Mỗi mùa tuyển sinh không chỉ là những thủ tục hành chính hay các con số điểm chuẩn, mà còn là nơi hội tụ kỳ vọng của học sinh, phụ huynh, nhà trường, cơ quan quản lý và xã hội. Dù ở những vai trò khác nhau, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: phát triển con người toàn diện, tạo nền tảng cho tương lai đất nước. Nhìn đúng ý nghĩa của công tác tuyển sinh sẽ giúp xây dựng những chiến lược giáo dục nhân văn, hiệu quả và bền vững.
Góc nhìn của người học: Khát vọng được phát triển đúng năng lực
Đối với người học, tuyển sinh không chỉ là thủ tục xét tuyển hay một kỳ thi mang tính sàng lọc, mà là dấu mốc quan trọng mở ra hành trình trưởng thành và định hình tương lai. Mỗi quyết định lựa chọn ngành học, cơ sở đào tạo đều phản ánh khát vọng được phát triển đúng năng lực, theo đuổi đam mê và khẳng định giá trị bản thân. Đây không đơn thuần là lựa chọn một nghề nghiệp để mưu sinh, mà là lựa chọn con đường phát triển lâu dài của mỗi cá nhân. Khi được học tập trong lĩnh vực phù hợp với năng lực và định hướng, người học sẽ có điều kiện phát huy tối đa tiềm năng, nuôi dưỡng động lực học tập và xây dựng nền tảng vững chắc cho sự nghiệp.
Tuy nhiên, đam mê chỉ thực sự trở thành động lực khi được đặt trên nền tảng của sự hiểu biết và đánh giá đúng bản thân. Một lựa chọn bền vững phải được cân nhắc từ nhiều yếu tố: năng lực cá nhân, điều kiện học tập, xu hướng phát triển của thị trường lao động và nhu cầu nhân lực của xã hội. Sự tự nhận thức về điểm mạnh, điểm hạn chế cùng khả năng tiếp cận thông tin đầy đủ sẽ giúp người học tránh những lựa chọn cảm tính hoặc chạy theo xu hướng nhất thời. Khi quyết định được hình thành từ nhận thức đúng đắn, người học không chỉ học để hoàn thành chương trình đào tạo mà còn học với tinh thần chủ động, trách nhiệm và khát vọng phát triển lâu dài.
Điều người học kỳ vọng cũng không dừng lại ở một tấm bằng sau khi tốt nghiệp. Giá trị mà các em tìm kiếm là một môi trường giáo dục thực chất, nơi tri thức được gắn kết với thực tiễn, kỹ năng được rèn luyện song hành với phẩm chất và nhân cách. Một cơ sở giáo dục chất lượng không chỉ truyền đạt kiến thức chuyên môn mà còn tạo điều kiện để người học phát triển tư duy độc lập, năng lực sáng tạo, kỹ năng thích ứng, tinh thần hợp tác và trách nhiệm xã hội. Đây mới là những năng lực cốt lõi giúp người học thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động và đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.
Từ góc nhìn của người học, điều mong mỏi nhất không phải là những ưu tiên hay lợi thế đặc biệt, mà là một môi trường tuyển sinh và giáo dục công bằng, minh bạch, tạo cơ hội để mỗi cá nhân được phát huy thế mạnh của mình. Khi cơ hội được phân bổ trên cơ sở năng lực và sự nỗ lực, mỗi học sinh đều có điều kiện theo đuổi con đường phù hợp với bản thân. Đó không chỉ là nền tảng để hình thành những sinh viên có năng lực chuyên môn, mà còn là tiền đề xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, những công dân có trách nhiệm, bản lĩnh và sẵn sàng đóng góp cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Góc nhìn của người thầy: Mong học trò thành người
Đối với người làm giáo dục, mỗi mùa tuyển sinh không chỉ khép lại một năm học mà còn là thời điểm nhìn lại thành quả của cả một quá trình gieo nền tảng tri thức, bồi dưỡng nhân cách và khơi dậy khát vọng ở người học. Thành công của nghề giáo chưa bao giờ được đo bằng số lượng học sinh trúng tuyển vào những trường đại học danh tiếng, mà bằng việc các em đủ tự tin lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, bản lĩnh theo đuổi mục tiêu và trưởng thành trong nhận thức. Với người thầy, niềm vui lớn nhất là nhìn thấy học trò biết mình là ai, muốn trở thành người như thế nào và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình.
Điều khiến thầy cô trăn trở không phải là học sinh học ở đâu, mà là các em có thực sự tìm được môi trường để phát huy giá trị bản thân hay không. Trong thực tế, không ít học sinh vẫn chịu tác động bởi áp lực thành tích, danh tiếng của trường học hay kỳ vọng từ gia đình, dẫn đến những lựa chọn thiếu phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp. Vì vậy, vai trò của nhà giáo không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức mà còn là người đồng hành, tư vấn và định hướng, giúp học sinh hiểu đúng về bản thân, nhận diện cơ hội phát triển và đưa ra quyết định trên cơ sở năng lực, sở thích cũng như nhu cầu của xã hội. Chỉ khi lựa chọn được đặt trên nền tảng của sự thấu hiểu và định hướng đúng, con đường học tập mới có thể trở thành hành trình phát triển bền vững.
