Trong nền giáo dục Việt Nam, người thầy không chỉ truyền thụ tri thức mà còn bồi dưỡng nhân cách, định hướng lý tưởng cho các thế hệ. Tuy nhiên, những vụ học sinh xúc phạm, hành hung giáo viên gần đây đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về vị thế nhà giáo và kỷ cương học đường. Cây thước kẻ của người thầy có thể đã lùi vào quá khứ, nhưng quyền uy sư phạm và sự tôn nghiêm nghề giáo không thể mai một. Giáo dục hiện đại phải nói không với bạo lực, song không thể buông lỏng kỷ luật; bảo vệ quyền học sinh phải đi đôi với bảo vệ người thầy, gắn quyền lợi với trách nhiệm, hướng tới nền giáo dục nhân văn, đạo đức và kỷ cương.

Người thầy – chủ thể trung tâm trong truyền thụ tri thức và hình thành nhân cách
Trong truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam, người thầy luôn giữ vị trí đặc biệt, gắn với đạo lý “Tôn sư trọng đạo” và quan niệm “Không thầy đố mày làm nên”. Vai trò ấy không chỉ thể hiện ở việc truyền thụ tri thức mà còn ở trách nhiệm bồi dưỡng nhân cách, định hướng tư duy, lối sống và ý thức trách nhiệm cho học trò. Bằng kiến thức, phẩm chất và sự nêu gương, người thầy góp phần hình thành những giá trị nền tảng trong quá trình trưởng thành của mỗi thế hệ.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục giữ vai trò quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng con người và phát triển đất nước. Người đặc biệt coi trọng phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo. Theo tinh thần ấy, người thầy phải vừa có đức, vừa có tài, tận tụy với sự nghiệp trồng người; không ngừng học tập, rèn luyện và đổi mới phương pháp giáo dục. Trách nhiệm của nhà giáo vì thế không dừng ở truyền đạt kiến thức mà còn phải khơi dậy năng lực, ý thức tự học và khát vọng vươn lên của học sinh.
Trong môi trường học đường, người thầy là cầu nối giữa tri thức khoa học, giá trị văn hóa và sự phát triển nhân cách của người học. Một bài giảng có thể khơi dậy tư duy sáng tạo; một lời khuyên đúng lúc có thể giúp học sinh vượt qua khó khăn; sự nghiêm khắc đúng mực có thể điều chỉnh hành vi lệch chuẩn; một tấm gương trung thực, trách nhiệm có thể để lại ảnh hưởng lâu dài. Chính sự kết hợp giữa tri thức, tình thương, kỷ luật và trách nhiệm đã tạo nên giá trị đặc thù của nghề giáo, đồng thời khẳng định vai trò không thể thay thế hoàn toàn của người thầy trong quá trình giáo dục con người.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, vai trò người thầy không suy giảm mà đặt ra những yêu cầu cao hơn. Khi học sinh có thể tiếp cận nguồn tri thức rộng lớn qua công nghệ, người thầy càng phải phát huy vai trò định hướng, giúp các em kiểm chứng thông tin, rèn luyện tư duy phản biện, phân biệt đúng sai và sử dụng tri thức có trách nhiệm. Công nghệ có thể hỗ trợ truyền đạt kiến thức, nhưng không thể thay thế sự nêu gương, thấu hiểu và giáo dục nhân cách. Bởi vậy, dù phương thức dạy học thay đổi, người thầy vẫn giữ vai trò đặc biệt trong việc kết nối tri thức với đạo đức, quyền lợi với trách nhiệm và tự do học tập với kỷ cương học đường.
