Nhân Ngày Quốc tế Lao động 1/5, việc nhìn nhận và khẳng định vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam càng thêm ý nghĩa. Trong tiến trình phát triển đất nước, đây là lực lượng nòng cốt, đi đầu trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế; trực tiếp góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc. Giai cấp công nhân cũng tiên phong tiếp thu công nghệ, tạo giá trị gia tăng cho xã hội và là chỗ dựa tin cậy của hệ thống chính trị trong mọi giai đoạn.
Vai trò lịch sử của giai cấp công nhân – nền tảng của cách mạng Việt Nam
Ngay từ khi ra đời vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX trong bối cảnh khai thác thuộc địa của thực dân Pháp, giai cấp công nhân Việt Nam tuy số lượng còn ít nhưng đã sớm thể hiện tinh thần đấu tranh mạnh mẽ và ý thức chính trị tiến bộ. Các phong trào tiêu biểu như bãi công của công nhân Ba Son (1925) hay các cuộc đấu tranh của thợ mỏ Hòn Gai, Cẩm Phả đã đánh dấu bước chuyển từ tự phát sang tự giác, đặt nền móng cho sự hình thành lực lượng cách mạng có tổ chức. Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930 đã nâng tầm vai trò của giai cấp công nhân, đưa lực lượng này trở thành giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, giai cấp công nhân đã giữ vai trò nòng cốt trong các cao trào cách mạng như phong trào 1930–1931 với đỉnh cao là Xô viết Nghệ Tĩnh, Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cũng như trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân và đế quốc. Không chỉ trực tiếp tham gia chiến đấu, công nhân còn là lực lượng đảm bảo hậu cần, sản xuất vũ khí, duy trì mạch sống kinh tế trong điều kiện chiến tranh. Chính sự kiên cường, kỷ luật và tinh thần hy sinh của họ đã góp phần quan trọng vào thắng lợi lịch sử, đưa đất nước giành độc lập, thống nhất.
Bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển đất nước, đặc biệt từ sau công cuộc Đổi mới năm 1986, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân tiếp tục được khẳng định và mở rộng. Từ một lực lượng chủ yếu trong các ngành công nghiệp truyền thống, công nhân Việt Nam đã nhanh chóng thích ứng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tham gia vào các lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, điện tử, chế biến xuất khẩu… Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, lực lượng lao động công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu lao động quốc gia, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP và kim ngạch xuất khẩu.
Tư tưởng của Hồ Chí Minh luôn đặt giai cấp công nhân ở vị trí trung tâm của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Người khẳng định: công nhân không chỉ là lực lượng sản xuất mà còn là lực lượng lãnh đạo thông qua Đảng, giữ vai trò định hướng xã hội chủ nghĩa cho sự phát triển đất nước. Người đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trình độ học vấn, tay nghề và ý thức tổ chức kỷ luật của công nhân, coi đây là điều kiện để họ xứng đáng với vị thế giai cấp tiên phong, đại diện cho phương thức sản xuất hiện đại. Quan điểm đó đến nay vẫn mang giá trị định hướng sâu sắc trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0.
Trong suốt chiều dài lịch sử, giai cấp công nhân Việt Nam không ngừng lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng. Từ những người thợ mỏ, thợ máy trong hoàn cảnh bị áp bức, họ đã vươn lên làm chủ sản xuất, làm chủ khoa học – công nghệ và tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đội ngũ công nhân ngày nay không chỉ làm việc trong các nhà máy, khu công nghiệp mà còn hiện diện trong các lĩnh vực dịch vụ kỹ thuật cao, công nghệ thông tin, logistics… với trình độ chuyên môn ngày càng được nâng cao.
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân tiếp tục giữ vai trò là lực lượng trực tiếp tạo ra của cải vật chất, đồng thời là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động. Sự hiện diện của công nhân trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã góp phần đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các ngành như điện tử, dệt may, da giày và chế biến chế tạo.