Từ góc nhìn của người thầy, kết quả tuyển sinh hay điểm số chỉ phản ánh một giai đoạn của quá trình học tập, chứ không quyết định giá trị của một con người. Giáo dục không hướng đến việc tạo ra những “cỗ máy điểm số”, mà hướng đến việc hình thành những con người có tư duy độc lập, năng lực tự học, khả năng thích ứng và tinh thần trách nhiệm trước bản thân, cộng đồng và xã hội. Đó là những phẩm chất giúp người học không chỉ thành công trong nghề nghiệp mà còn đủ bản lĩnh để đối diện với những biến động của cuộc sống và không ngừng hoàn thiện chính mình.
Bởi vậy, với người thầy, tuyển sinh không phải là đích đến của giáo dục mà là điểm khởi đầu của một hành trình dài hơn. Một nền tuyển sinh nhân văn cần bảo đảm cơ hội để mỗi học sinh được lựa chọn đúng môi trường, đúng năng lực và đúng khát vọng, thay vì trở thành cuộc cạnh tranh thuần túy về điểm số. Khi tuyển sinh thực hiện được sứ mệnh ấy, giáo dục sẽ không chỉ đào tạo những người lao động có trình độ chuyên môn, mà còn góp phần bồi dưỡng những công dân có bản lĩnh, nhân văn, sáng tạo và sẵn sàng cống hiến cho sự phát triển bền vững của đất nước. Đó cũng là mục tiêu cao nhất mà mỗi người thầy luôn kiên trì theo đuổi: không chỉ dạy học trò thành tài, mà trước hết là thành người.
Góc nhìn của nhà quản lý: Bảo đảm niềm tin
Ở góc độ quản lý nhà nước, tuyển sinh không chỉ là khâu mở đầu của quá trình đào tạo mà còn là mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Mỗi chính sách, mỗi quy định và mỗi quyết định trong công tác tuyển sinh đều tác động trực tiếp đến cơ hội học tập của người dân cũng như chất lượng của hệ thống giáo dục. Vì vậy, yêu cầu hàng đầu đối với công tác quản lý là bảo đảm một môi trường tuyển sinh công bằng, minh bạch, khách quan và có khả năng tạo dựng niềm tin xã hội. Khi mọi thí sinh đều được tiếp cận cơ hội trên cùng một nguyên tắc, niềm tin vào chính sách giáo dục sẽ được củng cố, qua đó tạo nền tảng cho sự ổn định và phát triển của toàn hệ thống.
Đối với nhà quản lý, tuyển sinh không chỉ là bài toán phân bổ chỉ tiêu mà còn là công cụ điều tiết cơ cấu đào tạo gắn với nhu cầu phát triển của đất nước. Một hệ thống tuyển sinh hiệu quả phải được xây dựng trên cơ sở dự báo khoa học về thị trường lao động, xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế và yêu cầu của quá trình chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Việc quy hoạch ngành, xác định quy mô đào tạo và định hướng phân luồng cần bảo đảm sự cân đối giữa các lĩnh vực, khắc phục tình trạng mất cân đối cung – cầu nhân lực, hạn chế đào tạo theo phong trào hoặc chạy theo nhu cầu ngắn hạn. Chỉ khi tuyển sinh được đặt trong bức tranh tổng thể về phát triển nguồn nhân lực, giáo dục đại học mới có thể đáp ứng hiệu quả yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội.
Bên cạnh chức năng quản lý, Nhà nước còn giữ vai trò kiến tạo hệ sinh thái giáo dục phát triển bền vững thông qua việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng kiểm định, tăng cường chuyển đổi số trong quản lý tuyển sinh và bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục cho mọi người học. Một chính sách tuyển sinh hiệu quả không chỉ bảo đảm tính minh bạch của quy trình mà còn tạo cơ hội bình đẳng cho người học ở các vùng miền, điều kiện kinh tế và hoàn cảnh khác nhau. Đó là điều kiện để giáo dục thực hiện sứ mệnh phát hiện, bồi dưỡng và phát huy nguồn nhân lực chất lượng cao vì sự phát triển lâu dài của quốc gia.
Từ góc nhìn của nhà quản lý, mỗi mùa tuyển sinh không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn định hình chất lượng nguồn nhân lực trong nhiều năm tiếp theo. Vì vậy, mọi quyết sách cần được xây dựng trên cơ sở dữ liệu, dự báo và đánh giá tác động, thay vì chỉ đáp ứng những yêu cầu ngắn hạn. Một hệ thống tuyển sinh hiện đại không chỉ bảo đảm tính công bằng trong tiếp cận giáo dục mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, thúc đẩy đổi mới giáo dục và tạo nền tảng cho năng lực cạnh tranh quốc gia. Xây dựng niềm tin vào công tác tuyển sinh cũng chính là xây dựng niềm tin vào chất lượng giáo dục và vào tương lai phát triển của đất nước.
