Ngày 9/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 358/NQ-CP triển khai Nghị quyết 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia. Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, trọng tâm là chuyển liên kết vùng thành những kết nối thực chất giữa hạ tầng giao thông, sản xuất, chế biến, logistics và quản lý nguồn nước. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa năm tỉnh, thành phố trong vùng với các bộ, ngành liên quan.
Liên kết vùng từ quy hoạch đến triển khai hạ tầng
Nghị quyết 358/NQ-CP đặt ra yêu cầu cụ thể hóa trách nhiệm thực hiện Chương trình hành động của Chính phủ, xác định rõ nhiệm vụ, cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp, kết quả và thời hạn hoàn thành. Trọng tâm là bảo đảm sự đồng bộ giữa quy hoạch, đầu tư hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực. Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, yêu cầu này đặc biệt quan trọng khi nhiều dự án trải rộng trên địa bàn nhiều tỉnh, thành phố, chỉ phát huy hiệu quả khi các tuyến giao thông, cảng, trung tâm logistics và vùng sản xuất được kết nối thống nhất.
Theo Quyết định 616/QĐ-TTg về điều chỉnh Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long, phạm vi vùng gồm Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp, Cà Mau và Vĩnh Long. Đến năm 2030, vùng được định hướng trở thành trung tâm kinh tế nông nghiệp bền vững, phát triển hệ thống đầu mối nông nghiệp, hành lang kinh tế, đô thị và hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu. Quy hoạch đồng thời chú trọng tăng cường kết nối nội vùng, liên vùng với Thành phố Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ.
Trong triển khai thực tế, hạ tầng giao thông thể hiện rõ nhất yêu cầu phối hợp liên vùng. Dự án cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng dài 188,2 km, gồm bốn dự án thành phần, có tiến độ thi công chưa đồng đều. Đến tháng 9/2026, dự án thành phần 1 đạt khoảng 81% giá trị hợp đồng; các dự án thành phần 2, 3 và 4 lần lượt đạt 59,13%, 62,46% và 54,45%. Toàn dự án đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành trong năm 2026, đưa vào khai thác đồng bộ năm 2027.
Sự chênh lệch tiến độ cho thấy hiệu quả đầu tư không chỉ phụ thuộc vào khối lượng hoàn thành của từng dự án thành phần mà còn ở khả năng kết nối toàn tuyến. Một đoạn cao tốc hoàn thành trước vẫn có thể chưa phát huy hiệu quả nếu các đoạn còn lại, nút giao, đường kết nối và hạng mục phục vụ vận hành chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, công tác quản lý cần theo dõi đồng thời tiến độ thi công, bàn giao mặt bằng, cung ứng vật liệu và hoàn thiện hạ tầng kết nối, kịp thời xử lý những điểm nghẽn có nguy cơ ảnh hưởng đến mốc khai thác chung.
Nguồn vật liệu xây dựng là một trong những khó khăn cần phối hợp giải quyết. Tại cuộc kiểm tra tháng 9/2026, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận xác định tình trạng thiếu đá là trở ngại chủ yếu, đồng thời phối hợp với An Giang tăng công suất khai thác, bổ sung nguồn cung cho các hạng mục còn lại. Trong bối cảnh nhiều công trình cùng sử dụng cát, đá, việc điều phối nguồn vật liệu cần được thực hiện trên phạm vi liên vùng, vừa đáp ứng tiến độ thi công, vừa bảo đảm nghĩa vụ tài chính, quy định về môi trường và giới hạn khai thác được cấp phép.
Yêu cầu tháo gỡ vướng mắc tiếp tục được nhấn mạnh tại Thông báo 487/TB-VPCP ngày 15/9/2026. Theo đó, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Cần Thơ, An Giang và các cơ quan liên quan được yêu cầu tập trung giải quyết khó khăn đối với những dự án giao thông, năng lượng trọng điểm của vùng. Bên cạnh tiến độ, chất lượng và an toàn, quá trình thi công phải tuân thủ đầy đủ quy trình, tiêu chuẩn, quy chuẩn và thiết kế kỹ thuật. Áp lực hoàn thành kế hoạch cuối năm không thể là lý do để rút ngắn khâu nghiệm thu hoặc bỏ qua các điều kiện bảo đảm an toàn công trình.