Có thể khẳng định, từ quá khứ đến hiện tại, giai cấp công nhân Việt Nam luôn là nền tảng vững chắc của cách mạng, là lực lượng tiên phong trong phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh mới, việc tiếp tục xây dựng giai cấp công nhân hiện đại, tri thức, có bản lĩnh chính trị vững vàng sẽ là yếu tố quyết định để hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững.
Những yêu cầu mới đối với giai cấp công nhân trong thời kỳ hội nhập|
Bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng cùng với tác động mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra những yêu cầu mới, toàn diện hơn đối với giai cấp công nhân Việt Nam. Nếu như trước đây, sức lao động cơ bắp là yếu tố chủ đạo thì ngày nay, tri thức, kỹ năng và khả năng thích ứng công nghệ trở thành tiêu chí quyết định. Sự phát triển nhanh chóng của Trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và dữ liệu lớn đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, buộc người lao động phải chuyển dịch từ tư duy sản xuất truyền thống sang sản xuất thông minh, số hóa. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tại Việt Nam đã áp dụng dây chuyền tự động, robot hóa, đòi hỏi công nhân không chỉ vận hành mà còn phải giám sát, phân tích và tối ưu hệ thống. Nếu không chủ động nâng cao trình độ, nguy cơ tụt hậu và bị thay thế là hoàn toàn hiện hữu.
Song song với đó, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp – dịch vụ hiện đại đang làm thay đổi mạnh mẽ nhu cầu về chất lượng lao động. Theo các báo cáo lao động gần đây, nhu cầu nhân lực có tay nghề cao, đặc biệt trong các lĩnh vực như cơ điện tử, công nghệ thông tin, logistics… tăng nhanh, trong khi lao động giản đơn dần thu hẹp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo và đào tạo lại. Học tập suốt đời không còn là khẩu hiệu mà trở thành nhu cầu tự thân của mỗi công nhân. Người công nhân hiện đại cần làm chủ không chỉ thao tác kỹ thuật mà còn tham gia vào thiết kế, vận hành và quản lý quy trình sản xuất phức tạp, từ đó dịch chuyển lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi sản xuất.
Tính hiện đại của giai cấp công nhân cũng được thể hiện ở sự phát triển toàn diện, không chỉ về trình độ chuyên môn mà còn về ý thức tổ chức, kỷ luật lao động và bản lĩnh chính trị. Trong môi trường sản xuất công nghiệp và hội nhập quốc tế, tác phong chuyên nghiệp, tuân thủ quy trình, cùng với đạo đức nghề nghiệp trở thành những chuẩn mực không thể thiếu. Đây cũng chính là yếu tố giúp nâng cao hình ảnh và uy tín của người lao động Việt Nam trong mắt các đối tác quốc tế. Bên cạnh đó, việc hiểu biết về luật pháp quốc tế, đặc biệt là các hiệp định thương mại tự do như Hiệp định EVFTA hay Hiệp định CPTPP, giúp công nhân nâng cao khả năng bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong môi trường lao động toàn cầu hóa.
Đáng chú ý, tinh thần của các văn kiện Đại hội Đảng gần đây, trong đó có Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, nhấn mạnh việc xây dựng giai cấp công nhân hiện đại, lớn mạnh không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn mang ý nghĩa chính trị – xã hội sâu sắc. Một giai cấp công nhân vững mạnh phải được bảo đảm về đời sống vật chất và tinh thần. Thực tiễn cho thấy, những chính sách về nhà ở xã hội, bảo hiểm xã hội, phúc lợi và môi trường làm việc đang ngày càng được chú trọng, nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người lao động.
Có thể khẳng định, trong thời kỳ hội nhập, giai cấp công nhân Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội lớn và thách thức không nhỏ. Việc chủ động nâng cao trình độ, thích ứng với công nghệ, đồng thời được bảo đảm về điều kiện sống và làm việc sẽ là những yếu tố then chốt để lực lượng này tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong, đóng góp hiệu quả vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại – nhiệm vụ chiến lược của Đảng
Việc xây dựng giai cấp công nhân hiện đại luôn được đặt trong tổng thể đường lối phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam, vừa là yêu cầu kinh tế, vừa là nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa nền tảng. Trong hệ thống chính trị, giai cấp công nhân không chỉ là lực lượng sản xuất chủ yếu mà còn là cơ sở xã hội quan trọng bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng. Do đó, phát triển giai cấp công nhân không đơn thuần là phát triển nguồn nhân lực, mà còn gắn trực tiếp với việc củng cố bản chất giai cấp của Đảng. Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, việc đẩy mạnh công tác phát triển Đảng trong các doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực ngoài nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đã góp phần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với lực lượng lao động trong bối cảnh kinh tế nhiều thành phần.