Đạo đức và trách nhiệm nêu gương – nền tảng uy tín của người thầy
Đạo đức là nền tảng tạo nên uy tín, nhân cách và sức thuyết phục của người thầy. Một giáo viên giỏi chuyên môn nhưng thiếu công bằng, trung thực hoặc ứng xử thiếu chuẩn mực khó có thể tạo dựng niềm tin nơi học trò. Ngược lại, sự tận tụy, công tâm và trách nhiệm của nhà giáo có sức giáo dục sâu sắc, đôi khi vượt lên những lời giảng về đạo đức. Bởi trong môi trường học đường, mỗi lời nói, hành động và cách ứng xử của người thầy đều có thể tác động đến nhận thức, thái độ và nhân cách học sinh. Vì vậy, đạo đức nhà giáo không chỉ là chuẩn mực nghề nghiệp mà còn là điều kiện cốt lõi để thực hiện sứ mệnh trồng người.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò nêu gương đặt ra yêu cầu người thầy phải thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện, bảo đảm sự thống nhất giữa lời nói và việc làm. Muốn giáo dục học sinh trung thực, người thầy phải trung thực; muốn học sinh tôn trọng kỷ luật, phải gương mẫu chấp hành kỷ luật; muốn các em sống nhân ái, phải ứng xử công bằng, nhân văn. Không thể giáo dục sự công tâm bằng cách đánh giá thiên lệch, cũng không thể đề cao tính trung thực khi dung túng cho gian lận, bệnh thành tích. Chính sự nhất quán giữa điều giảng dạy và hành động thực tiễn tạo nên sức mạnh nêu gương và uy tín sư phạm.
Nghệ thuật sư phạm còn thể hiện ở khả năng kết hợp giữa nghiêm khắc và bao dung, nguyên tắc và linh hoạt, kỷ luật và tình thương. Trước những khác biệt về hoàn cảnh, năng lực và tâm lý học sinh, người thầy cần lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp, từ động viên, nhắc nhở đến phê bình, xử lý vi phạm và phối hợp với gia đình. Tuy nhiên, bao dung không đồng nghĩa với dễ dãi, tôn trọng học sinh không có nghĩa là bỏ qua sai phạm. Giáo dục nhân văn phải vừa bảo vệ phẩm giá người học, vừa giúp các em nhận thức giới hạn hành vi, ý thức kỷ luật và trách nhiệm đối với bản thân, cộng đồng.
Cũng cần nhìn nhận thẳng thắn những biểu hiện vi phạm đạo đức nghề nghiệp như xúc phạm học sinh, bạo lực, thiếu công bằng, dạy thêm trái quy định hoặc chạy theo thành tích. Những hành vi này phải được phát hiện, chấn chỉnh và xử lý nghiêm minh. Bảo vệ người thầy không có nghĩa là bao che sai phạm; tôn vinh nghề giáo không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm. Ngược lại, giữ nghiêm chuẩn mực đạo đức và kỷ luật nghề nghiệp chính là bảo vệ danh dự của đội ngũ nhà giáo chân chính, củng cố uy tín nhà trường và niềm tin xã hội đối với giáo dục.
Hãy trả lại sự tôn nghiêm cho người thầy – từ cây thước kẻ đến kỷ cương học đường
Trong ký ức nhiều thế hệ học sinh, cây thước kẻ trên bàn giáo viên không chỉ là dụng cụ dạy học mà còn gợi nhắc sự nghiêm khắc, nền nếp và quyền uy của người thầy. Tuy nhiên, không nên lý tưởng hóa quá khứ khi cây thước từng có lúc trở thành công cụ đánh phạt. Điều cần gìn giữ không phải là đòn roi, mà là sự tôn trọng, ý thức kỷ luật và quyền uy sư phạm chính đáng – những giá trị làm nên kỷ cương học đường.
Giáo dục hiện đại đề cao quyền được bảo vệ thân thể, danh dự và nhân phẩm của học sinh, kiên quyết loại bỏ bạo lực và trừng phạt thân thể. Song, loại bỏ bạo lực không đồng nghĩa với tước bỏ quyền quản lý, giáo dục và duy trì kỷ luật của người thầy. Tôn trọng học sinh không có nghĩa là dung túng sai phạm; thực hiện dân chủ trong nhà trường không thể biến thành sự tùy tiện trong ứng xử. Một môi trường giáo dục nhân văn phải bảo đảm quyền lợi đi đôi với nghĩa vụ, sự bao dung gắn với trách nhiệm và kỷ luật được thực thi công bằng.
Thực tế, nhiều vụ việc học sinh xúc phạm, hành hung giáo viên đã gióng lên hồi chuông cảnh báo. Năm 2023, tại Trường THCS Văn Phú (Tuyên Quang), một nhóm học sinh có hành vi chửi bới, xúc phạm giáo viên ngay trong lớp học. Kết quả kiểm tra của địa phương cũng chỉ ra những hạn chế trong quản lý, giáo dục đạo đức học sinh và ứng xử sư phạm, cho thấy trách nhiệm giữ gìn kỷ cương phải thuộc về cả học sinh, giáo viên và lãnh đạo nhà trường.