Góc nhìn của người sử dụng lao động: Mong có người làm được việc
Đối với doanh nghiệp, giá trị của nguồn nhân lực không được quyết định bởi tấm bằng hay điểm số, mà được khẳng định qua năng lực làm việc và khả năng tạo ra giá trị trong thực tiễn. Điều mà người sử dụng lao động kỳ vọng ở mỗi sinh viên tốt nghiệp là nền tảng chuyên môn vững vàng, kỹ năng nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu công việc, tư duy chủ động, tinh thần hợp tác và khả năng thích ứng trước những thay đổi không ngừng của công nghệ cũng như thị trường. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu, kiến thức chuyên môn là điều kiện cần, nhưng năng lực vận dụng và khả năng học hỏi liên tục mới là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của người lao động.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn vẫn là vấn đề đặt ra đối với cả cơ sở giáo dục và doanh nghiệp. Không ít sinh viên tốt nghiệp có kiến thức lý thuyết nhưng còn thiếu kỹ năng thực hành, kỹ năng giải quyết vấn đề và trải nghiệm trong môi trường làm việc thực tế. Điều đó đòi hỏi mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp phải được thiết lập chặt chẽ hơn, từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức thực tập, hướng dẫn nghề nghiệp đến đánh giá chuẩn đầu ra. Khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, người học sẽ có cơ hội tiếp cận sớm với yêu cầu nghề nghiệp, rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thị trường lao động.
Ở góc độ sử dụng lao động, chất lượng tuyển sinh cũng là mắt xích đầu tiên quyết định chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Tuyển sinh không chỉ nhằm lựa chọn những người đủ điều kiện theo học, mà còn là bước khởi đầu để phát hiện, bồi dưỡng và phát huy những cá nhân có tiềm năng phát triển. Khi người học được lựa chọn đúng ngành, được đào tạo trong môi trường phù hợp và gắn với nhu cầu thực tiễn, quá trình đào tạo sẽ đạt hiệu quả cao hơn, đồng thời tạo ra lực lượng lao động có năng lực chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng với sự biến động của nền kinh tế. Đó cũng là nền tảng để nâng cao năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng quốc gia.
Từ góc nhìn của doanh nghiệp, điều cần nhất không phải là những ứng viên sở hữu bảng thành tích ấn tượng, mà là những con người có thể làm việc hiệu quả, sẵn sàng học hỏi và không ngừng đổi mới. Trong một thị trường lao động biến động nhanh, tri thức luôn cần được cập nhật, còn tinh thần cầu tiến, khả năng thích ứng và ý thức trách nhiệm mới là năng lực giúp người lao động phát triển bền vững. Khi tuyển sinh, đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động được kết nối trong một hệ thống thống nhất, doanh nghiệp sẽ có được nguồn nhân lực chất lượng, người học có thêm cơ hội phát triển, và nền kinh tế cũng được hưởng lợi từ những giá trị được tạo ra bằng tri thức, kỹ năng và năng suất lao động.
Góc nhìn của xã hội và đất nước: Một tiếng nói chung
Mỗi mùa tuyển sinh đều gắn với những kỳ vọng khác nhau. Người học mong được phát triển đúng năng lực; người thầy mong học trò trưởng thành; nhà quản lý hướng tới một hệ thống tuyển sinh công bằng, minh bạch; doanh nghiệp kỳ vọng có nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn; còn mỗi gia đình và toàn xã hội đều mong thế hệ trẻ có đủ tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm để kiến tạo tương lai. Dù xuất phát từ những vị trí khác nhau, tất cả đều gặp nhau ở một điểm chung: phát triển con người vì sự phát triển bền vững của đất nước.
Chính vì vậy, tuyển sinh không thể chỉ được nhìn nhận như một quy trình lựa chọn đầu vào của các cơ sở giáo dục. Đây là mắt xích đầu tiên trong chuỗi phát triển nguồn nhân lực, nơi những quyết định hôm nay sẽ tác động đến chất lượng giáo dục, năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của quốc gia trong nhiều năm sau. Một nền tuyển sinh công bằng, minh bạch, khoa học và nhân văn không chỉ bảo đảm cơ hội học tập cho mỗi cá nhân mà còn góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Nhìn từ năm góc độ người học, người thầy, nhà quản lý, người sử dụng lao động và toàn xã hội có thể thấy tuyển sinh là điểm giao thoa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích quốc gia. Khi mỗi người được học đúng năng lực, được đào tạo trong môi trường phù hợp và có cơ hội phát huy giá trị của mình, giáo dục sẽ tạo ra những công dân có tri thức, kỹ năng, bản lĩnh và tinh thần cống hiến. Đó cũng là nguồn lực quan trọng nhất để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hùng cường.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”. Lời dặn ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Bảo đảm một nền tuyển sinh công bằng, chất lượng và hướng tới phát triển con người không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Bởi đầu tư cho tuyển sinh, xét đến cùng, chính là đầu tư cho con người; đầu tư cho con người cũng chính là đầu tư cho tương lai và sức mạnh lâu dài của dân tộc.
Thế Nguyễn – Minh Văn