Liên kết vùng cũng phải gắn với quyền lợi và khả năng tiếp cận hạ tầng của người dân. Đối với dự án cao tốc, tiến độ xây dựng khu tái định cư, đường gom, đường dân sinh và các hạng mục phụ trợ có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, đi lại và điều kiện khai thác sau khi tuyến chính hoàn thành. Văn bản chỉ đạo tháng 8/2026 đối với cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng đã yêu cầu bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và điều kiện vận hành an toàn toàn tuyến. Đây là những tiêu chí cần được đánh giá cùng với tiến độ giải ngân và khối lượng xây lắp.
Từ thực tiễn triển khai hạ tầng, hiệu quả thực hiện Nghị quyết 358/NQ-CP phụ thuộc vào việc cụ thể hóa trách nhiệm phối hợp trong từng dự án, hạng mục và mốc tiến độ. Cơ quan quản lý cần xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm, thời điểm bàn giao mặt bằng, phương án cung ứng vật liệu và tiến độ hoàn thiện các công trình kết nối. Khi thông tin được cập nhật, đối chiếu và xử lý thống nhất, những vướng mắc có thể được tháo gỡ sớm, hạn chế tình trạng chậm tiến độ cục bộ ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác toàn tuyến.
Nguồn lực phải đi đúng nhu cầu của vùng
Điều chỉnh Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long năm 2026 xác định thủy sản, trái cây và lúa gạo là ba nhóm sản phẩm chủ lực, gắn với phát triển công nghiệp chế biến, bảo quản, logistics và các trung tâm đầu mối nông nghiệp. Định hướng này đòi hỏi phân bổ nguồn lực theo chuỗi sản xuất, lưu thông hàng hóa và nhu cầu thị trường, bởi vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến, kho lạnh, cảng và hạ tầng vận tải không nhất thiết nằm trong cùng một địa phương.
Trong cấu trúc phát triển vùng, Cần Thơ được xác định là cực tăng trưởng của vùng động lực Đồng bằng sông Cửu Long, giữ vai trò thúc đẩy các hoạt động dịch vụ, logistics, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ và giao thông. Các địa phương còn lại phát triển theo lợi thế về nông nghiệp, kinh tế biển, du lịch, chế biến và kinh tế cửa khẩu. Phân công chức năng không có nghĩa tập trung nguồn lực vào một địa phương, mà hướng đến hình thành mạng lưới bổ trợ, nâng cao năng lực sản xuất và lưu thông hàng hóa toàn vùng.
Đối với nông nghiệp, đầu tư theo ranh giới hành chính dễ dẫn đến phân tán nguồn lực hoặc trùng lặp công trình. Vùng nguyên liệu có thể trải rộng qua nhiều tỉnh, thành phố, trong khi cơ sở đóng gói, kho lạnh và cảng xuất hàng tập trung tại các đầu mối khác. Quy hoạch đã xác định các vùng sản xuất đặc trưng như cây ăn quả ven sông Tiền, sông Hậu; lúa gạo tại Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên và nuôi trồng thủy sản ven biển. Vì vậy, lựa chọn dự án đầu tư cần dựa trên nhu cầu của toàn chuỗi, từ sản xuất, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ.
Quản lý tài nguyên nước cũng đòi hỏi cách tiếp cận liên vùng. Công trình thủy lợi ở thượng nguồn có thể tác động đến khả năng cấp nước, tiêu thoát và kiểm soát xâm nhập mặn tại khu vực hạ lưu. Do đó, đầu tư thủy lợi, đê điều và hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu phải gắn với quy hoạch, dữ liệu dùng chung và phương án vận hành thống nhất. Các địa phương thực hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền, đồng thời phối hợp khi tác động của công trình vượt ra ngoài địa giới quản lý.
Theo Nghị quyết 358/NQ-CP, phát triển hạ tầng phải bảo đảm tính đồng bộ, liên thông và phân bổ nguồn lực phù hợp. Trên cơ sở đó, vốn đầu tư công cần ưu tiên những dự án có tác động liên vùng rõ ràng, đáp ứng yêu cầu kết nối và đủ điều kiện vận hành. Hiệu quả của tuyến giao thông không chỉ nằm ở chiều dài hay khối lượng xây dựng, mà còn ở khả năng kết nối vùng sản xuất, đô thị, cảng và trung tâm dịch vụ. Tương tự, công trình thủy lợi phải đáp ứng nhu cầu sản xuất, bảo đảm an toàn nguồn nước và phát huy hiệu quả trong quá trình khai thác.