Tinh thần của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao, là một trong những đột phá chiến lược. Trong đó, xây dựng giai cấp công nhân hiện đại, lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng được xác định là nhiệm vụ cấp thiết. Điều này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của toàn bộ hệ thống chính trị: từ hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật về lao động, tiền lương, an sinh xã hội, đến đổi mới căn bản giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, linh hoạt và gắn với nhu cầu thị trường. Mục tiêu không chỉ là nâng cao tay nghề, mà còn hình thành đội ngũ công nhân có năng lực làm chủ công nghệ lõi, từng bước đưa Việt Nam vượt qua vị thế gia công, lắp ráp, tiến tới tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất toàn cầu.
Trong tầm nhìn dài hạn, hướng tới các dấu mốc lớn như kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng (2030) và 100 năm thành lập nước (2045), việc xây dựng giai cấp công nhân hiện đại mang ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững. Một lực lượng công nhân có trình độ cao, kỷ luật tốt và khả năng thích ứng công nghệ sẽ là nền tảng để nâng cao năng suất lao động quốc gia, ổn định kinh tế vĩ mô và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao. Đồng thời, đây cũng là động lực thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế, góp phần giúp Việt Nam tránh nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”.
Trọng tâm của quá trình này là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực công nhân thông qua đào tạo nghề, giáo dục chính trị và bồi dưỡng kỹ năng toàn diện. Thực tiễn quốc tế cho thấy, những quốc gia thành công trong công nghiệp hóa đều xây dựng được hệ thống đào tạo nghề gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp. Vì vậy, cần tăng cường liên kết “ba nhà”: nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp nhằm đào tạo theo đơn đặt hàng của thị trường lao động. Bên cạnh đó, việc giáo dục truyền thống cách mạng, nâng cao nhận thức chính trị và ý thức công dân giúp người công nhân hiểu rõ vai trò làm chủ của mình, từ đó nâng cao trách nhiệm đối với doanh nghiệp, cộng đồng và sự phát triển chung của đất nước.
Có thể thấy, xây dựng giai cấp công nhân hiện đại không phải là nhiệm vụ ngắn hạn mà là chiến lược lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư bài bản và tầm nhìn nhất quán. Một giai cấp công nhân lớn mạnh, trí tuệ và bản lĩnh sẽ không chỉ là lực lượng sản xuất chủ lực mà còn là nhân tố quyết định bảo đảm cho sự ổn định chính trị – xã hội và con đường phát triển bền vững của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.
Gắn xây dựng giai cấp công nhân với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và tác động đa chiều của toàn cầu hóa, nhiệm vụ xây dựng giai cấp công nhân không thể tách rời yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là lực lượng trực tiếp tham gia vào đời sống kinh tế – xã hội, có ảnh hưởng lan tỏa sâu rộng đến nhận thức và tâm lý xã hội. Thực tiễn cho thấy, các vấn đề liên quan đến việc làm, thu nhập, điều kiện lao động luôn là những điểm nhạy cảm dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng để kích động, gây chia rẽ khối đại đoàn kết, đặc biệt là liên minh công – nông – trí thức. Vì vậy, việc xây dựng “lá chắn” tư tưởng vững chắc ngay trong đội ngũ công nhân vừa là yêu cầu cấp bách, vừa mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.
Cốt lõi của nhiệm vụ này là nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin vào con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân đã lựa chọn. Công nhân trong thời đại mới không chỉ làm chủ máy móc, công nghệ mà còn phải làm chủ tư tưởng, giữ vững bản lĩnh trước những tác động phức tạp của môi trường thông tin mở. Khi người lao động hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình gắn với lợi ích quốc gia – dân tộc, họ sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng. Sự vững vàng về chính trị giúp công nhân có khả năng nhận diện, phản bác các thông tin sai lệch, các luận điệu xuyên tạc, từ đó góp phần giữ vững ổn định xã hội.
Trong quá trình này, vai trò của các tổ chức đại diện, đặc biệt là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và hệ thống công đoàn cơ sở, có ý nghĩa hết sức quan trọng. Công đoàn không chỉ thực hiện chức năng chăm lo đời sống, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, mà còn là cầu nối giữa Đảng với công nhân trong công tác tuyên truyền, giáo dục và định hướng tư tưởng. Việc đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của công đoàn theo hướng thiết thực, gần gũi với đời sống công nhân sẽ giúp nâng cao hiệu quả tập hợp, vận động quần chúng, đồng thời tăng cường sức đề kháng trước các âm mưu “phi chính trị hóa” giai cấp công nhân.
Gắn xây dựng giai cấp công nhân với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cũng chính là bảo đảm sự thống nhất giữa phát triển kinh tế và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong khi phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, thì giữ vững trận địa tư tưởng là điều kiện tiên quyết để bảo vệ thành quả phát triển. Một giai cấp công nhân hiện đại không chỉ giỏi chuyên môn, vững kỹ năng mà còn phải gương mẫu về ý thức chính trị, đạo đức và lối sống, tích cực tham gia xây dựng môi trường lao động lành mạnh, ổn định.
Có thể khẳng định, sự vững mạnh về tư tưởng sẽ tạo nên nội lực bền vững cho giai cấp công nhân Việt Nam trong bối cảnh nhiều thách thức đan xen hiện nay. Khi được trang bị đầy đủ cả về tri thức, kỹ năng và bản lĩnh chính trị, giai cấp công nhân sẽ tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, không chỉ trong sản xuất mà còn trong bảo vệ nền tảng tư tưởng, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội và định hướng phát triển của đất nước.
Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại – nền tảng vững chắc cho phát triển đất nước
Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại là yêu cầu tất yếu, mang ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, đây là lực lượng quyết định năng lực nội sinh của nền kinh tế. Sự trưởng thành của giai cấp công nhân không chỉ được đo bằng đóng góp vào tăng trưởng, mà còn thể hiện ở năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng làm chủ công nghệ và tham gia sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Đây chính là nền tảng để hình thành một nền công nghiệp quốc gia tự lực, tự cường trong tương lai.
Không chỉ giữ vai trò lực lượng sản xuất chủ yếu, giai cấp công nhân còn là nền tảng chính trị – xã hội vững chắc của chế độ, trực tiếp góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Khát vọng ấy chỉ có thể trở thành hiện thực khi những người trực tiếp tạo ra của cải vật chất hội tụ đủ năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm. Họ chính là cầu nối đưa chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam vào cuộc sống, chuyển hóa thành những giá trị cụ thể, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và củng cố niềm tin xã hội.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, giai cấp công nhân tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong không chỉ trong phát triển kinh tế mà còn trong bảo vệ nền tảng tư tưởng. Trong thời đại mới, sự tiên phong ấy được thể hiện rõ nét qua việc đi đầu trong chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và thúc đẩy mô hình tăng trưởng bền vững. Giai cấp công nhân Việt Nam đang từng bước chuyển mình từ lao động giản đơn sang lực lượng lao động tri thức, có khả năng thích ứng nhanh với những biến đổi của thời đại, đồng thời giữ vững tinh thần yêu nước và trách nhiệm xã hội.
Vì vậy, xây dựng giai cấp công nhân hiện đại chính là điều kiện mang tính quyết định để Việt Nam vượt qua thách thức phát triển, nâng cao vị thế quốc gia và hướng tới mục tiêu trở thành nước công nghiệp phát triển. Đây vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm lớn lao của thế hệ công nhân hôm nay. Với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và nỗ lực không ngừng của chính mình, giai cấp công nhân Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp phát triển nhanh, bền vững và thịnh vượng của đất nước.
Thế Nguyễn – Minh Văn