, đường truyền và kỹ năng sử dụng công nghệ.

Từ nền tảng đó, giáo dục quyền con người cần hướng đến những tình huống cụ thể trong đời sống, giúp người dân hiểu và thực hiện quyền của mình khi cho con đến trường, khám chữa bệnh, giải quyết thủ tục hành chính, sử dụng dịch vụ công và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Để quyền được hiểu từ những việc hằng ngày
Y tế cơ sở tại Đồng bằng sông Cửu Long đã có nền tảng đáng kể. Theo kết quả điều tra năm 2024, 88,2% trạm y tế tại các xã vùng dân tộc thiểu số có bác sĩ. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân còn phụ thuộc vào điều kiện đi lại, bảo hiểm y tế, thủ tục chuyển tuyến và mức độ hiểu biết về chính sách.

Tại Cần Thơ, Nghị quyết số 26/2025/NQ-HĐND quy định mức hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho một số nhóm đối tượng, trong đó có người dân tộc thiểu số thuộc diện quy định và người có uy tín trong đồng bào. Để chính sách phát huy hiệu quả, người dân cần được hướng dẫn cụ thể về điều kiện thụ hưởng, mức hỗ trợ, thủ tục đăng ký và cách sử dụng thẻ khi khám, chữa bệnh.

Yêu cầu truyền đạt chính sách phù hợp với từng cộng đồng càng rõ nét tại An Giang, nơi có 472.132 người dân tộc thiểu số, chiếm 9,53% dân số toàn tỉnh. Trong đó, đồng bào Khmer có 399.002 người, bên cạnh cộng đồng Hoa, Chăm và các dân tộc khác. Sự khác biệt về ngôn ngữ, tín ngưỡng, sinh kế và điều kiện tiếp cận thông tin đòi hỏi nội dung, phương thức giáo dục quyền con người phải phù hợp với đặc điểm từng địa bàn.

Ở các phum, sóc đông đồng bào Khmer, việc phổ biến quyền con người có thể bắt đầu từ những vấn đề thiết thân: con em được hỗ trợ học tập ra sao, thẻ bảo hiểm y tế sử dụng ở đâu, điều kiện vay vốn chính sách thế nào, làm giấy khai sinh cần thủ tục gì và liên hệ cơ quan nào khi hồ sơ gặp vướng mắc. Từ những tình huống cụ thể, người dân có thể hiểu rõ hơn quyền, nghĩa vụ và cách tiếp cận các chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống.

Bên cạnh giáo dục, y tế và an sinh, quyền được sống trong môi trường an toàn cũng là vấn đề đáng quan tâm tại Đồng bằng sông Cửu Long. Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, lưu vực sông Cửu Long phụ thuộc gần 95% lượng dòng chảy mặt từ thượng nguồn sông Mê Công. Mùa khô 2026-2027 được dự báo có khả năng thuộc nhóm năm ít nước, xâm nhập mặn có thể xuất hiện sớm và lấn sâu hơn trung bình nhiều năm tại các cửa sông.

Đối với những cộng đồng sống dựa vào sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, nguồn nước liên quan trực tiếp đến sức khỏe, thu nhập và sinh kế. Vì vậy, phổ biến kiến thức về quyền con người cần gắn với hướng dẫn sử dụng, bảo vệ nguồn nước, tiếp nhận cảnh báo xâm nhập mặn và tiếp cận nước sinh hoạt an toàn.

Một vấn đề khác là khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ công. Chuyển đổi số giúp giảm thời gian, chi phí đi lại, nhưng cũng có thể tạo thêm rào cản đối với người cao tuổi, người hạn chế kỹ năng công nghệ hoặc sống tại khu vực có hạ tầng viễn thông chưa ổn định. Do đó, bên cạnh công khai chính sách, cơ quan chức năng cần hướng dẫn bằng ngôn ngữ dễ hiểu, duy trì các hình thức hỗ trợ trực tiếp để người dân biết và thực hiện được quyền của mình.

Yêu cầu này gắn với nội dung giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức, viên chức theo Quyết định 2199/QĐ-TTg, trong đó nhấn mạnh đạo đức công vụ, trách nhiệm giải trình, kỹ năng đối thoại và văn hóa phục vụ Nhân dân. Tại bộ phận một cửa cấp xã, những yêu cầu ấy thể hiện qua việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ hộ tịch, đất đai, an sinh xã hội và phản ánh, kiến nghị của người dân. Đây là nơi chất lượng thực thi công vụ tác động trực tiếp đến việc thực hiện quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi người.

Để giáo dục quyền con người đi vào thực chất, việc triển khai cần dựa trên khảo sát nhu cầu và những khó khăn cụ thể tại cơ sở. Với đặc thù sông nước, khu vực biên giới, tác động của biến đổi khí hậu cùng sự đa dạng về ngôn ngữ, văn hóa và sinh kế, Đồng bằng sông Cửu Long cần những hình thức truyền đạt phù hợp với từng nhóm dân cư. Trong phạm vi chức năng, Trung tâm Nghiên cứu Quyền con người vùng dân tộc và miền núi (HRC) có thể tập trung nghiên cứu khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, thông tin, dịch vụ công và chính sách an sinh của đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất giải pháp.

Hiệu quả giáo dục quyền con người vì thế không nên chỉ đo bằng số cuộc tuyên truyền, số người tham dự hay tài liệu được phát. Điều quan trọng là sau mỗi hoạt động, người dân có hiểu quyền và nghĩa vụ của mình, biết chính sách nào liên quan đến bản thân, thực hiện thủ tục ở đâu và phản ánh đến cơ quan nào khi quyền, lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng. Đó cũng là thước đo để đánh giá mức độ chuyển biến từ nhận thức sang thực hành quyền con người trong đời sống.

Từ nhận thức về quyền đến hiệu quả thực chất
Quyết định số 2199/QĐ-TTg vừa được ban hành, hiệu quả triển khai tại Đồng bằng sông Cửu Long cần thời gian để đánh giá. Dù đã có nền tảng về giáo dục, y tế cơ sở, chính sách dân tộc và dịch vụ công, khu vực vẫn đối mặt với những hạn chế về trình độ học vấn, tỷ lệ không đi học ở bậc trung học phổ thông còn cao và sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận dịch vụ giữa các cộng đồng.

Vì vậy, hiệu quả giáo dục quyền con người cần được đánh giá bằng những chuyển biến thực chất: học sinh dân tộc thiểu số có thêm cơ hội học tiếp, người dân hiểu và sử dụng được chính sách bảo hiểm y tế, người cao tuổi được hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính thuận lợi hơn. Thước đo không chỉ là số cuộc tuyên truyền được tổ chức, mà quan trọng hơn là mức độ người dân hiểu, thực hiện và thụ hưởng các quyền trong đời sống hằng ngày.

Trọng Nguyễn

Bài viết cùng chuyên mục