Phân cấp quản lý cần đi đôi với trách nhiệm thực hiện và công khai tiến độ. Khi được giao thêm thẩm quyền, địa phương phải xác định rõ nhiệm vụ đã hoàn thành, nội dung cần phối hợp với bộ, ngành và những vấn đề vượt thẩm quyền. Cơ chế này giúp hạn chế tình trạng vướng mắc kéo dài qua nhiều cấp xử lý mà không xác định được trách nhiệm hoặc thời hạn giải quyết. Đây cũng là yêu cầu của Chương trình hành động của Chính phủ về phân định nhiệm vụ, cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp và kết quả thực hiện.
Từ góc độ doanh nghiệp và người dân, hiệu quả liên kết vùng thể hiện trực tiếp qua chi phí vận chuyển, thời gian lưu thông và khả năng tiếp cận dịch vụ. Tuyến đường hoàn thành nhưng thiếu nút giao đồng bộ có thể khiến hàng hóa phải vận chuyển vòng xa; cảng có công suất lớn nhưng đường kết nối quá tải vẫn làm tăng chi phí logistics. Tương tự, vùng nguyên liệu có sản lượng cao nhưng thiếu kho bảo quản sẽ tiếp tục chịu áp lực tiêu thụ theo mùa vụ. Những bất cập này cần trở thành căn cứ xác định thứ tự ưu tiên đầu tư và đánh giá hiệu quả công trình sau khi đưa vào sử dụng.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Đồng bằng sông Cửu Long còn năm tỉnh, thành phố, song yêu cầu điều phối nguồn lực và phối hợp phát triển không giảm. Phạm vi quản lý mở rộng đòi hỏi các cơ quan chuyên môn thống nhất dữ liệu, phương thức theo dõi và đánh giá những dự án có tác động liên vùng, đặc biệt về tiến độ, vốn, đất đai, vật liệu, môi trường và kết nối hạ tầng.
Phân bổ nguồn lực theo nhu cầu phát triển vùng, thay vì giới hạn trong địa giới hành chính, là điều kiện để giảm đầu tư trùng lặp, khắc phục các điểm nghẽn kết nối và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Trọng tâm không chỉ là lựa chọn đúng dự án, mà còn bảo đảm các công trình, dịch vụ và vùng sản xuất vận hành đồng bộ, tạo giá trị chung cho toàn Đồng bằng sông Cửu Long.
Nghị quyết 358/NQ-CP xác định trách nhiệm triển khai của các bộ, ngành và chính quyền địa phương, nhưng hiệu quả thực hiện không chỉ nằm ở việc hoàn thành nhiệm vụ của từng cơ quan. Với Đồng bằng sông Cửu Long, vấn đề cốt lõi là khả năng phối hợp để những nguồn lực đầu tư riêng lẻ tạo thành hiệu quả chung, khắc phục tình trạng công trình hoàn thành nhưng thiếu kết nối, hạ tầng được mở rộng nhưng chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, thay đổi địa giới cần đi cùng đổi mới phương thức điều phối, trong đó trách nhiệm không dừng ở tiến độ từng dự án mà phải gắn với hiệu quả khai thác trên toàn vùng. Khi nguồn lực được phân bổ theo nhu cầu thực tế, các điểm nghẽn liên tỉnh được giải quyết và lợi ích đầu tư lan tỏa đến người dân, liên kết vùng mới thực sự chuyển từ định hướng quy hoạch thành năng lực phát triển của Đồng bằng sông Cửu Long.
Trọng Nguyễn
Bài viết cùng chuyên mục
Pháp: Mélenchon và tư tưởng “chủ quyền nhân dân vĩnh viễn”
ASEAN trước bài toán Myanmar: Giữa yêu cầu duy trì sức ép chính trị và xu hướng tái tiếp xúc ngoại giao
Tính toán của Moskva và thế khó của châu Âu trong đàm phán Ukraine
Nga mở cửa đàm phán với châu Âu, Ukraine đối mặt sự cố Starshield
Đàm phán về Ukraine: Tín hiệu ngoại giao chưa đủ tạo đột phá
Vai trò trung tâm của ASEAN trước những biến động địa chính trị