Năm 2025, tại Trường THCS Đại Kim (Hà Nội), một học sinh lớp 7 có hành vi kéo tóc, ghìm giáo viên khi cô thu giữ đồ chơi có nguy cơ gây mất an toàn. Nghiêm trọng hơn, theo thông tin về vụ việc ngày 19/10/2026 tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (xã Nội Bài, Hà Nội), một học sinh lớp 12 hành hung cô giáo, gây thương tích gãy xương cánh mũi. Những vụ việc này, dù không đại diện cho số đông học sinh, vẫn đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an toàn, nâng cao hiệu lực quản lý và bảo vệ danh dự, nhân phẩm nhà giáo.
Trả lại sự tôn nghiêm cho người thầy không phải khôi phục quyền trừng phạt bằng đòn roi, mà là xác lập quyền uy sư phạm trên nền tảng đạo đức, pháp luật và trách nhiệm. Khi người thầy được bảo vệ để thực hiện đúng chức trách, học sinh được giáo dục trong môi trường an toàn, có kỷ luật và mọi hành vi vi phạm đều được xử lý công bằng, kỷ cương học đường mới thực sự được củng cố.
Vị thế, danh dự và quyền được bảo vệ của người thầy trong xã hội hiện đại
Trong xã hội hiện đại, vị thế người thầy chịu tác động sâu sắc từ những biến đổi về kinh tế, văn hóa, công nghệ và quan hệ xã hội. Mối quan hệ thầy trò ngày càng cởi mở, bình đẳng hơn trong trao đổi, học sinh có nhiều cơ hội tiếp cận thông tin, bày tỏ chính kiến và chủ động học tập. Tuy nhiên, dân chủ không đồng nghĩa với tùy tiện; quyền phản biện không thể trở thành quyền xúc phạm, cũng như sự nghiêm khắc đúng mực của giáo viên không thể bị đánh đồng với áp đặt. Quan hệ thầy trò chỉ thực sự lành mạnh khi quyền của người học gắn với nghĩa vụ, sự tôn trọng và trách nhiệm, đồng thời bảo đảm vai trò giáo dục và quyền uy sư phạm chính đáng của người thầy.
Những hành vi xúc phạm, đe dọa, hành hung giáo viên không thể xem là mâu thuẫn thông thường trong quan hệ thầy trò, mà phải được nhìn nhận dưới góc độ đạo đức, kỷ luật và pháp luật. Nhà giáo có quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm khi thực hiện nhiệm vụ. Mọi hành vi xâm hại cần được tiếp nhận, xác minh và xử lý kịp thời, khách quan, đúng quy định, không bị chi phối bởi sức ép dư luận hay quan hệ cá nhân. Đồng thời, nhà trường phải thiết lập cơ chế phòng ngừa, giải quyết xung đột và bảo vệ quyền lợi chính đáng của cả giáo viên lẫn học sinh. Kỷ cương học đường chỉ được củng cố khi mọi chủ thể đều được bảo vệ và chịu trách nhiệm trước hành vi của mình.
Bảo vệ người thầy còn phải gắn với việc cải thiện điều kiện và môi trường làm việc. Áp lực chương trình, hồ sơ hành chính, kiểm tra đánh giá, bệnh thành tích và kỳ vọng từ phụ huynh đang đặt lên vai giáo viên nhiều gánh nặng. Ở một số nơi, thu nhập, cơ sở vật chất và điều kiện giảng dạy chưa tương xứng với yêu cầu nghề nghiệp. Khi công việc hành chính, hình thức lấn át hoạt động chuyên môn, giáo viên khó dành đủ thời gian cho đổi mới bài giảng, nghiên cứu và quan tâm học sinh. Vì vậy, bảo vệ nhà giáo không chỉ là ngăn chặn bạo lực, mà còn phải giảm áp lực không cần thiết, bảo đảm điều kiện hành nghề và tạo môi trường để người thầy phát huy năng lực, trách nhiệm và sự sáng tạo.
Gia đình và xã hội cũng phải chia sẻ trách nhiệm giáo dục, thay vì phó mặc hoặc quy mọi sai phạm của học sinh cho nhà trường. Phụ huynh cần phối hợp với giáo viên trên tinh thần tôn trọng, đối thoại và cùng chịu trách nhiệm đối với sự trưởng thành của con em. Cơ quan quản lý có trách nhiệm bảo vệ nhà giáo thực hiện đúng chức trách, đồng thời kiểm tra, xử lý nghiêm những vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Chỉ khi trách nhiệm được phân định rõ ràng, quyền lợi được bảo đảm công bằng và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, xã hội trở thành thực chất, vị thế và danh dự người thầy mới được củng cố bền vững.
Xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ đức, đủ tài – nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục Việt Nam
Nâng cao chất lượng giáo dục trước hết phải bắt đầu từ xây dựng đội ngũ nhà giáo có phẩm chất đạo đức, bản lĩnh nghề nghiệp, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm. Công tác tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá giáo viên cần gắn với yêu cầu thực tiễn, coi trọng cả kiến thức chuyên ngành, năng lực sư phạm, kỹ năng ứng xử và khả năng giải quyết tình huống giáo dục. Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, người thầy còn phải làm chủ công nghệ, đổi mới phương pháp, hướng dẫn học sinh tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin và sử dụng tri thức có trách nhiệm. Dù phương thức dạy học thay đổi, đạo đức, sự nêu gương và năng lực giáo dục nhân cách vẫn là những giá trị cốt lõi của nghề giáo.
Cùng với nâng cao chất lượng đội ngũ, cần hoàn thiện chính sách đãi ngộ, cải thiện điều kiện làm việc, giảm áp lực hành chính và khắc phục bệnh thành tích để giáo viên tập trung vào chuyên môn. Đặc biệt, phải có cơ chế bảo vệ hiệu quả danh dự, nhân phẩm, sức khỏe và quyền hành nghề chính đáng của nhà giáo; đồng thời xử lý nghiêm những hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Bảo vệ người thầy không phải tạo ra đặc quyền, mà là bảo đảm điều kiện để họ thực hiện đúng chức trách, giữ vững kỷ cương và nâng cao chất lượng giáo dục.
Xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ đức, đủ tài là trách nhiệm chung của Đảng, Nhà nước, ngành giáo dục, gia đình và toàn xã hội. Người thầy phải không ngừng tu dưỡng, nâng cao năng lực; nhà trường phải xây dựng môi trường dân chủ, kỷ cương; gia đình phải đồng hành trong giáo dục con em; cơ quan quản lý phải bảo đảm chính sách và cơ chế thực thi. Trả lại sự tôn nghiêm cho người thầy không phải khôi phục quyền uy bằng đòn roi, mà là khẳng định vị thế nhà giáo bằng đạo đức, tri thức, pháp luật và sự tôn trọng của xã hội. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một nền giáo dục nhân văn, có kỷ cương và phát triển bền vững.
Tuy nhiên, vị thế và sứ mệnh người thầy chỉ có thể được bảo đảm trong một hệ thống giáo dục có triết lý đúng đắn, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa tri thức và đạo đức, giữa quyền con người và trách nhiệm xã hội. Từ yêu cầu ấy, vấn đề đặt ra không chỉ là bảo vệ người thầy, mà còn là xác lập những giá trị nền tảng định hướng sự phát triển của giáo dục Việt Nam. Đây cũng là nội dung được tiếp tục luận bàn trong Kỳ 10 – kỳ cuối: “Triết lý giáo dục Việt Nam – Trở về nền tảng đạo đức, kỷ cương và phát triển con người toàn diện”.
Thế Nguyễn – Minh Văn
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
2. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
3. Quốc hội, Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 ngày 14/6/2019.
4. Quốc hội, Luật Trẻ em số 102/2016/QH13 ngày 05/4/2016.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT ngày 12/4/2019 quy định Quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục.
6. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT ngày 15/9/2025 quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh.
Bài viết cùng chuyên mục
Quảng Ngãi: Trường TH-THCS Nguyễn Du kế thừa truyền thống, viết tiếp trang sử mới
Kỳ cuối: Bảo vệ sự thật lịch sử – Yêu cầu chiến lược trong kỷ nguyên phát triển dân tộc
Kỳ 8: Dạy chữ, dạy người và dạy nghề – ba trụ cột của giáo dục toàn diện
Kỳ 6: Bảo vệ sự thật lịch sử ở Việt Nam – Những lỗ hổng thực tiễn và yêu cầu hoàn thiện cơ chế
Kỳ 7: Giáo dục đạo đức, lịch sử và văn hóa dân tộc – nền tảng không thể thiếu của phát triển con người
Kỳ 5: Kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ sự thật lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc

